메인메뉴 바로가기본문으로 바로가기

Features

Culture

BƯỚC VÀO THỜI GIAN CỦA SEOCHON NƠI LƯU GIỮ VĂN HÓA NGHỆ THUẬT

On the Road 2021 SUMMER 201

BƯỚC VÀO THỜI GIAN CỦA SEOCHON NƠI LƯU GIỮ VĂN HÓA NGHỆ THUẬT BƯỚC VÀO THỜI GIAN CỦA SEOCHON NƠI LƯU GIỮ VĂN HÓA NGHỆ THUẬT Tôi đến Seochon, nơi nhà vua đi dạo trong những bức tranh sơn thủy ngày xưa, nơi một nhà thơ hao gầy thu mình lại viết những bài thơ kháng chiến trong những ngày đen tối của chế độ thuộc địa và hiện là nơi những ngôi nhà Hanok hài hòa tuyệt đẹp giữa rừng tòa nhà cao tầng của thành phố Seoul. Seochon là tên gọi của khu vực phía tây Cung Gyeongbok, dưới chân núi Inwangsan vốn là ranh giới tự nhiên của Seoul xưa. Từ núi Inwangsan, đưa mắt một chút về phía tây bắc sẽ thấy cung điện Gyeongbok và Nhà Xanh được xây dựng dưới núi Bugaksan. Seochon là nơi mà quá khứ và hiện tại cùng tồn tại một cách kỳ thú với những tòa nhà nhỏ mang phong cách riêng và hài hòa với không gian yên tĩnh. Tại đây, nhà truyền thống Hanok được thiết kế lại làm quán cà phê với phong cách mới lạ như thể bức tranh thủy mặc của triều đại Joseon (1392~ 1910) đang trải dài trên nền vải canvas của các họa sĩ thế kỉ 21. Những con hẻm nhỏ đầy bước chân du khách từ chợ Dongin và chợ Chaebun đến thung lũng Suseong ấm cúng như con hẻm số 22 Golden Bull ở cộng hòa Séc nơi có phòng sáng tác của nhà văn Chủ nghĩa hiện sinh Franz Kafka (1883~ 1924). Thỉnh thoảng nó cũng làm du khách có cảm giác như đang đi qua những con hẻm sau ngọn đồi Montmartre Paris ở Pháp. Gần đây, Seochon đang nổi lên như một địa điểm du lịch nổi tiếng của Seoul, sau Bukchon. Du khách có thể trải nghiệm những con hẻm xinh xắn với vô số quán cà phê độc đáo, những nhà hàng ngon hấp dẫn và trên hết là được đắm mình vào không gian văn hóa nghệ thuật. Do ảnh hưởng của dịch COVID-19, một số người cảm thấy thích thú khi leo núi một mình, họ tìm đến núi Inwangsan và hòa mình vào khung cảnh Seoul hiện ra trước mắt. Đỉnh núi Inwang cho tầm nhìn bao quát Seochon và Seoul cũ. Seochon đề cập đến từ khu vực chân núi phía đông đến bức tường phía tây của Cung điện Gyeongbok, nơi các quan lại cấp thấp trong cung điện sinh sống suốt triều đại Joseon. Ngày nay, khu vực này là nơi không thể bỏ qua, nơi kết hợp giữa nghệ thuật, văn hóa, ẩm thực, lịch sử, hoài cổ và phong cảnh thiên nhiên. Thung lũng Suseong ở Ogin-dong, thiên đường đẹp như tranh vẽ nổi tiếng với những hàng cây rợp bóng và tiếng nước chảy róc rách, từ lâu là địa điểm yêu thích của nhiều nghệ sĩ. Bức tường thành Seoul được xây dựng vào thế kỷ 24 ngay sau khi triều đại Joseon được lập nên. Hàng rào bảo vệ cao trung bình khoảng 5- 8 mét và dài khoảng 18,6 ki lô mét. Phần phía tây nằm dưới núi Inwang với Seochon nép mình bên dưới. Dấu tích của những người xưa Bảo tàng cùng tên với nghệ sĩ Pak No-soo được mở cửa vào năm 2013. Nghệ sĩ Pak đã sống ở ngôi nhà này khoảng 40 năm và đã tặng khoảng 1,000 tác phẩm nghệ thuật để bảo tồn và trưng bày. Vào năm 1941, Yun Dong-ju, một sinh viên trường Cao đẳng Yonhee (tiền thân của Đại học Yonsei), sống tại ngôi nhà của tiểu thuyết gia Kim Song (1909- 1988) và viết một số bài thơ chính của ông, bao gồm tác phẩm ‘Một đêm đếm các vì sao’. Một tấm bảng đánh dấu nơi ngôi nhà được đặt vào. Kim Mi-gyeong mang những cây viết mực của mình nên những nóc nhà và những nơi cao để vẽ khung cảnh đường phố của Seochon. Sau 20 năm làm nhà báo, bà đã rời đến New York vào năm 2005, quay về vào năm 2012 và sinh sống ở Seochon, nơi mà bà được biết đến như một ‘Nghệ sĩ mái nhà’. Nằm gần kề cung Gyeongbok - cung điện chính của triều đại Joseon, Seochon là nơi sinh ra và lớn lên của nhiều hoàng tử trong đó có Chungnyeongdaegun (Trung Ninh Đại Quân), con trai thứ 3 của Vua Taejong (Thái Tông), sau này là vua Sejong (Thế Tông Đại vương, 1397 – 1450). Có thể nói đây là “khu làng hoàng tộc” sinh ra nhiều giai thoại lịch sử. Bức tranh sơn thủy mang tên “Mongyoodowondo” (Mộng du đào nguyên đồ 1447) lấy Seochon làm bối cảnh là tác phẩm được Anhpyeongdaegun (An Bình Đại Quân, 1418~ 1453) con trai thứ 3 của Vua Sejong giải thích về khung cảnh thần tiên ông dạo chơi trong giấc mơ và nhờ họa sĩ AhnKyun (An Kiến) vẽ lại. Thung lũng Sooseong ở Okindong trong bức tranh này không chỉ là nơi Ahnpyeongdaegun mà cả anh trai thứ hai của Vua Sejong là Hoonlyeongdaegun (Hiếu Lĩnh Đại Quân, 1396~1486) sinh sống. Ông là người nổi bật về học vấn và đức độ, sau khi em trai là Sejong lên ngôi, ông không màng cạnh tranh quyền lực, thay vào đó đã trở thành nhân vật được tôn kính vì đã góp phần chấn hưng Phật giáo. Ngoài ra, Jeongson Geumjae (Khiêm Trai Chính Sơn, 1676~1759) cũng sống tại nơi này và vẽ nên kiệt tác Inwangjaesekdo (Nhân vương tế sắc đồ, 1751) của thời đại Jingyeong (thời đại Chân Cảnh), thời kỳ đỉnh cao văn hóa triều đại Joseon. Bức tranh nổi tiếng này vốn là quốc bảo số 216 thuộc sở hữu của Cố Chủ tịch Tập đoàn Samsung Lee Keun Hee (Lý Kiện Hy, 1942~2020), gần đây đã được tặng lại cho nhà nước và một lần nữa thu hút sự chú ý của công chúng. Từ giữa triều đại Joseon, Seochon chủ yếu là nơi sinh sống của tầng lớp trung lưu vốn là tầng lớp giữa quý tộc và thường dân. Các quan thông ngôn, ngự y và thái giám trong cung cũng chọn làm nhà tại đây. Nói cách khác, khu vực này gồm Sajikdong, Okindong, Hyojadong hiện tại từng là nơi ở của các nhân vật quan trọng phục vụ cho các hoạt động của triều đình, không giống như Bukchon được biết đến là khu nhà của tầng lớp thượng lưu, quý tộc. Vì vậy, nhà truyền thống Hanok ở Bukchon tương đối lớn và hoàng tráng còn ở Seochon lại nhỏ gọn và đơn giản. Đó là lý do tại sao ở Seochon lại có nhiều con hẻm nhỏ lan tỏa như những mạch máu nhỏ. Sau sự sụp đổ của triều đại Joseon, vào thời kì Nhật Bản chiếm đóng (1910 ~ 1945), các nghệ sĩ trẻ thường tập trung tại Seochon. Các nhân vật tiêu biểu có thể kể đến như nhà thơ Yun Dong-ju (Doãn Đông Trụ, 1917~1945), Yi Sang (Lý Sương , 1910~1937), Noh Cheon-myeong (Lư Thiên Mệnh, 1911~1957) và tiểu thuyết gia Yeom Sang-seop (Liêm Tưởng Thiệp, 1897~1963). Ngoài ra, họa sĩ Gu Bon-ung (Cụ Bổn Hùng , 1906~1953), Lee Jung-seop (Lý Trọng Tiếp, 1916~1956), Chun Kyung-ja (Thiên Cảnh Tử, 1924~2015) cũng sống tại đây. Cùng thời điểm này, trớ trêu thay, Seochon cũng là nơi có những dinh thự sang trọng mang hơi hướng phương tây của phái thân Nhật có tầm ảnh hưởng lớn trong xã hội như Lee Wan-yong (Lý Hoàn Dụng, 1858~1926) và Yoon Duk-yeong (Doãn Đức Vinh, 1873~1940). Văn hóa và nghệ thuật vượt qua thời gian và tạo ra sự đồng cảm giống như chú chim mổ vỏ chui ra từ bóng tối và tạo ra một thế giới. Đó là hình ảnh ví von các nghệ sĩ đang cố gắng thoát khỏi thời kì nghèo đói và tuyệt vọng bằng hoạt động sáng tác mãnh liệt. Tìm ra dấu tích họ để lại cũng là phần mở đầu bí mật của câu chuyện trong chuyến đi tới Seochon lần này. Chợ Tongin ban đầu được thành lập vào năm 1941 như một khu chợ công cộng cho người Nhật Bản sống ở các khu vực gần đó. Khu chợ được phát triển đến hiện tại từ sau Chiến tranh Triều Tiên khi dân số của Seochon mở rộng nhanh chóng. Lần theo mùi hương Đầu tiên, tôi hướng về phía “Đồi thơ” nơi có “Thư viện văn học Cheongun” và “Bảo tàng văn học Yun Dong-ju” ở Cheongundong. Phía bên kia ngọn đồi, trung tâm Seoul xưa trải dài như chiếc quạt, thấy được tháp Namsan ở phía xa và tháp Lotte phía bên kia sông Hàn. So với Thư viện Văn học Cheongun được trang trí tinh tế với ngôi nhà Hanok được trùng tu lại trên sườn núi, bảo tàng văn học Yun Dong-ju là tòa nhà bê tông với cổng sắt gợi nhớ đến một nhà tù lạnh lẽo. Tòa nhà này có khu vườn cà phê ngoài trời và những chiếc ghế dài nằm trong top “Kiến trúc đương đại tuyệt vời nhất Hàn Quốc” do Nhật báo Dong-a và tạp chí kiến trúc SPACE đồng thực hiện năm 2013. Trên bức tường bê tông ở phòng hình ảnh của Bảo tàng văn học Yun Dong-ju, tiểu sử của một nhà thơ sống ở Seochon trong thời kì thuộc địa và viết thơ kháng chiến, tham gia phong trào chống Nhật khi đang du học ở Nhật Bản, bị bắt và chết trong nhà tù ở Fukuoka được mở ra. Tôi thấy xót xa khi nhớ đến vài dòng trong quyển nhật ký ông viết: “thật xấu hổ vì không thể trực tiếp cầm vũ khí chiến đấu, và chỉ trốn trong căn phòng nhỏ viết được vài vần thơ không có gì đặc biệt, thậm chí còn xấu hổ hơn khi chẳng thể làm gì được chỉ biết sáng tác thơ văn.” Tiếp đó, tôi rời con hẻm như mê cung, hướng về “Ngôi nhà của Yi Sang”. Yi Sang là nhà thơ thiên tài của thơ cận đại Hàn Quốc, ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Đây là nơi thường được du khách chọn làm điểm xuất phát của hành trình tham quan văn hóa nghệ thuật Seochon. Ngôi nhà của Yi Sang hiện tại đã được xây mới sau khi ông qua đời còn ngôi nhà ban đầu vốn là nơi ông sống suốt 20 năm kể từ khi được nhận nuôi lúc ba tuổi chỉ còn lại một ít dấu tích. Tại đây chủ yếu trưng bày các bản thảo sáng tác được viết bằng tay của ông. Tại nơi này, đi theo phía thung lũng Suseongdong sẽ thấy “Bảo tàng nghệ thuật Park No-soo” nơi trưng bày các tác phẩm của họa sĩ Park No-soo (Phác Lữ Thọ, 1927~2013) nổi tiếng với tranh thủy mặc tao nhã. Đi xa hơn một chút sẽ thấy nhà trọ nơi mà nhà thơ Yun Dong-ju đã sống khi còn là sinh viên đại học. Cuối cùng, tôi cũng đến thung lũng Suseongdong có thể xem là điểm cuối của Seochon. Tại đây có một nữ họa sĩ nữ đeo khẩu trang và vẽ tranh một mình. Đó là họa sĩ Kim Mi-gyeong được biết đến với biệt danh “Họa sĩ mái nhà Seochon” từ vài năm trước. Xuất thân là một phóng viên báo chí với 20 năm trong nghề, tám năm trước bà nghỉ việc và bắt đầu vẽ phong cảnh mái nhà của Seochon. Bà lên đỉnh núi Inwangsan và nóc nhà Hanok, những ngôi nhà và biệt thự kiểu Nhật Bản để vẽ tranh về Seochon vốn còn lư giữ trọn vẹn lịch sử của Seoul xưa. Ban đầu, người dân nơi đây không biết bà là họa sĩ nên đã trình báo cảnh sát với tội “gián điệp vẽ bản đồ”, tuy nhiên, giờ đây tranh của bà đã được treo trong nhiều cửa hàng tại Seochon. Bất chợt, tôi tò mò hình ảnh của Seochon trong tương lai họa sĩ sẽ vẽ như thế nào. Triển lãm ‘Ghi lại những con đường’, được tổ chức bởi Quỹ môi trường y tế an toàn Hàn Quốc từ ngày 30 tháng 04 đến ngày 16 tháng 05 năm 2021, tại Boan 1942, một địa điểm văn hóa đa năng. Buổi triển lãm đưa ra khoảng 80 bức ảnh cho thấy đại dịch Covid đã thay đổi xã hội như thế nào. Quán trọ Boan, được xây dựng vào năm 1940, là một nơi ưa thích cho nhiều nghệ sĩ và nhà văn. Hoạt động như một quán trọ cho đến năm 2004, gần đây nó đã được chuyển thành Boan 1942, nơi những cuộc triển lãm, buổi biểu diễn và nhiều sự kiện khác được tổ chức. Địa điểm của ngôi nhà Yun Dong-ju ở Nhà của Yi Sang Công viên Sajik Cung điện Gyeongbok Nhìn lại đằng sau trong mê cung Cuối cùng, tôi ghé qua “Quán trọ Bo-an” ở Tonguidong vốn là nơi họa sĩ Lee Jung-seop và nhà thơ Seo Jeong-ju (Từ Đình Trụ, 1915~2000) từng sống. Nơi này vẫn giữ nguyên hiện trạng ban đầu lúc mới xây dựng năm 1942 và đang được sử dụng làm bảo tàng nghệ thuật. Năm 1936, tạp chí mang tên “Thi nhân lạc bộ” do nhà thơ Seo Jeong-ju cùng các nhà thơ khác lên ý tưởng đã ra đời tại đây. Bước vào ngôi nhà cổ, ta có thể cảm nhận được dấu vết lịch sử được lưu giữ khắp mọi nơi. Thật tuyệt vời khi nhìn thấy những cầu thang gỗ và phòng triển lãm tuy chật chội nhưng vẫn giữ nguyên được hình dáng xưa cũ. Ông Choi Seong Woo – giám đốc “Quán trọ Bo-an” – mang ước mơ trở thành họa sĩ sang Pháp du học, sau đó theo học ngành quản lý nghệ thuật và quay về biến nơi đây thành một trung tâm văn hóa phức hợp tiêu biểu của Seochon. Hiện tại, cạnh “Quán trọ Bo-an”, ông cho xây tòa nhà bốn tầng để mở rộng hơn hoạt động kinh doanh văn hóa, thử nghiệm triển lãm các tác phẩm của các nghệ sĩ trẻ trong nước và tích cực xúc tiến các dự án ra nước ngoài. Trong tương lai, ông cũng dự định mời các nghệ sĩ nước ngoài đến tham gia triển lãm thường niên. Tầng ba và tầng bốn của tòa nhà là nhà khách và không gian làm việc của các nghệ sĩ lưu trú. Qua biết bao thăng trầm lịch sử, đã có rất nhiều người, rất nhiều tầng lớp sống tại Seochon, duy nhất cái hồn văn hóa nghệ thuật vẫn vẹn nguyên như ngày đầu. Tại nơi này, văn hóa nghệ thuật của quá khứ, hiện tại và tương lai đang hội tụ với đa dạng hình thù, màu sắc phủ đầy những con hẻm nhỏ như mê cung. Ưu điểm của việc du lịch qua những con hẻm thế này là ta được mở rộng tầm mắt trước những con đường mới lạ. Đôi khi sẽ gặp những con hẻm cụt, ta vừa quay lại vừa có thể nhìn lại bước chân của chính mình. Trong chuyến đi này, tôi đã khám phá ra được nhiều điều mới mẻ. Đỉnh núi Inwang cho tầm nhìn bao quát Seochon và Seoul cũ. Seochon đề cập đến từ khu vực chân núi phía đông đến bức tường phía tây của Cung điện Gyeongbok, nơi các quan lại cấp thấp trong cung điện sinh sống suốt triều đại Joseon. Ngày nay, khu vực này là nơi không thể bỏ qua, nơi kết hợp giữa nghệ thuật, văn hóa, ẩm thực, lịch sử, hoài cổ và phong cảnh thiên nhiên. Kwon Oh-nam đã điều hành Nhà sách Daeo từ khi bà cùng người chồng quá cố mở cửa nhà sách vào năm 1951. Họ quyết định sử dụng một phần ngôi nhà mang hơi hướng truyền thống của mình làm cửa hàng sách. Bây giờ nó là hiệu sách cũ lâu đời nhất ở Seoul. Nơi này cũng được sử dụng như một quán cà phê sách. © Newsbank Chebu-dong, khu ẩm thực nổi tiếng, thu hút mọi người ở mọi lứa tuổi, những người tìm kiếm đồ ăn ngon cả ngày lẫn đêm. Những quán ăn nhỏ chen chúc nhau tạo thành một bức tường ẩm thực trong mê cung ngõ hẻm. Nhà thơ Lee San-ha (Lý Sơn Hà) Ảnh Ahn Hong-beom Dịch Nguyễn Thị Ly

NÚI RỪNG HỒI SINH

Image of Korea 2021 SUMMER 149

NÚI RỪNG HỒI SINH NÚI RỪNG HỒI SINH Thỉnh thoảng bất chợt tỉnh giấc vào giữa đêm, tôi nằm trong bóng tối và tưởng tượng thấy mình đi leo núi. Đường lên núi - nơi những ngôi nhà dần trở nên xa xăm và dẫn vào rừng- khá dốc. Tôi hít một hơi thật sâu trước khi bắt đầu. Rồi cứ thế, từng nhịp, bước chân trái rồi đến chân phải, tìm đến nơi giao nhau giữa ánh nắng và bóng cây. Tim tôi đập nhanh hơn, mồ hôi nhễ nhại trên trán và lưng. Và rồi, vách đá to trên đỉnh núi hiện ra. Một làn gió nhẹ thổi qua mát rượi, cùng với đó là cảm giác tự do, tự tại và phong cảnh khoáng đạt đang hiện ra trước mắt. © Yang Su-yeol Hàn Quốc có hơn 4,000 ngọn núi san sát nhau, chỉ cần bước ra cửa là đã thấy núi ở trước mặt hoặc sau lưng. Đặc biệt, thủ đô Seoul - nơi có dân số hơn 10 triệu người - ôm trọn núi Namsan vào lòng và được các ngọn núi Ansan, Inhwangsan, Kwanaksan, Buramsan, Dobongsan, Bukhansan bao quanh như bức bình phong. Chỉ cần một giờ đồng hồ, người ta có thể đi về trong ngày với trang phục đơn giản, không cần chuẩn bị gì đặc biệt mà vẫn chiêm ngưỡng trọn vẹn thiên nhiên tươi đẹp của thành phố. Đường leo núi an toàn, hầu như không có tội phạm hay động vật hoang dã. Chúng còn được trang bị các biển hướng dẫn được lắp đặt cẩn thận và những chỗ dừng chân - nơi du khách có thể thư thả hòa mình vào phong cảnh thiên nhiên đồng thời ngắm nhìn toàn cảnh thành phố bên dưới. Văn hóa leo núi dần đổi thay theo sự xoay vần của thời đại. Từng là thú vui của tầng lớp trung niên độ tuổi 40-60, giờ đây leo núi ngắm cảnh đã thành sân chơi của các tín đồ trẻ tầm tuổi 20-30 nhờ mạng xã hội và các nền tảng liên quan đến sở thích người dùng làm cầu nối. Các bạn trẻ thể hiện sự tự tin về cá tính mạnh mẽ của bản thân qua thời trang leo núi đặc trưng. Họ ưa chuộng quần leggings, giày leo núi chuyên dụng với thiết kế độc bản hơn các dòng thời trang dã ngoại có thiết kế giống nhau hàng loạt. Người trẻ đăng tải các bức ảnh leo núi của riêng mình lên ứng dụng Instagram. Một vài thanh niên còn tạo ra nền tảng chia sẻ sở thích, tạo các mối quan hệ mới, tổ chức Nhóm “Dã ngoại xanh” (Cleaning Hiking) - chuyên đi nhặt rác bị vứt lại trên núi. Đặc biệt, trước tình hình du lịch nước ngoài bị hạn chế và mắc kẹt tại chỗ do COVID-19, thế hệ gen Y (những người sinh ra trong khoảng thời gian từ đầu những năm 1980 đến giữa những năm 1990 đầu 2000) chọn leo núi, lên rừng như một cách giải thoát bản thân khỏi hoàn cảnh tù túng và vượt qua những thăng trầm của giai đoạn nhiều muộn phiền. Số du khách tham gia khám phá Công viên Quốc gia Bukhansan trong tháng ba năm nay đạt 670 ngàn lượt, tăng 41% so với cùng kỳ năm ngoái. Núi non tươi trẻ hơn nhờ sở thích leo núi không tiếp xúc trực tiếp, đảm bảo nguyên tắc phòng dịch của du khách. Nằm trong bóng tối, tôi ganh tỵ với các bạn trẻ mặc trang phục thoải mái, đứng đỉnh núi và đối diện với thế giới bao la. Và, tôi gửi lời chào đến ngọn núi đang trẻ lại, tôi lại rảo bước. Khẽ nhấc bàn chân trái, rồi lại bàn chân phải… Kim Hwa-young Nhà Phê bình văn học, Hội viên Viện Nghệ thuật Quốc gia Hàn Quốc Dịch La Duy Tân

VỊ BÁC SĨ ĐÔNG Y CỦA NGƯỜI DÂN TỊ NẠN TRIỀU TIÊN

Tales of Two Koreas 2021 SUMMER 74

VỊ BÁC SĨ ĐÔNG Y CỦA NGƯỜI DÂN TỊ NẠN TRIỀU TIÊN VỊ BÁC SĨ ĐÔNG Y CỦA NGƯỜI DÂN TỊ NẠN TRIỀU TIÊN Phòng khám Đông y Bách Niên Yeongdeungpo do Seok Yeong-hwan, người tị nạn đầu tiên là bác sĩ Đông y, làm giám đốc nổi tiếng với thuật châm cứu cổ truyền của Triều Tiên. Nhiều người dân tị nạn cũng như kiều bào TQ đã và đang được điều trị ở đây theo phương pháp này. Giám đốc Seok Yeong-hwan mở phòng khám ở Seoul sau 4 năm rời khỏi Triều Tiên. Ông chữa bệnh bằng phương pháp y học cổ truyền của Hàn Quốc lẫn Triều Tiên, đồng thời luôn rộng lượng, hào phóng giúp đỡ những người không có khả năng chi trả chi phí chữa bệnh. Phòng khám Bách Niên Yeongdeungpo có không gian nội thất giống với những phòng khám Đông y thông thường. Tuy nhiên, ở đây sử dụng loại kim châm cứu có kích thước rất to, đến mức có thể khiến những người trước giờ chỉ nhìn thấy kim châm mỏng và mảnh cảm thấy lo sợ. Phương pháp chữa bệnh ở đây nổi tiếng và độc đáo với hai kiểu châm cứu truyền thống của Triều Tiên là “daechim” và “bulchim”. Ngoài ra còn có loại kim châm bằng vàng với đường kính khoảng 0.5cm. Người ta nói đây là cách chữa trị thường được dùng cho những quan chức cấp cao của Bình Nhưỡng. Seok Yeong-hwan (55 tuổi) – giám đốc của phòng khám Đông y tọa lạc tại Mullae-dong, Seoul này – là người đầu tiên có giấy phép hành nghề bác sĩ Đông y ở cả Triều Tiên và Hàn Quốc. Nhìn vào những quyển sách về y học của Triều Tiên được đặt trên trong phòng khám, có thể thấy cách trị bệnh của Giám đốc Seok tuân theo “y học Cao Ly”, tức là phương pháp Đông y của nước này. Phần lớn bệnh nhân là người Seoul nhưng lượng người dân tị nạn từ Triều Tiên và kiều bào Trung Quốc tìm đến sau khi nghe những lời truyền miệng cũng nhiều không kém. Theo lời kể của các kiều bào Trung Quốc, thói quen ăn uống và sinh hoạt của họ có nhiều điểm tương đồng với người Triều Tiên nên các loại thuốc và phương pháp điều trị ở phòng khám này phù hợp. Thời điểm phòng khám của ông còn ở gần khu vực Gwanghwamun, đã có nhiều quan chức cấp cao của chính phủ thường xuyên tìm đến. Tuy nhiên, vì không thể chịu nổi giá thuê mặt bằng ngày càng đắt đỏ, năm 2017, “Phòng khám Đông y Bách Niên Gwanghwamun” đã dời đến Mulle-dong và đổi tên thành “Phòng khám Đông y Bách Niên Yeongdeungpo”. Quy mô nội thất tăng gấp hai lần so với lúc trước, lên đến 661m2 (tương đương 200 pyeong). Một thách thức khác Quê của Giám đốc Seok là huyện Kapsan, tỉnh Ryanggang. Tháng 10 năm 1998, ông đã cùng người yêu (đồng thời là người vợ hiện tại), vượt giới tuyến phi quân sự để đến Hàn Quốc. Sau đó, hai người đã kết hôn và có với nhau ba người con: con trai cả đang học đại học ngành khoa học máy tính, con trai thứ là học sinh cấp 3 và con gái út là học sinh cấp 2. Mọi tin tức về gia đinh Giám đốc Seok ở Triều Tiên đã bị cắt đứt từ lâu. “Mọi thứ biến mất không một dấu vết. Tin tức ấy được cho là đã âm thầm lặn mất tăm”, ông chỉ nói đơn giản như thế. Thời điểm thoát ly, Giám đốc Seok là bác sĩ quân y tại ngũ giữ chức trưởng Khoa Cấp cứu Bệnh viện 88 của quân đội Triều Tiên, tương đương với cấp bậc đại úy ở Hàn Quốc. Tốt nghiệp khoa Đông y, trường Y Bình Nhưỡng thuộc Đại học Kim Nhật Thành, ông lấy chứng chỉ “bác sĩ Cao Ly” và trở thành nghiên cứu viên làm việc tại Viện Nghiên cứu Y học Lâm sàng Triều Tiên, thường được gọi với cái tên Viện Nghiên cứu Vạn thọ Vô cương. Có thể nói đây là những quyền lợi ông được nhận vì bố ông là sĩ quan cấp cao tại Bộ Tư lệnh Cảnh vệ Triều Tiên (tương đương phòng Cảnh vệ của Nhà Xanh). Sau khi Chủ tịch Kim Il-sung qua đời vào năm 1994, trong chuyến công tác tại một bệnh viện quân đoàn ở địa phương, ông đã cảm thấy tuyệt vọng trước tình hình thực tế của Triều Tiên khi chứng kiến những người lính khổ sở vì suy dinh dưỡng. Thêm vào đó, khi nghe câu chuyện được kể lại bởi những bác sĩ đồng nghiệp đã kết thúc nhiệm vụ phái cử và trở về từ nước ngoài, ông đã không thể gạt bỏ ý định “Nam tiến”. Cùng lúc đó, ông gặp được người vợ hiện tại và hai người cùng quyết tâm rời khỏi Triều Tiên. Sở dĩ ông chọn giới tuyến phi quân sự là con đường đào tẩu thay vì đi qua nước thứ ba là để tận dụng tư cách sĩ quan quân đội của mình. Tuy nhiên, đây là mạo hiểm rất lớn vì không phải chỉ có một mình ông trốn chạy. Nếu đi tàu lửa thì chắc chắn sẽ bị kiểm tra nên vợ chồng ông đã sử dụng mọi cách có thể, như đi nhờ xe tải trên đường, để di chuyển từ Bình Nhưỡng đến Seoul, ròng rã hết 3 ngày 2 đêm. Chỉ sau 3 năm định cư tại Hàn Quốc, ông đã vượt qua kỳ thi đánh giá năng lực bác sĩ Đông y quốc gia và được nhận giấy phép hành nghề bác sĩ. Thật không dễ dàng để lập nên kỷ lục là người đầu tiên được cấp chứng chỉ bác sĩ Đông y ở cả Hàn Quốc lẫn Triều Tiên. Đến thời điểm đó, vẫn chưa có tiêu chuẩn để công nhân trình độ bác sĩ đối với những người tị nạn Triều Tiên. Năm 1999, trải qua quá trình đánh giá và thu thập ý kiến chuyên gia của Hiệp hội Y học Cổ truyền Hàn Quốc, ông đã được nhận tư cách tham gia kỳ thi cấp quốc gia của Bộ Giáo dục và Bộ Y tế và Phúc lợi. Sau khi được các giáo sư mà ông gặp tại nhà thờ giới thiệu một số giáo trình đại học, ông đã mua sách luyện thi cho kỳ thi đánh giá năng lực bác sĩ Đông y quốc gia và bắt đầu thức đêm ôn tập tại thư viện gần nhà. Rất vất vả để ông có thể đọc được những quyển giáo trình về Đông y của Hàn Quốc đầy ắp Hán tự khó hiểu. Lý do là vì ở Triều Tiên, ông chỉ được học Hán tự ở mức độ căn bản. Trải qua một tháng toát mồ hôi vì tra từ điển tại thư viện, ông đã dần dần quen với chữ Hán. Sau khi đạt được chứng chỉ bác sĩ Đông y, ông tiếp tục học lên và nhận bằng thạc sĩ ngành Đông y tại Đại học Kyunghee. Năm 2002, ông mở “Phòng khám Đông y Bách Niên Gwanghwamun” và ổn định cuộc sống mới. Suốt 19 năm sau đó, ông từ chối nhận chi phí điều trị từ những bệnh nhân là người tị nạn Triều Tiên có hoàn cảnh khó khăn. “Họ kể rằng dù đã nói ra triệu chứng bệnh nhưng do khác biệt phương ngữ nên nhiều bệnh viện không hiểu được ý của họ. Ít ra chỉ cần một người, là tôi hoặc ai đó, có thể hiểu được thì họ đã cảm thấy bớt khó chịu và có thể trải lòng mình. Lý do là vì tôi đã đến Seoul trước họ và đã từng đối mặt với những vấn đề tương tự. Hơn ai hết, tôi hiểu được tâm trạng của họ nên không thể nào vờ như không biết.” Phòng khám Đông y Bách Niên thường được những người tị nạn từ Triều Tiên gọi là “bệnh viện của người tị nạn Triều Tiên”. Lý do là vì người bệnh đến đây sẽ được chữa trị mà không phải lo lắng về chi phí, cũng như được nghe lời khuyên từ Giám đốc Seok khi gặp khó khăn. “Điểm khác biệt lớn nhất giữa phòng khám Đông y của Hàn Quốc và Triều Tiên là thuật châm cứu. Cụ thể là kim châm cứu của Triều Tiên rất to. Dù vậy, cảm giác sảng khoái sau khi được châm cứu khiến phương pháp trị bệnh này trở thành một trong những thứ mà người tị nạn Triều Tiên thường nhớ đến.” Giám đốc Seok tổ chức hoạt động chăm sóc y tế tình nguyện đều đặn mỗi tuần. Ông xem đây là cách đền đáp người dân Hàn Quốc vì đã giúp đỡ ông tái định cư và trở thành người duy nhất có chứng chỉ hành nghề bác sĩ Đông y ở cả Hàn Quốc lẫn Triều Tiên. Số thành viên đến từ Hàn Quốc và Triều Tiên của Hiệp hội Hana Nanum – tổ chức do Giám đốc Seok thành lập và hiện đang lãnh đạo – đã tăng lên đến khoảng 40 người. Họ là những bác sĩ và y tá y học cổ truyền. Niềm tự hào đối với nền y học cổ truyền Triều Tiên Với kinh nghiệm làm nghiên cứu viên về tim mạch và hệ tuần hoàn máu tại Viện Nghiên cứu Y học Lâm sàng Bình Nhưỡng, Giám đốc Seok cũng là người trực tiếp điều chế “Nhu tâm hoàn” và “Thái cổ hoàn”, hai vị thuốc từng được cha con Kim Il-sung (Kim Nhật Thành) và Kim Jong-il (Kim Chính Nhật) sử dụng. Cả hai đều có hiệu quả chống căng thẳng và chống lão hóa. Ông vô cùng tự hào về nền y học Cao Ly. “Bác sĩ Cao Ly được học cả Đông y lẫn Tây y. Họ tiếp thu kiến thức từ ngoại khoa cho đến phẫu thuật. Ở Triều Tiên, việc chẩn đoán thường được thực hiện theo kiểu phối hợp Đông – Tây y. Sau khi có được thông tin từ việc bắt mạch và những xét nghiệm Tây y, các bác sĩ tiến hành chẩn đoán và chữa trị chủ yếu theo Đông y. Lúc tốt nghiệp khoa Đông y, khóa của tôi có 30 người nhưng chỉ có 1-2 người trong số đó trở thành bác sĩ làm việc tại bệnh viện Tây y. Thời gian đào tạo là 6 năm 6 tháng, trong đó 6 tháng là thời gian thực tập lâm sàng. Nếu so với Hàn Quốc thì có thể gọi đó là chương trình thực tập.” Nghĩa là, giống như Hàn Quốc, họ cũng không tách biệt rạch ròi giữa Đông y và Tây y. Giám đốc Seok cũng quan tâm đến điểm khác biệt khác giữa y học Triều Tiên và Hàn Quốc. “Ở Triều Tiên, chúng tôi học y học Cao Ly bằng tiếng Hàn. Ở Hàn Quốc, phần lớn giáo trình Đông y đều viết bằng chữ Hán nên việc học rất khó khăn. Bên cạnh đó, Triều Tiên không có hình thức thi trắc nghiệm, tất cả đề thi đều là tự luận và sau khi đã viết đáp án ra, chúng tôi còn phải giải thích lại bằng lời nói.” Tuy nhiên, Đông y của Hàn Quốc và Triều Tiên giống nhau ở chỗ cả hai đều được xây dựng từ nền tảng là sách “Đông Y Bảo Giám” (1610) của Heo Jun (Hứa Tuấn, 1539-1615), một danh y ở triều đại Joseon, chỉ có cách thức phát triển là khác nhau kể từ khi bán đảo Hàn bị chia cắt. Ở Triều Tiên, y học trị liệu rất phát triển. Một bác sĩ Đông y vào cuối triều đại Joseon là Lee Je-ma (Lý Tế Mã, 1837-1900) đã dựa vào y học Sasang (tạm dịch y học tư tưởng) để phân loại thể chất cơ thể con người và theo đó tiến hành chữa bệnh. Các bệnh mãn tính được coi là đối tượng điều trị của Đông y. Lý do là vì con người cần phải nâng cao thể chất thì mới có khả năng miễn dịch để chiến đấu với bệnh tật. “Ở Triều Tiên, các bác sĩ Đông y chữa bệnh thường kê toa. Các đơn thuốc chữa bệnh được phân chia kỹ lưỡng, cụ thể theo thể chất người bệnh. Qua thí nghiệm lâm sàng, các toa thuốc theo thể chất đã được khách quan hóa và chuẩn hóa, từ đó mang lại hiệu quả chữa bệnh khá cao. Bên cạnh đó, thuật châm cứu cũng rất ưu việt. Hàn Quốc sử dụng loại kim châm mỏng và nhỏ để giảm sự kích thích nhưng kim châm của Triều Tiên lại rất to và dày. Loại kim này tưởng chừng sẽ khiến chúng ta cảm thấy đau hơn nhưng thực tế lại không như vậy.” Ông cũng cho biết: “Điều quan trọng nhất trong chữa trị chính là sức khỏe tinh thần của người bệnh, sau đó thì tùy thuộc vào loại thuốc và phương pháp điều trị mà bác sĩ kê đơn.” Theo Giám đốc Seok, vì Đông y của Hàn Quốc và Triều Tiên có chung nguồn gốc và ở Triều Tiên có nhiều loại dược liệu hiệu quả tốt nên cá nhân ông mong đợi sự hợp tác nghiên cứu giữa hai quốc gia, nhưng đáng tiếc là tình hình hiện tại không khả quan. Phòng khám Bách niên thường được gọi là “bệnh viện cho người dân tị nạn Triều Tiên” bởi khi đến đây, không những họ được điều trị mà không phải lo lắng về chi phí mà còn được nghe lời khuyên của bác sĩ Giám đốc khi gặp khó khăn”. Giám đốc Seok là tác giả của nhiều cuốn sách giới thiệu về y học cổ truyền Triều Tiên. Một trong số đó là quyển “Cách sống trường thọ của Kim Il-sung (Kim Nhật Thành)”, mô tả những liệu pháp tự nhiên mà nhà lãnh đạo quá cố của Triều Tiên từng sử dụng. “Những phương thuốc dân gian cứu người của Triều Tiên”, quyển sách do Giám đốc Seok viết về các “bài thuốc Cao Ly”, y học cổ truyền Triều Tiên. Báo đáp bằng hoạt động tình nguyện Thời gian qua, Giám đốc Seok đã phát hành bốn quyển sách mang tên “Những phương thuốc dân gian cứu người của Triều Tiên” (2003), “Đào sâm trên đường leo núi” (2003), “Cách sống trường thọ của Kim Il-sung (Kim Nhật Thành)” (2004), “Hiện trạng y tế của Triều Tiên” (2006). Riêng quyển “Cách sống trường thọ của Kim Il-sung (Kim Nhật Thành)” đã được dịch và xuất bản tại Nhật Bản. Dù đã khá trễ nhưng ông vẫn có dự định học lên tiến sĩ. Mới đó mà đã 17 năm kể từ khi ông bắt đầu công việc tình nguyện y tế. Năm 2004, hai năm sau khi mở phòng khám, ông cùng với một người bác sĩ Đông y khác cũng xuất thân là người tị nạn Triều Tiên đã bắt đầu khám chữa bệnh miễn phí cho người cao tuổi. “Trong quá trình định cư lập nghiệp, tôi đã nhận hỗ trợ từ tiền thuế của công dân Hàn Quốc và rất nhiều sự quan tâm từ xã hội Hàn Quốc. Vì thế, báo đáp là chuyện đương nhiên tôi phải làm. Không những thế, công việc tình nguyện đem đến sự an ủi cho chính bản thân tôi. Tâm trạng tôi cảm thấy hạnh phúc vô cùng.” Một tổ chức tình nguyện có tên gọi ban đầu là “Liên đoàn Y bác sĩ Triều Tiên” đã được cải tổ, mở rộng vào năm 2015 thành “Hiệp hội Hana Nanum”, vị trí chủ tịch hội vẫn do chính Giám đốc Seok đảm nhiệm. Thời gian qua, số y bác sĩ tị nạn từ Triều Tiên tăng lên và thu hút được sự tham gia của những người đồng cảm với sứ mệnh của hội, số lượng tình nguyện viên và nhà tài trợ cũng gia tăng. Hiện tại có tất cả 130 hội viên đang tham gia các hoạt động tình nguyện, trong đó có hơn 30 bác sĩ Đông y và bác sĩ vật lý trị liệu,. Dù là bất cứ công việc gì, sức ép đè nặng trên vai của người đi đầu luôn có sự khác biệt. Giám đốc Seok dường như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc suốt đời mang trên vai trọng trách của bác sĩ Đông y đầu tiên ở Hàn Quốc và Triều Tiên. Kim Hak-soon (Kim Học Thuần) Nhà báo, giảng viên thỉnh giảng Khoa Truyền thông, Đại học Korea Ảnh Han Sang-mooh Dịch Trần Công Danh

SỰ THÔNG DỤNG CỦA RAU CẦN

Essential Ingredients 2021 SUMMER 75

SỰ THÔNG DỤNG CỦA RAU CẦN SỰ THÔNG DỤNG CỦA RAU CẦN Rau cần (tiếng Hàn gọi là “Minari”) là nguyên liệu chế biến món ăn với hương vị độc đáo và cảm giác giòn khi nhai. Gần đây, bộ phim mang tính tự truyện của đạo diễn người Mỹ gốc Hàn Lee Issac Chung mang tên “Minari” (tựa đề tiếng Việt là “Khát vọng đổi đời”) đã thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng quốc tế. Bộ phim cho thấy rau cần không chỉ là một nguyên liệu nấu ăn mà còn là biểu tượng cho sức sống mãnh liệt và khả năng thích nghi cao của người Hàn Quốc. Hầu hết các thực vật mọc trên đồng ruộng đều chứa độc tố, có loại có vị đắng khi nhai. Trẻ em từ chối những món ăn có vị đắng là bản năng tự bảo vệ bản thân khỏi những thực vật chứa độc tố này. Văn hóa ẩm thực của nhân loại phát triển đến nay cũng dựa trên nền tảng kiến thức phân biệt giữa thực vật có thể ăn được và thực vật không thể ăn được. Nhìn thoáng qua, “rau cần” và “cần chứa độc tố” có hình dạng khá giống nhau. Cả hai đều thân rỗng, mép lá hình răng cưa, sắc nhọn. Tuy nhiên nếu quan sát kỹ, lá của “rau cần” có hình dạng giống như những quả trứng được cắt theo chiều dọc, trong khi lá của “cần chứa độc tố” có hình lưỡi giáo dài và nhọn. Cả hai là thực vật cùng họ, nhưng “rau cần” ăn được, “cần chứa độc tố” lại không ăn được. Rau cần có thể ăn sống hoặc ăn chín, và là nguyên liệu nấu ăn nổi tiếng ở Hàn Quốc từ thời xưa bởi hương vị độc đáo của nó. Trên thực tế, rau cần thông dụng đến mức giá bán trên thị trường của nó đã được đăng báo từ những năm 1920. Lý do rau cần được yêu thích là vì so với các loại rau khác, hương cần tuy nồng nhưng vị lại rất thanh. Tuy nhiên, vì là rau thân rỗng như rau muống nên nếu chần sơ qua và cho vào miệng, người ăn sẽ cảm nhận được vị thơm và cảm giác nhai giòn vô cùng sảng khoái. Rau cần, một nguyên liệu mùa hè thanh nhiệt, tính mát có vị cay nhẹ, giàu vitamin, các khoáng chất và chất xơ. Theo cẩm nang Đông Y (cuốn sách Y học phương Đông) vào triều đại Joseon thế kỷ 17, rau cần có công dụng làm dịu cơn khát, thanh lọc đầu óc, hiệu quả trong điều trị đau đầu và buồn nôn. Lá rau cần có hình răng cưa, sắc nhọn. Lá có hình dạng giống như một quả trứng được cắt theo chiều dọc. Thân rau cần ẩm ướt, đàn hồi có cơ chất kết cấu giòn. Rau cần chia làm hai loại phổ biến: rau cần nước, sinh trưởng trong môi trường nước, thân rỗng, trong khi rau cần ruộng sinh trưởng trên ruộng cạn thân tương đối rắn chắc. Cảm giác thưởng thức đặc biệt Hãy cùng tìm hiểu cách chế biến món sushi rau cần được giới thiệu trong sách “Thị Nghị toàn thư” (Bách khoa toàn thư về ẩm thực), biên soạn vào triều đại Joseon cuối thế kỷ 19. Trước tiên, chuẩn bị rau cần bằng cách bỏ gốc và lá, rửa sạch và chần qua nước sôi. Sau đó, thái mỏng trứng tráng, mộc nhĩ, ớt đỏ, thịt ức bò; cho hạt thông vào giữa và cuộn lại bằng cuống cần đã chuẩn bị. Cuối cùng, bày ra đĩa cho đẹp mắt và ăn kèm với tương ớt pha giấm. Điểm nhấn của món ăn này chính là rau cần xanh giòn quấn vòng các nguyên liệu. Tại sao chúng ta lại thích thưởng thức các món ăn giòn? Nhà nhân chủng văn hóa thần kinh học John S. Allen đã đưa ra ba lý do để trả lời cho câu hỏi trên trong quyển sách mang tên “Sự chi phối của vị giác” (The Omnivorous Mind, 2012). Con người từ xa xưa là loài linh trưởng thích ăn côn trùng là lý do đầu tiên. Lý do thứ hai là từ khi con người biết sử dụng lửa để nấu ăn, các món ăn giòn được chế biến nhiều hơn làm tăng cảm giác thích thú với cảm vị giòn của con người. Lý do cuối cùng là các loại rau tươi mang lại cảm giác giòn khi nhai. Các loại rau tươi với các màng tế bào căng, mọng nước khi được nhai sẽ vỡ ra cùng với âm thanh “rau ráu” và tiết ra nước. Ngược lại, nếu bảo quản trong thời gian dài, rau sẽ bị mất nước, trở nên héo và dai. Rau cần thường mọng nước nên dù chần sơ hay xào vẫn giữ được độ giòn. Ngay cả khi làm kim chi hay dưa muối thì độ giòn này vẫn được giữ nguyên. Đó là bởi thành phần axit hữu cơ trong vị chua làm săn chắc các màng tế bào của rau cần. Tuy nhiên, cách trải nghiệm thú vị hơn hết để thưởng thức độ giòn của rau cần là đến trực tiếp nơi trồng và ăn thử ngay lúc vừa thu hoạch xong. Rau cần Hanjae ở làng Hanjae, thị trấn Cheongdo, quận Cheongdo, tỉnh Gyeongsangbuk nổi tiếng khắp Hàn Quốc. Các khu vực được gọi là Hanjae gồm các vùng Cho hyeon-ri, Eum ji-ri, Pyeong yang-ri, và một phần Sang-ri. Các vùng trên có thổ nhưỡng thích hợp trồng rau cần nhờ đặc tính thoát nước tốt của đất bazan. Rau cần thường được chia làm hai loại là rau cần ruộng nước và rau cần ruộng cạn. Rau cần ruộng nước sinh trưởng hoàn toàn trong môi trường nước, thân rỗng như đã giải thích ở trên. Ngược lại, rau cần ruộng cạn thì thân tương đối rắn chắc. Rau cần Hanjae được trồng bằng cách kết hợp cả hai hình thức nên thân rau phần lớn khá rắn chắc. Rau cần Hanjae vừa giòn tươi lại vừa thơm. Rau cần thu hoạch vào mùa xuân thường được cuốn ăn kèm với thịt ba chỉ nướng. Lấy một nhánh rau cần thay cho xà lách, đặt lên đó thịt ba chỉ nướng, tỏi, tương đậu; mùi hương thanh mát của rau cần giúp chế ngự cảm giác béo ngấy của thịt. Sau khi nướng thịt trên chảo xong, bỏ rau cần lên chảo đảo cho chín tới và ăn kèm với thịt ba chỉ. Hương thơm quyến rũ Mùi hương của rau cần là hợp chất dễ bay hơi có tên gọi Terpene. Rau cần khi nhai sống sẽ mang đến cảm giác như ta đang ở trong khu rừng cây lá kim bạt ngàn thông, lãnh sam, tuyết tùng, chính là vì hợp chất Terpene như chất Pinene, chất Myrcene đang lan tỏa trong khoang miệng. Trong thành phần hương thơm cũng tạo ra cảm giác như có chứa gừng, cam quýt, vỏ chanh, riềng ở bên trong. Do vậy, nếu cho rau cần vào, sẽ làm giảm được vị tanh của món ăn. Đó cũng là lý do khoa học giải thích cho việc sử dụng rau cần khi chế biến nhiều món cá như món lẩu cá cay. Mùi hương thơm mát của rau cần cũng rất hợp với tương đậu nành, vốn có vị hấp dẫn thơm ngon. Trước đó, có nhiều người cho rau cần vào canh tương đậu nành ăn, nhưng Nhật báo Chosun số ra ngày 2 tháng 4 năm 1939, đã giới thiệu cách muối rau cần với tương đậu nành như sau: “Rửa sạch rau cần, sau đó ngâm trong nước ấm khoảng một giờ, cho tương đậu nành vào bát to và trải một lớp mỏng rau cần lên trên. Tiếp tục cho tương đậu nành vào, trải lớp rau cần lên và đậy nắp lại. Sau hai ngày, lấy ra ăn, vị vẫn vẹn nguyên. Tương đậu nành càng ngon thì món ăn càng ngon”. Những chất tạo mùi hương có trong thực vật về cơ bản là thành phần để chống lại những tác nhân gây hại bên ngoài như vi khuẩn hay côn trùng. Do đó, rau cần ruộng cạn sẽ có mùi hương nồng hơn rau cần nuộng nước. Rau cần mọc trên núi hoặc trên vùng bán sơn địa sẽ được thêm tiếp đầu ngữ “돌” (dol) với ý nghĩa mọc hoang dại vào trước từ “미나리”(minari - rau cần), tạo thành tên gọi dolminari có nghĩa là rau cần dại. Mùi hương của rau cần dại nồng hơn so với rau cần ruộng cạn và rau cần ruộng nước. Đó là vì tạo ra nhiều hợp chất mùi hương có tính kháng thể là cách để chúng tồn tại trong môi trường khắc nghiệt. Ngoài các chất tạo mùi thơm, trong rau cần còn chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa đa dạng, do đó loại rau này đang được nghiên cứu rộng rãi về hiệu quả như tính năng chống viêm, chống oxy hóa và bảo vệ gan. Việc sử dụng rau cần vào các món ăn được chế biến từ cá nóc được cho là có tác dụng giải độc, nhằm đề phòng trường hợp chất độc của cá nóc còn sót lại. Nhưng trên thực tế, thêm rau cần vào món ăn không thể giải độc tố của cá nóc. Hiểu đúng hơn thì rau cần có công dụng làm mùi vị món ăn thơm ngon hơn. Sushi rau cần hay món rau cần cuộn được làm với trứng tráng thái mỏng, thịt ức bò và mộc nhĩ, cuộn tất cả lại bằng cuống cần đã chần qua nước sôi, ăn kèm với tương ớt pha giấm. Món ăn này được phục vụ trong Ngự Thiện (bàn ăn của vua) hay các bữa tiệc thiết đãi của triều đình thời kỳ Joseon. © Institute of Korean Royal Cuisine -Viện ẩm thực Hoàng gia Hàn Quốc Rau cần rất hợp với món thịt ba chỉ nướng, rau ăn sống hay xào cùng với thịt đều được. © Yu Eun-young Rau cần có mùi hương nồng và được biết với các tên gọi khác trong tiếng Anh như waster parsley (cần nước), water dropwort (hồ cần) hay Asian parsley (cần nước châu Á). Ngày nay, rau cần là một nguyên liệu thông dụng trong món Pasta (mỳ Ý). © 2bob.co.kr Nước sốt Pesto làm với rau cần cắt nhỏ không những được dùng trong món Pasta (mỳ Ý), mà còn rất ngon khi quét lên bánh mỳ ăn kèm giống như nước sốt lá húng tây hay nước sốt rau bina. Sức sống mãnh liệt “Rau cần sinh trưởng tốt ở bất cứ đâu”. Đây là lời nói của người bà với cậu cháu trai trong bộ phim “Minari” (Khát vọng đổi đời, 2020) của đạo diễn Lee Issac Chung. Việc định cư chẳng phải là điều dễ dàng đối với gia đình Hàn Quốc mới đặt chân đến một vùng đất xa lạ tại Arkansas. Cuộc sống của người nhập cư đan xen những hi vọng và bất an liệu có thể bám rễ ở vùng đất mới hay không rất giống với rau cần. Thoạt nhìn, rau cần được cho là loài thực vật có sức sống mãnh liệt, dễ dàng sinh trưởng ở bất kì đâu. Nhưng kỳ thực, rau cần đã phải đối diện với những mối nguy hiểm xung quanh, vật lộn đấu tranh để sinh tồn. Đối với những ai chưa từng thưởng thức, sẽ thấy lạ lẫm với rau cần và những thực khách của món này. Nhưng khi hiểu rõ về rau cần rồi, bất cứ ai cũng sẽ cảm thấy đây là loại rau vô cùng thân thuộc. Cần tây và cà rốt là họ hàng của rau cần. Hai loại nguyên liệu này được sử dụng trong hai loại nước sốt Mirepoix (hỗn hợp rau củ thái hạt lựu gồm cà rốt, hành tây, cần tây) và Sofrito (hỗn hợp của các loại rau chủ yếu là hành tây và tỏi cùng các gia vị). Nếu bạn là người thích cảm giác giòn tươi của rau cần tây, hẳn bạn sẽ nhanh chóng quen thuộc với rau cần. Hương vị cũng rất hòa hợp khi làm món sốt Pesto với rau cần thay cho lá húng tây, hay món cần xào cùng dầu oliu dùng kèm món Pasta (mỳ Ý). Vậy nên, nếu thử so sánh văn hóa ẩm thực của nhiều nơi trên thế giới thì bạn sẽ thấy có nhiều điểm tương đồng hơn là khác biệt. Khi nhìn thấy cuộc sống của gia đình nhập cư trong bộ phim “Minari”, ai trong chúng ta cũng đều cảm thấy đồng cảm, đó là vì nó chạm đến những vấn đề tương đồng mà mỗi chúng ta đều gặp phải và cần được sẻ chia. Jeong Jae-hoon Dược sĩ, cây bút ẩm thực Tranh Shin Hye-woo Dịch Thanh Xuân

XE CHỈ TÂM HỒN, THÊU NÊN TRỜI XANH

Guardian of Heritage 2021 SUMMER 77

XE CHỈ TÂM HỒN, THÊU NÊN TRỜI XANH XE CHỈ TÂM HỒN, THÊU NÊN TRỜI XANH Nghệ nhân thêu tay Choi Yoo-hyeon đã sống và làm việc không ngừng với những đường kim mũi chỉ trong hơn 70 năm qua. Bà được công nhận là người đã nâng tầm nghệ thuật thêu của Hàn Quốc với kỹ thuật độc đáo và những tuyệt tác trên nền tranh Phật giáo. “Phật Thích Ca Mâu Ni”, một phần của tranh thêu “Tam thế Phật đồ”. 257 × 128 cm. Tơ trên lụa. Nghệ nhân thêu Choi Yoo-hyeon bắt đầu thử sức với tranh thêu Phật giáo từ giữa những năm 1970. “Tam thế Phật đồ” – gồm ba vị Phật quá khứ (Phật A Di Đà), Phật hiện tại (Phật Thích Ca Mâu Ni) và Phật tương lai (Phật Di Lặc) – mất hơn 10 năm để hoàn thành - là một trong những kiệt tác của bà. Khi chiêm ngưỡng tác phẩm thêu đẹp và tinh xảo, không ai giấu nổi sự thán phục. Tuy nhiên, ngồi trước khung thêu và tạo ra bức tranh với từng đường kim, mũi chỉ là công việc kỳ công và khá tẻ nhạt, không phải ai cũng làm được. Đặc biệt, so với tranh thêu hiện đại, tranh thêu truyền thống có các công đoạn chế tác phức tạp, kĩ thuật đa dạng và phải thổi được cái hồn vào từng tác phẩm nên không hề dễ dàng. “Giả như thêu thùa chỉ là công việc vất vả và tẻ nhạt, thì làm sao tôi có thể theo đuổi cả đời? Đối với tôi thêu thùa rất vui và thú vị. Tôi cũng mong muốn khôi phục lại nghề thêu truyền thống đang dần mai một bằng chính đôi tay mình.” Nghệ nhân thêu tay Choi Yoo-hyeon đã trả lời như vậy trước câu hỏi liệu nghề thêu có khó nhọc với bà hay không. Nghiên cứu sâu bản sắc nghề thêu “Bây giờ tôi đã hơn 80 tuổi. Khi còn bé, may vá là việc thường nhật. Mỗi gia đình tự may quần áo, tự thêu tay chuẩn bị đồ cưới hỏi. Tôi là con út trong gia đình có bảy anh chị em, mẹ tôi luôn thêu thùa nên tôi bắt chước mẹ một cách tự nhiên. Cơ duyên khiến tôi hứng thú với thêu thùa là khi được khen tác phẩm thêu làm bài tập ở trường lúc 10 tuổi. Có thời điểm tôi thêu hơn 20 tiếng một ngày mà không rời khỏi khung. Tôi tiết kiệm thời gian ăn uống và thậm chí cả thời gian rửa mặt để tập thêu.” Năm 17 tuổi, bà gặp được gặp bậc thầy nghề thêu thời bấy giờ là nghệ nhân Kwon Su-san, nhờ đó được học kĩ thuật thêu một cách bài bản.Thời điểm bà chính thức bắt đầu vào nghề, nghệ thuật thêu truyền thống Hàn Quốc bước vào giai đoạn thoái trào. Hầu hết các cá nhân tiên phong trong việc phổ biến nghề thêu thời bấy giờ là phụ nữ từng du học Nhật Bản giai đoạn đế quốc Nhật đô hộ. Sau khi về nước, họ dạy thêu kiểu Nhật và tập trung thêu các đồ dùng thường ngày tại Khoa Gia đình của các trường Đại học nữ hay các trường dạy may. Xu hướng này được tiếp tục trong một thời gian dài. Đầu những năm 1960, nghệ nhân Choi mở trường dạy thêu, bắt đầu nghiên cứu sâu bản sắc nghề thêu truyền thống và nỗ lực khôi phục lại nghề này. Ban đầu bà chỉ dừng ở kĩ thuật thêu hoa văn truyền thống trên các vật dụng hàng ngày như áo gối, đệm ngồi, nhưng dần dà mở rộng sang tranh truyền thống. Đó cũng là khoảng thời gian bà bắt đầu xây dựng thế giới sáng tác của riêng mình bằng cách diễn giải lại những tác phẩm nghệ thuật cổ có giá trị nổi bật. “Trong nghề thêu, kỹ năng xử lý đường kim và khả năng cảm nhận màu sắc thiên phú là quan trọng, nhưng thiết kế quan trọng hơn bất cứ thứ gì khác. Bạn không thể tạo ra phong cách của riêng mình chỉ bằng cách bắt chước tác phẩm của người khác. Đó là lý do tại sao tôi lấy gốm truyền thống, tranh sơn thủy, tranh dân gian Hàn Quốc làm cảm hứng cho các mẫu thêu của mình.” “Liên hoa tàng thế giới đồ”. 270 x 300 cm. Tơ trên lụa. Tác phẩm thêu tay tranh mạn-đà-la có tên “Liên hoa tàng thế giới đồ” của chùa Yongmun ở Yecheon, tỉnh Gyeongsangbuk, mang lại Giải thưởng Tổng thống tại Triển lãm nghệ thuật thủ công mỹ nghệ truyền thống Hàn Quốc lần thứ 13 năm 1988 cho nghệ nhân Choi. Thử thách và thành tựu Trong bối cảnh văn hóa đặc trưng Hàn Quốc bị xem nhẹ, những nỗ lực của nghệ nhân Choi đã thổi một luồng gió mới, ngày càng nhiều người say mê nghề thêu truyền thống. Những tác phẩm của bà được du khách nước ngoài đặc biệt yêu thích. Tuy nhiên, đặt sự phát triển của nghề thêu lên trên lợi ích kinh tế trước mắt, từ giữa những năm 1970, bà tập trung vào các hoạt động nghiên cứu và triển lãm tác phẩm hơn là bán chúng, đồng thời bắt đầu thử sức với tranh thêu Phật giáo mà bà cho đó chính là sự tổng hòa của các nghệ thuật truyền thống Hàn Quốc. Trong số đó, “Bát tướng đồ” – thể hiện súc tích tám cảnh trong cuộc đời của Thích Ca Mâu Ni – và “Tam thế Phật đồ” – gồm ba vị Phật quá khứ (Phật A Di Đà), Phật hiện tại (Phật Thích Ca Mâu Ni) và Phật tương lai (Phật Di Lặc) – xứng đáng được gọi là những kiệt tác tiêu biểu cho sự nghiệp thêu thùa hơn bảy thập kỷ của bà. Hai tác phẩm này có sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật truyền thống và sáng tạo, đồng thời sử dụngcác chất liệu đa dạng như tơ lụa, bông, len, tơ nhân tạo,... mỗi bức mất hơn 10 năm để hoàn thành. “Tôi thêu từng mũi với tâm thế thiền định, giống như các nhà sư tận tụy với việc tu hành và tinh tấn. Đặc biệt, khi nhìn thấy bức tranh “Bát tướng đồ” tại chùa Tongdo, tôi đã cầu nguyện suốt 10 năm: “Xin giúp con tái hiện tác phẩm này thành tranh thêu của riêng mình”. Khó khăn lắm mới được nhà chùa đồng ý và bắt đầu thực hiện, nhưng vì thêu tám cảnh, mỗi cảnh cao hơn hai mét nên tôi mất 12 năm để hoàn thành. May mà tôi làm cùng với học trò, nếu một mình chắc sẽ cần thêm nhiều thời gian hơn nữa.” Niềm đam mê khác thường và sự kiên trì của bà đã được đền đáp bằng một giải thưởng danh giá. Đó là Giải thưởng Tổng thống tại Triển lãm nghệ thuật thủ công mỹ nghệ truyền thống Hàn Quốc lần thứ 13 năm 1988 với tác phẩm thêu tay tranh mạn-đà-la (một vòng tròn với nhiều hình vẽ phức tạp thể hiện vũ trụ dưới cái nhìn giác ngộ) có tên “Liên hoa tàng thế giới đồ” của chùa Yongmun ở Yecheon. Năm 1996, bà được vinh danh là Nghệ nhân nắm giữ kỹ thuật thêu tay trong hạng mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia số 80. Đây là sự công nhận chính thức rằng bà đã đạt đến trình độ chuyên môn cao nhất. “Song lâm niết bàn tướng” tái hiện một trong tám cảnh cuộc đời Đức Phật trong tranh “Bát tướng đồ”. 236 x 152 cm. Tơ trên lụa. Đây là tác phẩm dựa trên bức “Bát tướng đồ” của chùa Tongdo ở Yangsan, tỉnh Gyeongsangnam, đường thêu rất tinh tế và chân thực. “Bát tướng đồ” thể hiện tám sự kiện quan trọng trong cuộc đời Đức Phật, mỗi cảnh thể hiện một số câu chuyện với sự xuất hiện của nhiều nhân vật. “Liêm tử đồ”, một phần của bình phong tám tấm “Hiếu đễ trung tín đồ”. 128 x 51 cm. Tơ trên lụa. Vào những năm 1960, nghệ nhân Choi bị cuốn hút bởi bản sắc của nghệ thuật thêu truyền thống Hàn Quốc nên bắt đầu tập trung diễn giải lại các bức tranh dân gian, bao gồm cả các bức văn tự đồ. Bảo tồn và kế thừa Lịch sử nghề thêu truyền thống Hàn Quốc bắt nguồn từ trước thời Tam Quốc. Đông Di truyện thuộc quyển “Ngụy thư” thứ 30 trong bộ sách “Tam Quốc chí” của Trung Quốc - ghi chép lâu đời nhất về văn hóa Hàn còn tồn tại - chép rằng người Buyeo (Phù Dư) và Goguryeo (Cao Câu Ly) cổ đại mặc quần áo thêu sặc sỡ. Trong triều đại Joseon, tú phòng (buồng thêu) được lập nên trong cung điện để thêu y phục và đồ trang trí của hoàng thất. Trong dân gian, mỗi gia môn đều có phong cách thêu riêng, lưu truyền qua nhiều thế hệ. Triết lý nghệ thuật của nghệ nhân Choi có thể được tóm gọn trong bốn chữ: “tâm tuyến thần châm”. Cụm từ này cũng là tên một cuộc triển lãm được tổ chức tại Trung tâm Nghệ thuật Seoul vào năm 2016, có nghĩa là “thêu nên bầu trời bằng sợi chỉ tâm hồn”. “Mỗi tác phẩm đều được tạo ra vô cùng tỉ mỉ, từng điểm, từng điểm một. Quá trình lựa chọn một tác phẩm có đủ giá trị lịch sử và nghệ thuật, đồng thời có thể vẽ lại thành tranh, sau đó tạo mẫu thêu không hề đơn giản. Tôi phải vừa tiến hành công việc, vừa hình dung toàn bộ bức tranh trong đầu nên dùng vải và chỉ có chất liệu và màu sắc nào, phối màu như thế nào, sử dụng kỹ thuật thêu nào,... Vì phải điều chỉnh độ dày sợi chỉ theo bố cục và vị trí nên tôi phải trực tiếp xe chỉ, sau đó vô số lần lặp lại quá trình thêu rồi tháo chỉ ra cho đến khi làm được kỹ thuật và màu sắc ưng ý.” Dẫu vất vả là thế, bà không bao giờ làm qua loa một việc gì. Bà nhấn mạnh những điều căn bản và luôn làm theo cách truyền thống truyền lại cho thế hệ mai sau. Đây cũng là lý do vì sao bà nhận lời giảng dạy với tư cách giáo sư thỉnh giảng tại Viện Văn hóa trang phục Hàn Quốc thuộc Đại học Quốc gia Pusan và dành hết tâm huyết bồi dưỡng lớp sinh viên hậu bối. “Nhiều người cảm nhận được vẻ đẹp và sự ưu việt của nghệ thuật thêu truyền thống. Nhưng rất ít người sẵn sàng thử theo nghề này. Vô số người bỏ cuộc giữa chừng. Ngay cả khi được đào tạo bài bản, bạn chỉ có thể trở thành một nghệ nhân sau khi trải qua quá trình rèn luyện lâu dài với sự kiên nhẫn bền bỉ. Đó là một con đường đầy chông gai mà hầu hết mọi người không muốn đương đầu.” Nghệ nhân Choi sắp xuất bản tự truyện“Lịch sử nghề thêu của Choi Yoo-hyeon”, kể lại cuộc đời làm nghề thêu của mình. Sách ghi lại từng giai đoạn của hành trình thay đổi chất liệu sáng tác của bà từ các đồ dùng gia dụng sang tranh dân gian, sau đó là tranh Phật giáo. Bà cũng đang biên soạn tài liệu giảng dạy. Vốn đã phát hành một số tuyển tập có chú giải về hơn 100 tác phẩm, hiện bà có kế hoạch xuất bản một quyển sách trong đó đặt tên và giải thích chi tiết các kỹ thuật do bản thân sáng tạo ra. Mặt khác, tác phẩm được mong đợi là kiệt tác cuối cùng trong các kiệt tác- “Quan Âm Bồ Tát đồ”- dựa trên hình mẫu bức bích họa trong điện Daegwang tại chùa Sinheung ở thành phố Yangsan, dự kiến sắp hoàn thành. Tác phẩm này được thêu trên lụa tím với chỉ vàng, nhận được đánh giá đã đạt đến đỉnh cao của sự lộng lẫy, tinh tế. Đây là kiệt tác bà đã dày công tạo ra trong suốt 3 năm qua. “Có lẽ sẽ rất khó cho tôi thực hiện thêm tác phẩm quy mô lớn thế này nữa trong tương lai. Mắt tôi thâm quầng, thể lực khác xưa nên làm việc 2-3 tiếng là đã thấy quá sức. Bây giờ, tôi cần tập trung vào việc đào tạo học viên hơn là tạo ra các tác phẩm. Nhiệm vụ còn lại của tôi là dành hết tâm sức vào việc giảng dạy và truyền đạt cho học trò nhiều nhất có thể.” Các tác phẩm của nghệ nhân Choi trong gần nửa thế kỷ qua, cùng hàng trăm tác phẩm thêu truyền thống và hiện đại được bà sưu tầm từ khắp nơi trên đất nước đang được lưu trữ trong kho lưu trữ của Trung tâm Di sản phi vật thể quốc gia ở thành phố Jeonju dưới sự hỗ trợ của Cục Di sản văn hóa Hàn Quốc. Mong ước của bà là một bảo tàng chuyên về tranh thêu sẽ được thành lập vào một ngày không xa, mở đường cho việc bảo quản và trưng bày lâu dài các tác phẩm này. Nghệ nhân Choi sử dụng chỉ có màu sắc và chất liệu đa dạng như tơ lụa, bông, len, tơ nhân tạo,... mang lại cảm giác sống động; đồng thời vận dụng các kỹ thuật truyền thống và sáng tạo khi thêu nhằm tạo ra những tác phẩm có độ hoàn hảo cao trên phương diện nghệ thuật. Trong ba năm qua, bà đang thực hiện tác phẩm “Quan Âm Bồ Tát đồ”, dựa trên hình mẫu bức bích họa trong điện Daegwang tại chùa Sinheung ở thành phố Yangsan, tỉnh Gyeongsangnam. Tác phẩm này được thêu trên lụa tím với chỉ vàng, tạo một vẻ đẹp lộng lẫy mà thanh lịch. Choi Hye-jung ký giả tự do Ảnh Ahn Hong-beom Dịch Nguyễn Trung Hiệp

People

CỬA HÀNG TẶNG MÓN QUÀ KÍ ỨC

An Ordinary Day 2021 SUMMER 71

CỬA HÀNG TẶNG MÓN QUÀ KÍ ỨC CULTURE & ART--> CỬA HÀNG TẶNG MÓN QUÀ KÍ ỨC Khuynh hướng hoài cổ Retro thịnh hành hiện nay gợi lại kí ức cho thế hệ trung niên và cao tuổi, đồng thời đem lại sự mới lạ cho giới trẻ. Tôi đã tìm ra một cửa hàng bán đĩa hát đang thổi lên làn sóng Retro ở Jongno khu phố cổ của Seoul. “Lạ hóa (Defamiliarization)” là thuật ngữ được sử dụng lần đầu bởi nhà lý luận văn học kiêm nhà văn người Nga Victor Shklovsky (1893-1982). Kết cấu truyện quen thuộc khiến người đọc dễ hiểu và có cảm giác thân thuộc nhưng đồng thời cũng có thể gây nhàm chán. Ngược lại, kết cấu truyện với hình thức phức tạp, khó hiểu sẽ kéo dài thời gian cần thiết để hiểu và khơi dậy sự hứng thú, hồi hộp của độc giả. Dường như thế giới chúng ta đang sống luôn hướng đến những điều dễ dàng, thuận tiện và ngắn gọn nhưng tâm lý của con người lại không đơn giản như vậy. Họ mơ về nơi thân thuộc ở một nơi xa lạ và mong mỏi những thứ lạ lẫm trong những điều quen thuộc.Trong khi đó, “Retrospect” còn được gọi tắt là Retro mang nghĩa hồi tưởng, kí ức nhưng cũng là thuật ngữ được sử dụng với nghĩa “nhớ về những truyền thống hay kí ức trong quá khứ và có khuynh hướng mô phỏng lại chúng”. Những điều mới mẻ sẽ trở thành cũ kĩ và những điều cũ kĩ sẽ trở thành những thứ mới lạ trong thời đại mới. Người lớn tuổi nhớ về tuổi trẻ và người trẻ đam mê những thứ mà người già từng thưởng thức. Quả thật, con người chúng ta vô cùng phức tạp. Khoảnh khắc chiếc kim gõ trên đĩa than, cửa hàng Seoul Record bước sang một kỷ nguyên khác. Âm thanh vẫn còn lẫn tạp âm, nhưng những vết trầy xước trên đĩa giúp sống dậy cảm xúc hoài cổ vang vọng không thôi. Chủ cửa hàng anh Hwang Seung-soo luôn cung cấp nhiều loại nhạc, bao gồm nhạc cổ điển, jazz, gugak quốc nhạc truyền thống của Hàn Quốc, nhạc rock, nhạc phim và nhạc K-pop cho khách hàng nhiều độ tuổi khác nhau. Đĩa than Lp đang nhận được sự chú ý mới Bắt kịp thời kỳ bùng nổ xu hướng retro, cửa hàng Seoul Record luôn đông nghẹt khách. Một số khách đến để gợi nhớ kí ức, cũng có những người đến đắm mình trong sự mê hoặc của các cung bậc cảm xúc. Hiện tại các đĩa than được săn đón như một món đồ sưu tầm sau khi bị đĩa CD, sau đó là nhạc MP3 và dịch vụ streaming gạt sang một bên trong nhiều thập kỷ. Sau khi tân trang lại nội thất, cửa hàng Seoul Record có một diện mạo mới hiện đại ngay giữa khu trung tâm cũ kỹ của thành phố Seoul. Tên những bài hát được yêu cầu được bỏ vào thùng thư màu đỏ và sẽ được phát vào buổi tối sau khi cửa hàng đóng cửa. Nằm ở khu Jongno 3-ga thuộc quận Jongno, Seoul, cửa hàng đĩa “Seoul Record” có không gian vừa lạ lẫm vừa quen thuộc, vừa cũ vừa mới. Mở cửa lần đầu năm 1976, cửa hàng đang được người chủ thứ tư anh Hwang Seung-soo quản lí. Đĩa than LP và băng cát sét bị đĩa CD thay thế, đĩa DVD đạt được thời kỳ hoàng kim trong chớp nhoáng rồi nhanh chóng biến mất, tiếp đó các dịch vụ streaming bắt đầu khiến tương lai ngành băng đĩa như đi vào ngõ cụt. Trong bối cảnh đó, một cửa hàng rộng hơn 40 pyeongtồn tại vững chắc suốt 45 năm qua lại quý hiếm hơn bất cứ cửa hàng băng đĩa nào.“Người chủ đầu kinh doanh đến năm 2000 thì nhạc mp3 xuất hiện, không cạnh tranh giá thành được nên đành tạm đóng cửa. Thị trường chủ yếu nghiêng về nghe nhạc hơn là sở hữu băng đĩa nên khách mua album không nhiều. Khi đó, một người từng làm nhân viên nhận lại cửa hàng và trở thành chủ đời thứ hai. Theo lời kể, ban đầu buôn bán rất khó khăn nhưng làn sóng Hallyu bắt đầu, khách nước ngoài tìm đến mua đĩa rất nhiều. Cứ thế, cửa hàng hoạt động một thời gian rồi chuyển cho người chủ thứ ba. Đó là quản lý cửa hàng làm việc dưới thời người chủ thứ hai. Khi đó, tôi vào đây làm nhân viên. Tôi làm việc được ba năm thì người chủ thứ ba nói sẽ thanh lý cửa hàng. Thế là tôi nhận lại cửa hàng đến giờ.”Anh Hwang bắt đầu cửa hàng năm 2015, khi vừa tầm bốn mươi tuổi. Ước mơ trở thành tác giả truyện tranh nhưng lập gia đình khiến anh phải suy nghĩ đến việc kiếm tiền. Làm việc này việc kia, cuối cùng anh phải chọn làm công việc bản thân biết rõ hơn là công việc mơ ước. “Anh trai tôi làm việc trong một công ty phân phối video. Mạng lưới phân phối video, CD, DVD đều có liên hệ với nhau. Khi còn bé, bố tôi mang về một máy quay đĩa, tôi được tiếp xúc với âm nhạc một cách rất tự nhiên. Đồng thời, thời thiếu niên, tôi có theo anh trai đến công ty băng đĩa. Cứ như thế, tôi có kiến thức nhất định về lĩnh vực này.”Thời anh còn làm nhân viên, khách hàng đa phần là người lớn tuổi. Sau lưng cửa hàng là tòa nhà Seun sangga (tòa nhà phức hợp đầu tiên ở Hàn Quốc được hoàn công vào năm 1968), phía đối diện đường là Jongmyo (Tông miếu - đền thờ của hoàng thất thờ bài vị của các đời vua và hoàng hậu thời Joseon được khởi công năm 1394). Bên cạnh là công viên Tapgol (công viên trong trung tâm thành phố đầu tiên của Hàn Quốc, được thiết kế bởi kiến trúc sư người Anh J.M. Brown năm 1897). Do có những địa danh cổ kính như trên nên ít khi thấy người trẻ tìm đến khu vực này. Những người tìm mua đĩa than trạc tuổi 40, 50 được xem là nhóm khách hàng trẻ còn khách hàng chính mua băng cát sét là những ông già, bà lão. Dần dần không khí cũng thay đổi. Ngày càng nhiều khách nước ngoài và giới trẻ tìm đến làng nhà truyền thống Hanok địa danh mới nổi như điểm nóng du lịch và khu Eulji-ro. Đặc biệt, khu Eulji-ro còn được gọi là “Hipji-ro” xuất phát từ nghĩa của từ “hip- thời thượng, sành điệu”. Đĩa than LP tưởng chừng đã hoàn toàn biến mất trong ngành công nghiệp băng đĩa lại bắt đầu được xem như một món đồ mới lạ thu hút sự chú ý của người mua. Cùng với đó, độ tuổi của khách hàng cũng trẻ dần. Khách hàng đến đây có lẽ không vì tìm đĩa hát mà tìm chính kí ức của riêng mình. Họ tìm những thứ quen thuộc trong một thế giới xa lạ, tìm những thứ mới lạ trong một thế giới thân thuộc. Chia sẻ kí ức “Thời chúng tôi, phải tìm mua mới nghe được những bản nhạc yêu thích. Thời nay, có điện thoại thông minh và dịch vụ streaming nên ở đâu cũng có thể dễ dàng nghe được nhạc. Ngành công nghiệp băng đĩa được dự đoán sẽ lụi tàn nhưng hiện nay lại xuất hiện những người muốn sở hữu đĩa nhạc hơn là muốn nghe nhạc từ đĩa. Họ không cảm thấy thỏa mãn với một chiếc bìa đĩa xuất hiện trên màn hình điện thoại. Họ tìm đến mua đĩa than LP. Tôi đã vô cùng ngạc nhiên khi thấy những vị khách trẻ tuổi đến cửa hàng và thích thú nghe âm thanh của chiếc kim nảy tí tách trên đĩa nhạc than LP. Đĩa CD vốn dĩ đã xuất hiện nhằm đem lại âm thanh trong trẻo, không có tạp âm. Có lẽ cuộc đời cũng có lúc thay đổi thế này thế kia.” Giờ đây, cửa hàng của anh không phải là nơi tìm đến của khách hàng ở một độ tuổi nhất định nữa mà là của nhiều đối tượng khác nhau. Các cô con gái cũng dẫn bố đến và bố mẹ cũng dẫn con đến, mỗi người nghe nhạc mà bản thân mình ưa thích rồi chọn lựa. “Có những vị khách tìm đến hỏi tôi về bài hát. Họ bảo nghe được lúc trẻ, rất thích nhưng chỉ biết qua lời, nhớ một chút giai điệu mà lại quên mất tựa đề. Họ là những người lớn tuổi nên không biết dùng máy tính lại sống một mình. Tôi suy luận và tìm ra được bài hát thì họ rất cảm động. Thấy thế tôi cũng rất vui.” Cũng có khách hàng hỏi thăm xem anh có ca khúc của nhóm nhạc nổi tiếng những năm 1960 không. Anh tìm được bài hát và bật lên, nhưng bất ngờ là giọng hát của ca sĩ trong đĩa nhạc lại giống hệt với giọng hát của vị khách. Anh bất ngờ hỏi lại liệu đó có phải là bài hát do chính vị khách hát không thì nhận được câu trả lời là đúng. Người khách nói đó là bài hát mà dù đã đi tìm băng đĩa nhưng cũng không có và dù muốn nghe cũng không thể nghe được.“Cũng có vị khách kể là đã sống ở khu này từ khi còn bé nhưng vì hoàn cảnh gia đình khó khăn nên không được đi học và phải dán áp phích quảng cáo phim kiếm sống. Vì quá thích phim nên đã nhịn ăn cơm để tiền xem phim.” Lắng nghe những câu chuyện riêng tư dài và phức tạp của người khác rồi đồng cảm không phải là việc dễ dàng. Đó là việc đòi hỏi sự quan tâm, yêu thương và lòng tin yêu con người. Những khách hàng có dịp chia sẻ kí ức với anh, ra về với sự ấm áp trong lòng. Sau đó, họ tìm lại như những người bạn thân tình với kẹo, quýt hay chai nước ngọt trên tay làm quà. Những quan tâm đẹp đẽTừ thứ hai đến thứ bảy, khoảng chín rưỡi mười giờ sáng cửa cuốn của cửa hàng Seoul Record được kéo lên để chào đón khách. Vợ mở cửa còn anh Hwang sẽ đến thay ca vào tầm 12 giờ đến một giờ trưa. Tiệm đóng cửa lúc bảy giờ rưỡi tối nhưng hôm nào buôn bán ế ẩm thì có khi mở đến tối muộn.Sau bảy rưỡi tối, một việc thú vị xảy ra phía trước cửa cuốn đã hạ, báo hiệu hết giờ mở cửa hàng. Đó chính là thời gian của “Bài hát theo yêu cầu”.“Trước cửa tiệm có một thùng thư màu đỏ. Khách hàng gửi vào thùng thư những bài hát họ yêu cầu, hôm sau tôi sẽ bật lên.”Dựa vào những bài hát được khách hàng gửi yêu cầu trong suốt một ngày, anh Hwang thêm vào danh sách các bài hát có cảm xúc tương tự rồi làm thành file. Sau khi đóng cửa, anh sẽ cho phát nhạc. Nhạc sẽ liên tục được phát ra đến mười hai giờ đêm. Nhiều người tình cờ ngang qua, họ dừng và hát theo, đôi khi còn nhún nhảy theo điệu nhạc. Cứ thế cuộc sống cứ nhẹ nhàng trôi, như màn đêm đang dần xâm lấn con đường trước mặt. “Tôi tìm thấy niềm vui ở đây. Cả tuần chỉ nghỉ một ngày chủ nhật nhưng ngày đó tôi cũng nghe nhạc, mân mê máy phát và xem phim. Nói cách khác, tất cả sở thích của tôi gói gọn tại nơi này. Vợ tôi còn bảo: “Anh mở cửa hàng để thỏa mãn sở thích của mình phải không?”Người làm thêm đứng bên nói xen vào: “Giám đốc đang muốn chia sẻ sân chơi của ông ấy cho mọi người.”“Ngay từ đầu, tôi mở cửa hàng không phải vì mục tiêu kiếm nhiều tiền. Cứ tiếp tục duy trì cửa hàng và được nghe những bản nhạc mà mình yêu thích, tôi thấy cuộc sống như vậy cũng không đến nỗi tệ. Tôi tận hưởng thú vui tại chính cửa hàng của mình còn khách hàng đến đây để tìm những bài hát, bản nhạc mà họ đang muốn nghe.”Khách hàng đến đây có lẽ không vì tìm đĩa hát mà tìm chính kí ức của riêng mình. Họ tìm những thứ quen thuộc trong một thế giới xa lạ, tìm những thứ mới lạ trong một thế giới thân thuộc. Giống như lời của anh Hwang, cuộc đời này cứ trôi đi theo thế này hay thế khác và trong dòng chảy đó, nếu có những bài hát, bản nhạc đẹp đẽ, đầy tình yêu thương thì chẳng phải đã là mãn nguyện rồi sao? Hwang Kyung-shin Nhà vănẢnh Ha Ji-kwonDịch Mai Như Nguyệt

THẾ HỆ 20-30 ĐỔ XÔ VÀO CHỨNG KHOÁN

Lifestyle 2021 SUMMER 115

THẾ HỆ 20-30 ĐỔ XÔ VÀO CHỨNG KHOÁN CULTURE & ART--> THẾ HỆ 20-30 ĐỔ XÔ VÀO CHỨNG KHOÁN Khoảng thời gian đáng quan ngại và hỗn độn do COVID-19 gây ra đã hình thành một làn sóng đầu tư tài chính mạnh mẽ. Vào thời điểm thị trường chứng khoán sụt giảm mạnh trong những ngày đầu của đại dịch, ngay cả những người thường ngày thờ ơ với chứng khoán cũng đã nhảy vào đầu tư trên quy mô lớn. Trung tâm của làn sóng đầu tư có “thế hệ 20-30”. Im Su-bin (Lâm Tú Tân), 29 tuổi, sắp tốt nghiệp đại học, gần đây đã bắt đầu đầu tư vào cổ phiếu với 300.000 won - khoản tiền kiếm được từ một công việc bán thời gian. Trong khi kiếm tiền tiêu vặt từ làm thêm, cô Im cũng không ngừng tìm kiếm việc làm toàn thời gian. Tuy nhiên, cô ấy chỉ có thể tìm được một vị trí thực tập mà hầu như không thể kiếm được nơi làm việc dài hạn toàn thời gian. Trong hoàn cảnh tuyệt vọng đó, lần đầu tiên cô Im chuyển hướng quan tâm đến cổ phiếu với ý nghĩ sẽ kiếm được tiền dù chỉ là một số tiền nhỏ.Kim A-ram (Kim Nga Lãm), dịch giả tự do 33 tuổi đã hoãn đám cưới dự kiến tổ chức vào tháng 12 năm ngoái sang tháng 9 năm nay, cũng tham gia thị trường chứng khoán cách đây không lâu. Số lượng khách mời bị giới hạn dưới 50 người do lệnh giãn cách xã hội, vì vậy cô không còn cách nào khác phải hoãn đám do mong muốn có đầy đủ gia đình và bạn bè đến chung vui. Đồng thời, khi vừa quyết định xong, cô đã mang số tiền dành dụm cho tuần trăng mật đi đầu tư chứng khoán dù chỉ trong thời gian ngắn. “Thị trường chứng khoán đang bùng nổ, có thể kiếm được một khoản tiền dù chỉ vài trăm nghìn won để phụ thêm cho cuộc sống mới cưới của mình” - cô kỳ vọng.Khi số người ở độ tuổi 20 và 30 bắt đầu bước chân vào con đường đầu tư cổ phiếu tăng lên một cách đột biến, các từ mới gọi tên hiện tượng này lần lượt xuất hiện. Tiêu biểu nhất là tên gọi “Phong trào kiến Donghak” ví như“Phong trào nông dân Donghak” - phong trào chống lại các thế lực chính trị hà khắc diễn ra vào năm 1894 -đề cập đến tình trạng các nhà đầu tư cá nhân trẻ tuổi mua rất nhiều cổ phiếu đã giảm mạnh trong nước, trước các nhà đầu tư là tổ chức hay người nước ngoài. Ở đây, “kiến” dùng để chỉ nhân viên văn phòng trẻ tuổi làm công ăn lương. Ngoài ra, “jurin” cũng là một từ mới xuất hiện gần đây. Đây là từ ghép bởi “ju-sik” (cổ phiếu) và “eo-rin-i” (trẻ em), chỉ một người mới bước vào lĩnh vực chứng khoán, chưa biết nhiều về cổ phiếu và mới bắt đầu giao dịch. Hiện tượng này cũng thể hiện rõ qua các con số. Theo kết quả phân tích “Tình trạng chủ sở hữu của các công ty niêm yết quyết toán tháng 12” do Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Hàn Quốc (Korea Securities Depository) công bố ngày 1 tháng 4, tổng lượng cổ phiếu các cá nhân nắm giữ vào cuối năm 2020 là 662 nghìn tỷ won, tăng 243 nghìn tỷ won so với con số 419 nghìn tỷ won cuối năm 2019. Tỷ trọng của các cá nhân trong tổng vốn hóa thị trường là 28%, tăng 3,6 điểm phần trăm so với năm trước. Khoảng 3 triệu cá nhân bắt đầu đầu tư vào cổ phiếu, chiếm 32,8% trên tổng số 9,14 triệu nhà đầu tư cá nhân. Đặc biệt, năm ngoái, trong số 3 triệu người lần đầu đầu tư cổ phiếu có đến 1,6 triệu người ở độ tuổi dưới 30, chiếm 53,5%. Theo giới tính, nam giới nắm 489 nghìn tỷ won, cao hơn so với nữ giới chỉ nắm 173 nghìn tỷ won. Tuy nhiên, về tốc độ gia tăng, tỷ lệ nắm giữ của phụ nữ tăng 77% (từ 97 nghìn tỷ won lên 173 nghìn tỷ won) so với năm trước, cao hơn tỷ lệ tăng của nam giới là 52% (từ 321 nghìn tỷ won lên 489 nghìn tỷ won). Có thể thấy, phụ nữ trẻ gần đây đã quan tâm hơn vào việc đầu tư chứng khoán. Một loạt các ứng dụng trực tuyến tạo điều kiện cho các giao dịch chứng khoán. Các công ty môi giới đưa ra các biện pháp khuyến khích để thu hút sự gia tăng nhanh chóng các nhà đầu tư mới ở độ tuổi 20 và 30, nhiều người trong số họ được gọi là “kiến”, những người hy vọng biến mức lương khiêm tốn thành lợi nhuận béo bở. © freepik Những nhà đầu tư cá nhân trẻ tuổiTháng 9 năm ngoái, tạp chí kinh tế Mỹ có tên Bloomberg đã đăng bài với tựa đề “Đầu tư ngắn hạn của thế hệ thiên niên kỷ Hàn Quốc (Broke Millennials Turn to Day Trading to Strike It Rich in Korea)”, phân tích sâu hiện tượng đầu tư mạo hiểm của giới trẻ Hàn Quốc. Nói cách khác, giao dịch của các nhà đầu tư cá nhân tăng 48% so với năm trước, chiếm 65% giá trị vốn hóa thị trường của KOSPI. Hầu hết trong số họ là các nhà đầu tư trẻ ở độ tuổi 20 và 30, trong đó có nhiều người đang vay tiền để đầu tư vào cổ phiếu.Tại sao thế hệ 20-30 ở Hàn Quốc lại đắm chìm vào thị trường chứng khoán? Đầu tiên là vì tâm lý gấp gáp đầu tư, họ hi vọng thị trường chứng khoán có thể mang lại lợi nhuận trong bối cảnh nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn do COVID-19 kéo dài. Khi lãi suất ngân hàng đóng khung ở mức thấp, nguồn tiền của các nhà đầu tư trẻ không tìm được đích đến trong một thời gian dài. Tuy nhiên, dòng tiền đổ vào thị trường chứng khoán vốn yên ắng vì COVID-19 làm giá cổ phiếu tăng vọt. Từ đó, những người trẻ tuổi đang trăn trở về kênh đầu tư bắt đầu đổ xô vào thị trường chứng khoán.Thực tế, ngày 2 tháng 1 năm 2020, chỉ số KOSPI ghi nhận 2175,17 điểm, sau đó theo đà sụt giảm đến hết tháng 3. Khi chính phủ các nước tung ra các gói hỗ trợ cứu nạn khẩn cấp và tin tức về phát triển vắc-xin liên tục được công bố, kỳ vọng về sự phục hồi kinh tế tăng cao và thị trường chứng khoán đã hồi sinh đáng kể. Ngày 4 tháng 1 năm nay, chỉ số KOSPI đã vượt mốc 3,000 điểm và liên tục tăng cao. Đồng thời, tâm lý “thuận nước đẩy thuyền” đang trở thành động lực thúc đẩy sự đầu tư của lớp người trẻYếu tố chính đứng sau hiện tượng này là tỷ lệ có việc làm của thanh niên Hàn Quốc ngày càng giảm. Thị trường việc làm tại Hàn Quốc năm 2020 bị đóng băng hơn do COVID-19, đặc biệt khắc nghiệt đối với những người trẻ tuổi. Theo số liệu về xu hướng việc làm của Tổng cục Thống kê Hàn Quốc, số người có việc làm ở độ tuổi 20 tính đến tháng 12 năm 2020 là 3,51 triệu, giảm 3,9% so với cùng kỳ năm 2019. Mặc dù nhìn chung tỷ lệ có việc làm của mọi độ tuổi đều giảm do sự bùng phát COVID-19, tỷ lệ giảm ở độ tuổi 20 là lớn nhất so với mức giảm 1,5% ở thanh thiếu niên, 1,9% ở độ tuổi 30, 1,6% ở độ tuổi 40 và 0,1% ở độ tuổi trên 60. Tỷ lệ có việc làm giảm đồng nghĩa tỷ lệ thất nghiệp tăng lên. Tháng 12 năm 2020, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm người độ tuổi 20 tăng 0,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Những nỗ lực tuyệt vọngĐiều khiến thế hệ trẻ - những người bị rơi vào khủng hoảng việc làm - tuyệt vọng hơn là giá nhà đất tăng vọt. Bất chấp các biện pháp của chính phủ nhằm giải quyết tình trạng thiếu nhà ở, giá căn hộ ở Seoul - nơi gần một nửa dân số Hàn Quốc sinh sống - đã tăng gấp đôi trong những năm gần đây. Ước mơ sở hữu nhà riêng của lớp người trẻ ngày càng xa vời dẫn đến việc họ trì hoãn việc lập gia đình. Trên thực tế, số lượng các cuộc hôn nhân trên toàn quốc vào năm 2020 là thấp nhất kể từ năm 1970 dựa trên các thống kê liên quan. Theo “Thống kê tình hình kết hôn và ly hôn năm 2020” của Tổng cục Thống kê Hàn Quốc, số lượng các đăng kí kết hôn năm ngoái là 214.000 cuộc, giảm 10,7% so với năm 2019. Theo Interpark, một nền tảng sách trực tuyến, số lượng bán ra và doanh thu từ sách về chứng khoán, quỹ đầu tư và quỹ tương hỗ đã cao hơn gấp 5 lần trong quý đầu tiên của năm 2021 so với cùng kỳ năm 2020. Làn sóng của những cơn sốt Các chương trình giải trí truyền hình chủ đề chứng khoán gần đây nổi lên như một hiện tượng. Nếu trước đây, các chương trình về chứng khoán chủ yếu được phát trên các kênh kinh tế thì hiện nay, người ta có thể dễ dàng bắt gặp các phân cảnh đề cập đến chứng khoán trên các chương trình giải trí.Tiêu biểu, tháng 9 năm ngoái Kakao TV đã ra mắt chương trình “Ngày hôm nay kiến cũng đàn đàn”. Được tổ chức bởi các nghệ sĩ nổi tiếng Noh Hong-chul (Lô Hoằng Triết) và DinDin, chương trình cho thấy quá trình người tham gia nhận cát-xê vào tài khoản chứng khoán mà họ đã mở và đầu tư trên thực tế. Phản ứng của khán giả đối với chương trình rất tích cực. Đặc biệt, nhờ mở rộng nền tảng phát sóng, chương trình đã được chiếu qua Netflix và chiếm được nhiều cảm tình của giới trẻ - những người mới bắt đầu đầu tư Đài Truyền hình MBC cũng đã phát sóng chương trình trò chuyện tạp kỹ về chứng khoán mang tên “giấc mơ của kiến” dưới dạng thử nghiệm vào tháng 3 vừa qua. Chương trình gồm hai phần có sự tham gia của các chuyên gia kinh tế và các nghệ sĩ trong làng giải trí đã giải thích chi tiết những điều cơ bản về đầu tư chứng khoán. Tháng 2 năm nay, chương trình giải trí nổi tiếng lâu năm của đài SBS mang tên “Running Man” cũng đã tổ chức quay số đặc biệt là cuộc thi đầu tư chứng khoán mô phỏng. Trong một chương trình giải trí khác được tổ chức vào tháng 3 có tên gọi là “Bạn làm gì để chơi?” người dẫn chương trình nổi tiếng Yoo Jae-suk cũng đã gặp gỡ và trò chuyện với ba nhà đầu tư chứng khoán thuộc thế hệ 20-30. “Tháng 3 của đàn kiến”, một chương trình tạp kỹ của KakaoTV cung cấp các mẹo đầu tư chứng khoán cho các nhà đầu tư mới bắt đầu, đã được làm mới lại cho mùa thứ tư. © Kakao Entertainment Một cuộc khảo sát bởi dịch vụ cổng thông tin việc làm trực tuyến JobKorea cho thấy cứ 10 sinh viên đại học ở nước này thì có 3 người đang đầu tư vào chứng khoán. Khoảng một nửa trong số họ đã nhảy vào thị trường chứng khoán cách đây chưa đầy một năm khi đại dịch COVID làm xấu đi triển vọng việc làm vốn đã mong manh của họ. © The Dongguk Post Gyeongju Các chuyên gia phân tích rằng cơn sốt chứng khoán của thế hệ trẻ sẽ còn tiếp diễn trong một thời gian. Park Sung-hee (Phác Tính Hy), nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Xu hướng Hàn Quốc, cho biết “Thế hệ 20-30 hiện tại khác biệt hoàn toàn với thế hệ 20-30 trước đây – những người vốn chỉ muốn tiết kiệm tiền lương hàng tháng để mua ô tô và sở hữu nhà ở. Đối với thế hệ 20-30 ngày nay, xe ô tô chỉ cần đi thuê, còn bất động sản giá tăng chóng mặt đã trở thành một câu chuyện quá xa xôi. Ông Park cũng cho biết: “Rất khó để tìm được việc làm, những công việc trước đây được xem là nghề nghiệp ổn định cả đời đang dần biến mất nên người trẻ có xu hướng tìm kiếm lợi nhuận từ những hình thức đầu tư với số vốn nhỏ lẻ thay vì tiết kiệm cho tương lai. Xu hướng này càng trở nên rõ rệt khi COVID-19 bùng phát”. Ông tiếp tục phân tích: “Trong tình trạng không thể đi du lịch nước ngoài, họ chuyển sang đầu tư cổ phiếu, và để đối phó với cơn khát đó, việc tìm kiếm một kênh đầu tư không trực tiếp vốn dễ dàng thực hiện bằng một chiếc điện thoại thông minh được xem là xu hướng tự nhiên”. Ra Ye-jin (La Lễ Chân) Nhà báo chuyên mục Kinh tế, Nhật báo JoongAng SDịch Phan Như Quỳnh

ĐỒNG CẢM VỚI NHỮNG NỖI ĐAU

Interview 2021 SUMMER 54

ĐỒNG CẢM VỚI NHỮNG NỖI ĐAU CULTURE & ART --> ĐỒNG CẢM VỚI NHỮNG NỖI ĐAU Nhà văn sáng tác thể loạitiểu thuyết đồ họaKim Keum Suk (Keum Suk Gendry-Kim / Kim Cẩm Thục) chủ yếu vẽ truyện chủ đề lịch sử hay chuyện của những nhân vật bị xã hội ngoảnh mặt làm ngơ. Tác phẩm của bà được dịch và xuất bản ở nước ngoài có thể kể đến “Jiseul” (2014) tái hiện bi kịch của cuộc kháng chiến Jeju ngày 3 tháng 4, “Cỏ dại” (Grass) (2017) khắc họa nỗi thống khổ của phụ nữ bị ép làm nô lệ tình dục phục vụ cho quân đội Nhật Bản, và “Alexandra Kim, con gái của Siberia” ghi chép lại cuộc đời của nhà cách mạng Bôn-sê-vích đầu tiên của Joseon. Cảnh trong “Cỏ dại”, một tác phẩm của Keum Suk Gendry-Kim, khắc họa “phụ nữ giải khuây”, nạn nhân bị ép làm nô lệ tình dục cho quân đội Nhật Bản vào Thế chiến thứ hai. Tháng 10 năm ngoái, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, một tiền lệ chưa từng có đã diễn ra, các tác phẩm đoạt giải thưởng Harvey (Harvey Awards) đã được công bố trong sự kiện “New York Comic Con” tổ chức theo hình thức phóng sóng trực tuyến. Truyện tranh Cỏ dại (Grass) khắc họa cuộc sống của những nân nhân bị ép làm nô lệ tình dục cho quân đội Nhật Bản đã chiến thắng hạng mục “Sách quốc tế hay nhất” (Best International Book).“Cỏ dại” liên tục tạo ra cơn sốt từ khi ra mắt độc giả Hàn Quốc năm 2017 và khi được giới thiệu với độc giả thế giới bằng bản tiếng Anh do nhà xuất bản truyện tranh của Canada, Drawn & Quarterly phát hành năm 2019. Cùng năm đó, Tờ New York Times và The Guardian bình chọn tác phẩm là “Truyện tranh hay nhất năm” và “Tiểu thuyết đồ họa hay nhất năm”. Năm sau đó, tác phẩm giành được 10 giải thưởng, bao gồm Giải viết luận Krause (The Krause Essay Prize) và Giải Xưởng Phim hoạt hình xuất sắc (Cartoonist Studio Prize).Mãi đến tháng 12 năm 2020, hai tháng sau khi được tuyên bố là đạt giải thưởng Harvey, tác giả mới được chạm tay vào chiếc cúp vượt Thái Bình Dương đến với mình. Ngay cả việc đón nhận chiếc cúp thực sự cũng trải qua nhiều sóng gió vì COVID-19. Nhưng ngược lại, các tác phẩm của nhà văn được dịch ra nhiều thứ tiếng và đi khắp thế giới một cách hết sức tự do. Mới đây, “Cỏ dại” được dịch rồi xuất bản bằng tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Ả Rập. Bên cạnh đó, “Sự chờ đợi” (The Waiting), một tác phẩm mới ra mắt vào mùa thu năm ngoái cũng được giới thiệu bằng tiếng Pháp, đồng thời đang chờ ra mắt bản tiếng Anh, Bồ Đào Nha, Ả Rập và Ý. Tháng 4 vừa qua, người viết đã có dịp gặp gỡ nhà văn Kim tại một quán cà phê ở Ganghwa-do gần nơi bà sinh sống. Tôi thắc mắc làm thế nào từ một người chuyên hội họa và nghệ thuật sắp đặt mà bà lại thành danh với tư cách một tác giả tiểu thuyết đồ họa?Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành hội họa phương Tây, tôi sang Pháp học nghệ thuật sắp đặt tại trường Đại học Mỹ thuật Strasbourg (École supérieure des Arts décoratifs de Strasbourg). Tôi dịch thêm truyện tranh của các tác giả Hàn Quốc để trang trải sinh hoạt phí. Dần dà, năng lực của tôi cũng được công nhận với hơn 100 tác phẩm được dịch và giới thiệu.Một ngày nọ, có tờ báo của người Hàn tại Pháp đã mời tôi thử vẽ truyện tranh. Đó cũng là lúc tôi phát hiện bản thân có chút năng khiếu trong lĩnh vực này khi làm biên dịch truyện tranh. Chỉ với giấy và bút chì mà có thể tự do thể hiện suy nghĩ của mình quả là điều hấp dẫn. Ban đầu là những truyện lẻ, sau đó là nhiều truyện đăng dài kì. Bắt tay vào vẽ truyện tranh, tôi đã trăn trở và nỗ lực rất nhiều để tìm ra cách diễn đạt tốt nhất các bong bóng thoại và lời thoại. Bà có chịu ảnh hưởng của tác phẩm nào không? Về phương diện nội dung, tôi chịu ảnh hưởng nhất định từ các tác giả Hàn Quốc. Thời chúng tôi, có các tác giả như Lee Hee-jae (Lý Hỷ Tể), Oh Sae-young (Ngô Thế Vinh) nổi tiếng với việc khắc họa hình ảnh người cha qua truyện tranh. Về tranh vẽ, do chủ yếu làm trong mảng trừu tượng, sắp đặt và điêu khắc nên tôi nghĩ mình không thực sự giỏi phần vẽ tranh nhưng nếu nói về phong cách hội họa, tôi nghĩ mình đã tiếp nhận tư tưởng của Edmond Baudoin hay Jose Munoz - người chuyển thể tác phẩm “Người xa lạ” của Albert Camus sang tiểu thuyết đồ họa. Đặc biệt ở điểm nhấn mạnh các nét vẽ đen trắng. Ngoài ra tôi cũng bị ảnh hưởng bởi phong cách của Joe Sacco và Tardi. Được biết, bà có nhiều tác phẩm mang tính tự truyện, trong số những tác phẩm đầu tay đâu là truyện bà muốn giới thiệu nhất đến độc giả? Tác phẩm của tôi được viết từ những câu chuyện của bản thân, các cảm nghiệm trong cuộc sống hàng ngày và từ câu chuyện của những người tôi gặp gỡ. Tôi cố gắng liên kết những trải nghiệm của chính mình với các chất liệu từ lịch sử, xã hội và tập trung khai thác những khía cạnh giàu cảm xúc, chạm đến con tim. Trong đó, tác phẩm “Khúc hát của cha” (Le Chant De Mon Pere) (2013) lấy bối cảnh Hàn Quốc những năm 1970 ~ 1980, kể về một gia đình nông dân bình thường ở nông thôn, vì hoàn cảnh kinh tế phải lên Seoul lập nghiệp.Khó khăn của gia đình tôi lúc bấy giờ phản chiếu hiện thực xã hội của Hàn Quốc lúc bấy giờ. Tôi cũng đã đưa những kí ức tuổi thơ vào tác phẩm của mình. Bố tôi biết hát pansori nên tôi còn nhớ, mỗi khi trong làng có người qua đời, ông đều phụ trách hát đưa tang. Nhưng từ khi chuyển lên Seoul, ông không còn hát nữa vì cũng chẳng quen ai trong khu phố để mà biết có người mất. Nếu tác phẩm đầu tay nói về bố, thì tác phẩm gần đây lại là một câu chuyện về mẹ. “Sự chờ đợi” (2020) là tác phẩm lấy ý tưởng từ câu chuyện về mẹ tôi. 20 năm trước, khi tôi đang học ở Paris, mẹ sang và kể cho tôi nghe một câu chuyện rất đáng quý. Chị gái của mẹ, tức bác tôi đang ở Triều Tiên. Mẹ bảo dòng họ bên ngoại đã rời quê hương Goheung, Jeonnam để đến Mãn Châu và dừng chân ở Bình Nhưỡng, rồi khi xảy ra biến cố, mẹ xuống miền Nam còn bác tôi vẫn còn ở đó. Tôi đã không biết mình có một lịch sử gia đình như vậy cho đến khi được mẹ tiết lộ. Mẹ tôi tiếc nuối vì không được xếp vào danh sách ưu tiên khi Chính phủ thực hiện chương trình đoàn tụ gia đình ly tán hai miền Nam Bắc. Phải có người lên tiếng về chuyện này, nên tôi quyết định làm điều đó như một món quà dành tặng mẹ. Vấn đề gia đình ly tán dù là chuyện xảy ra với gia đình tôi, nhưng mặt khác nó còn là vấn đề chung của tất cả những người đang mác kẹt tại những nơi đang trải qua chiến tranh. Xét cho cùng, điều tôi muốn đề cập đến là vấn đề những người yếu thế trở thành người phải hi sinh, trở thành dân tị nạn, tha phương vì chiến tranh. “Cỏ dại” đạt giải có lẽ vì đã nhìn nhận nỗi đau của những nạn nhân bị ép làm nô lệ tình dục cho quân đội Nhật Bản là tấn bi kịch chung của cả nhân loại. Thời kì lên ý tưởng cho tác phẩm, đó là đầu những năm 1990, khi tôi xem bộ phim tài liệu về các nạn nhân bị ép làm nô lệ tình dục vào thời thực dân. Sang Pháp, tôi có dịp thông dịch liên quan đến vấn đề này nên được biết rõ hơn về sự thật khi đọc tài liệu. Vì vậy, tôi gửi một tác phẩm dự thi là truyện ngắn mang tên “Bí mật” để tham gia Liên hoan Truyện tranh Quốc tế Angoulême (Festival International de la Bande Dessinée d'Angoulême) vào năm 2014. Qua đó, tôi muốn thể hiện cuộc sống và nỗi thống khổ của những nạn nhân dưới góc nhìn của một người phụ nữ. Tuy nhiên, là truyện ngắn nên đáng tiếc tác phẩm không thể bao quát hết một chủ đề nặng ký như vậy. Vì vậy, suốt ba năm ròng miệt mài với nhiều suy tư trăn trở, tôi đã chuyển thành tác phẩm truyện dài. Tôi tiếp cận vấn đề trên ở khía cạnh bạo lực mà người yếu thế phải gánh chịu cùng vấn đề liên quan đến chủ nghĩa đế quốc và mâu thuẫn giai cấp. Khi gặp và phỏng vấn nhân vật xuất hiện trong tác phẩm - bà Lee Ok-seon (Lý Ngọc Thiện), tôi vẫn thấy đáng tiếc. Tôi muốn nói về tư tưởng xã hội đã khiến nạn nhân không thể nào lên tiếng sau khi chiến tranh kết thúc, dù trước đó bà đã phải nín lặng vì hoàn cảnh chiến tranh không cho phép. Tác phẩm củabà, đã và đang được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác nhau. Chỉ riêng “Cỏ dại” đã được dịch sang 14 thứ tiếng. Theo bà, động lực nào khiến tác phẩm có sức mạnh lan truyền rộng rãi đến nhiều nền văn hóa như vậy?제Có thể nói tác phẩm của tôi được dịch và xuất bản nhiều nhất ở Pháp. Trường hợp “Cỏ dại” khi phát hành phiên bản tiếng Nhật, điều đáng ngạc nhiên là những người ở đó đã tiên phong giúp việc xuất bản bằng cách huy động nguồn vốn từ cộng đồng. Và trên hết, tôi xin cảm ơn các dịch giả. Bởi vì truyện của tôi có nét riêng và kể câu chuyện về nỗi đau của con người, điều đó không dễ để truyền tải đến các nền văn hóa khác. Dịch giả Mary Lou dịch sang tiếng Ý, dịch giả người Mỹ gốc Hàn Janet Hong chuyển ngữ sang tiếng Anh, và Sumie Suzuki với bản dịch tiếng Nhật - họ đã giúp truyền tải thật tốt ý nghĩa câu chuyện đến độc giả các nước. Hiện tại bà đã lên kế hoạch cho tác phẩm tiếp theo chưa?Tôi thường dắt những chú cún cưng đi dạo mỗi ngày. Đó không phải là lý do duy nhất, nhưng tôi đang dự định viết một tác phẩm về mối quan hệ giữa loài chó và con người, tranh phác thảo cũng đã hoàn tất sơ bộ. Tác phẩm dự định sẽ được xuất bản vào mùa hè năm nay, với tựa đề là “Khuyển”. “Tôi tiếp cận vấn đề nô lệ tình dục ở khía cạnh bạo lực mà người yếu thế phải gánh chịu cùng vấn đề chủ nghĩa đế quốc và vấn đề giai cấp.” Tác phẩm mới nhất của Gendry-Kim, mô tả mối quan hệ giữa chó và người. Dự kiến xuất bản bởi Maumsup Press ở Seoul cuối năm nay và Futuropolis ở Pháp đầu năm 2022. Tiểu thuyết đồ họa của Gendry-Kim (từ trái sang theo chiều kim đồng hồ): ấn phẩm tiếng Anh của “Cỏ dại”, xuất bản bởi NXB Canada Drawn & Quarterly năm 2019; “Chờ đợi” xuất bản tại Hàn Quốc vào năm ngoái bởi Ttalgibooks; ấn phẩm tiếng Pháp của “Chờ đợi”, phát hành tháng 5 năm nay tại Pháp bởi Futuropolis; bản tiếng Anh của “Chờ đợi”, sắp phát hành tháng 9 này bởi Drawn & Quarterly;“Alexandra Kim, con gái của Siberia” do NXB Hàn Quốc Seohaemunjip xuất bản năm ngoái; bản tiếng Hàn năm 2017 của “Cỏ dại” bởi NXB Bori; bản tiếng Nhật của "Cỏ dại” từ Korocolor Publishers; và bản tiếng Bồ Đào Nha của “Cỏ dại” từ nhà xuất bản Brazil Pipoca & Nanquim. Kim Tae-hun (Kim Đoái Huân) Phóng viên Weekly KyunghyangẢnh Ha Ji-kwonDịch Mai Kim Chi

CHÂN DUNG THƯỜNG NHẬT LÀ CẢ TẤM LÒNG

An Ordinary Day 2021 SPRING 79

CHÂN DUNG THƯỜNG NHẬT LÀ CẢ TẤM LÒNG Giữa làn hơi nước trắng xóa bốc lên nghi ngút, đôi bàn tay thô ráp chuyển động nhịp nhàng điêu luyện. Khi hơi nước tan, chiếc áo nhàu nhĩ đã trở nên phẳng phiu từ lúc nào. Nụ cười tự nhiên tỏa rạng trên gương mặt ông Oh Ki-nyeong, người thợ giặt là mang đến cho khách hàng những bộ quần áo sạch sẽ còn vương hơi ấm. Nép mình trong một con hẻm của Seoul, tiệm giặt là nhỏ 20 năm qua lúc nào cũng ngập tràn hơi nóng. Oh Ki-nyeong, chủ tiệm giặt là Hyundai Cleaning quận Mapo, Seoul, làm việc 14 giờ mỗi ngày tại cửa hàng rộng 26 mét vuông của mình. Ông đặc biệt bận rộn vào mùa xuân, khi cùng thời điểm, hầu hết các hộ gia đình đều lấy quần áo mùa xuân ra giặt và xếp gọn lại quần áo mùa đông. Nhà văn Haruki Murakami (村上春樹) đã viết: “Ta cảm nhận được niềm hạnh phúc tuy nhỏ nhưng rất thật khi dùng tay xé chiếc bánh mì mới nướng cho vào miệng, khi thấy xấp quần áo lót xếp chồng gọn gàng ngăn nắp trong ngăn tủ hay khoảnh khắc trùm qua đầu chiếc áo sơ-mi trắng tinh khôi mùi vải mới”. Mỗi ngôn ngữ có cách diễn đạt trạng thái hạnh phúc này khác nhau. Nó được diễn đạt bằng “hygge” trong tiếng Đan Mạch, “lagom” trong tiếng Thụy Điển và “au calme” trong tiếng Pháp. Còn tại Hàn Quốc, gần đây “sohwakhaeng” - một từ mới là viết tắt của cụm từ “hạnh phúc nhỏ nhưng rất thật” đang được sử dụng rộng rãi để chỉ niềm hạnh phúc này.Cửa hàng giặt ủi nằm trong ngõ hẻm, quanh năm nghi ngút hơi nước này là một trong những nơi đem đến sự ấm áp vượt biên giới quốc gia và chủng tộc.Một ngày làm việc của ông Oh Ki-nyeong chủ tiệm giặt là có tên “Hyundai Cleaning” nằm trong con hẻm nhỏ ở đường Shinsu-ro, quận Mapo-gu Seoul bắt đầu từ 8 giờ sáng.“Công việc đầu tiên của tôi khi bắt đầu một ngày là sắp xếp, phân loại và giặt quần áo theo từng loại. Xong công đoạn giặt giũ, tôi đi gom và sửa lại đống quần áo được khách gửi. Tiếp đến là công đoạn là quần áo. Chín giờ tối tôi phải giao cho khách hàng. Giao một vòng khoảng năm khu chung cư quanh đây thì 10 giờ đêm là xong.”Mùa xuân là thời điểm bận rộn nhất trong năm của ông. Nhà nào cũng lấy áo quần mùa xuân ra chuẩn bị mặc và sắp xếp lại trang phục mùa đông nên lượng quần áo gửi giặt đổ dồn vào mùa này. Thành ramùa xuân, ông không có giờđi làm cũng chẳng có giờ tan ca. Ông làm đến một hoặc hai giờ sáng, mệt nhoài thì ngủ rồi lại dậy làm đến lúc còn sức gắng gượng. Dạo này, lượng công việc đã giảm bớt nhiều. Lúc cao điểm, một ngày có khi ông giao cho 40 nhà, nhưng bây giờ nhiều lắm cũng khoảng 10 nhà mà thôi. Việc ít nhưng ông vẫn phải đứng làm việc từ 8 giờ sáng đến 10 giờ đêm, liên tục sáu ngày trong tuần. Là quần áo bằng một bên tay liên tục trong thời gian dài đến nỗi khuỷu tay ông đã bị biến dạng. Đó là bệnh nghề nghiệp, không thể chữa khỏi hoàn toàn dù có tập thể dục đều đặn đi chăng nữa. Ông Oh biểu hiện lòng biết ơn khách hàng qua từng bộ đồ mà ông chăm chút.Phục vụ chủ yếu cho những người bình thường, cửa hàng của ông hoạt động gắn liền với khu dân cư đã 20 năm. Đến khi có được chỗ đứng Bén duyên với quần áo khi mới bước vào tuổi đôi mươi, ông được học cách chải lông và tháo mối chỉ trong xưởng may quần áo. Cứ thế, ông học đến công đoạn cắt may rồi tự mở xưởng khi gần 30 tuổi. Xưởng hoạt động được khoảng năm năm thì gặp phải cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ năm 1997.“Đơn hàng giảm mạnh, một tuần chỉ hoạt động hai, ba ngày nên chúng tôi không thể trả lương cho công nhân. Không còn cách nào khác, tôi đành đóng cửa xưởng. Lúc đó, em út tôi đang mở một tiệm giặt là ở Yongin, đến xem xong tôi nảy ra ý định thử làm giặt là xem sao. Tôi nghĩ dù mai sau có lớn tuổi thì việc này là việc mình có thể làm đến khi nào còn sức nên chắc sẽ kiếm được tiền sinh sống.” Đúng lúc đó, bạn vợ ông cũng kinh doanh tiệm giặt là. Ông cùng vợ đến đó làm việc, đồng thời học hỏi những kỹ thuật cần thiết. Suốt ba tháng, vợ chồng ông làm việc không lương, cả ngày miệt mài học cách sử dụng máy móc và xử lý công việc. Cách giặt sẽ khác nhau tùy vào loại vải.Kinh nghiệm may quần áo ở công xưởng trước kia đã giúp ông rất nhiều.Cuối cùng, ông cũng mở được một cửa hàng giặt ủi, nhưng phải trải qua rất nhiều thăng trầm cho tới khi đi vào hoạt động ổn định. Cửa hàng đầu tiên ở Guro-dong. Lần đầu mở cửa hàng nên tay nghề còn kém, vừa vất vả mà còn không kiếm được mấy đồng. Ông va chạm với nhiều loại người và không ít những vết thương trong lòng. Cầm cự không nổi vài tháng, ông đành chuyển cửa hàng đến nơi khác. Lần này là cửa hàng trong khu chung cư mới xây. Thời đó, có một luật bất thành văn ở đa phần các khu chung cơ là nếu trong khu có một cửa hàng giặt là thì cửa hàng khác không thể vào thêm nữa. Thành ra, quần áo của 1,300 gia đình đổ về cửa hàng giặt ủi của ông. Lần này công việc quá nhiều, làm được nửa năm thì ông giơ tay đầu hàng. Nghĩ trong lòng thôi đừng tham lam, vợ chồng ông tìm đến nơi lập nghiệp, chính là cửa hàng ở Shinsu-ro, quận Mapo bây giờ. “Quê tôi ở Mapo. Lúc chúng tôi định mở cửa hàng giặt là đầu tiên, nơi đây chưa có chung cư. Sau khi chúng tôi sang lại cửa hàng thứ hai và quay về thì xung quanh đã mọc lên nhiều chung cư. May mắn còn cửa hàng trống nên chúng tôi vào mở tiệm luôn. Cũng 20 năm rồi kể từ khi chúng tôi lập nghiệp ở nơi này.” Khối lượng công việc giảm không có nghĩa là bớt vất vả. Người vợ cùng chung vai sát cánh với ông sức khỏe yếu phải nghỉ làm, để lại mình ông quán xuyến cửa hàng. Trong diện tích rộng 8 pyeong (khoảng 27m2), quần áo giặt là xếp chồng chồng lớp lớp, rồi các loại máy móc, máy may chật kín. Buồn ngủ cũng không đủ không gian ngả lưng, ông phải kê tạm một ghế làm chỗ nghỉ. Công nghệ mới có thể giúp sắp xếp các đơn hàng, nhưng ông Oh vẫn trung thành với cách phân loại và kiểm tra từng mẩu giấy viết tay ghi thông tin khách hàng, từng cái một. Hoàn cảnh thay đổiThời thế đổi thay, việc kinh doanh giặt là không còn được như trước. Người trẻ dùng ứng dụng giặt ủi tiện dụng, gửi quần áo đến những cửa hàng nhượng quyền giá tương đối cạnh tranh. Do Covid-19, người ta hạn chế ra ngoài, nhiều người làm việc ở nhà nên lượng đồ giặt giảm đi. Càng ngày càng khó kiếm người muốn học việc giặt là vì bản thân nó là công việc khó khăn và vất vả. Các cửa hàng giặt là trong khu phố đang dần biến mất. Cửa hàng mặc nhiên đóng cửa nếu chủ tuổi càng cao, không còn đủ sức làm việc.Nhưng Oh Ki-nyeong là một bậc thầy, ông hết lòng với từng vị khách của mình. Khách của cửa hàng ông phần lớn là các bà nội trợ 40, 50 tuổi và là khách quen lâu năm. Họ vui thật lòng khi nhận lại quần áo được giặt sạch sẽ như mới, có người còn mang đến bánh mì và trái cây để thể hiện sự cảm kích. Đương nhiên cũng có những vị khách khó chịu. Có người đổ lỗi rằng đồ giặt bị bám những vết bẩn trước đó không có, hoặc cũng có người vô cớ cộc cằn.“Có người nói kiểu khinh thường, ghẻ lạnh. Như thể vì tôi làm công việc này nên họ cho rằng có quyền nói năng thô lỗ. Đối đãi với những người như vậy là mệt mỏi nhất. Tôi buộc phải nói rõ nếu không vừa lòng, các vị có thể không đến cũng không sao. Nếu không, chính tôi sẽ bị xì-trét.”Làm việc lâu cũng gặp những khách hàng đáng nhớ. Có lần, một vị khách nam tầm 40 tuổi cứ định kỳ mang đến một túi lưới bỏ lộn xộn mọi thứ từ áo lót, áo sơ mi, quần và cả khăn tay. Anh ta cho cả khăn ẩm vào nên quần áo bốc mùi rất khó chịu. Cứ vậy đến một ngày cửa hàng ông tạm nghỉ, anh ta phải mang sang tiệm giặt khác. Khi cửa hàng mở lại,anh ta tìm đến ca cẩm rằng tiệm kia lấy giá quá đắt. “Bây giờ anh thấy rồi chứ?” ông Oh Ki-nyeong trả lời vị khách. Giờ Oh Ki-nyeong đã học được cách để không bị người khác làm tổn thương. Ông không giữ trong long và không mãi nghĩ về những việc không tốt. Không cần phục vụ những khách hàng quá quắt, xung quanh luôn có những vị khách tử tế. Ông luôn tiếc khi không thể làm tốt hơn cho những vị khách tử tế tìm đến cửa hàng. Mong muốn hoàn cảnh khó khăn hiện tại sẽ nhanh chóng qua đi, mọi thứ sớm quay về với quỹ đạo của nó, ông lại tiếp tục nhấc chiếc bàn là nóng và nặng lên để gửi đến khách hàng niềm hạnh phúc nhỏ nhoi nhưng rất thật này. Sự nỗ lực của một bậc thầySuốt ngày vật lộn với quần quần áo áo, tự nhiên bạn sẽ nhạy cảm với xu hướng thời trang đang thịnh hành. Khi nhiều khách mang quần áo mới mua đến nhờ sửa, bạn sẽ biết “gần đây phong cách này đang là mốt”. Tùy chất liệu mà phương pháp giặt cũng thay đổi nên cần học hỏi trau dồi thêm. Khi có thời gian rảnh vào cuối tuần, ông hay dạo các cửa hàng để ngắm quần áo. Vì đôi khi cũng cần trực tiếp quan sát để biết tình trạng và giá cả của chúng.Trước đây, người ta hay mặc trang phục cần giặt khô, nhưng dạo gần đây quần áo tính năng như đồ thể thao được mặc nhiều. Nếu muốn duy trì tính năng của quần áo, cần phải giặt nhanh và chỉ sử dụng bột giặt trung tính. Không nắm quy tắc đó, quần áo sẽ bị hỏng. Tuần làm việc sáu ngày từ thứ hai đến thứ bảy, chủ nhật còn đi dạo ngắm quần áo. Liệu ông còn có sở thích nào khác? Ông Oh cười tươi rút ra một quyển sổ nhỏ. “Tôi đang đi khám phá xuyên đất nước theo cung đường dành cho xe đạp. Mỗi lộ trình đều có trạm gác, đi qua họ sẽ đóng dấu vào sổ cho mình. Cứ chủ nhật là tôi đi, cũng được một thời gian rồi. Sáng sớm tôi xuất phát, đạp xe hết cung đường rồi di chuyền bằng xe buýt chặng về. Cung đường nào dài, tôi cứ chia nhỏ ra mà chạy. Bây giờ còn lại một địa điểm nữa. Tranh thủ ngày nghỉ vừa vận động vừa có thể tái tạo tinh thần. Đó chính là niềm vui của tôi.”Những mong gửi gắm đến khách hàng niềm hạnh phúc tuy nhỏ nhoi nhưng rất thật, lại nhấc chiếc bàn ủi nóng và nặng trịch lên, ông hy vọng sớm đến ngày khó khăn qua đi và và mọi thứ quay trở lại trật tự như trước.Mong muốn hoàn cảnh khó khăn hiện tại sẽ nhanh chóng qua đi, mọi thứ sớm quay về với quỹ đạo của nó, ông lại tiếp tục nhấc chiếc bàn là nóng và nặng lên để gửi đến khách hàng niềm hạnh phúc nhỏ nhoi nhưng rất thật này.

PHỎNG VẤN NHỮNG BẢN ARIRANG BUỒN TUYỆT MỸ NHẤT THẾ GIAN

Interview 2021 SPRING 134

PHỎNG VẤN NHỮNG BẢN ARIRANG BUỒN TUYỆT MỸ NHẤT THẾ GIAN Nah Youn-sun - nghệ sĩ nhạc Jazz được công nhận tài năng nhất tại Châu Âu - đã tham gia biểu diễn năng nổ trên khắp các sân khấu quốc tế. Năm qua, cô ở lại Hàn Quốc do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, đồng thời đảm nhiệm vai trò đạo diễn âm nhạc cho album mang trên “ARIRANG, The Name of Korean vol.8” với sự hợp tác cùng các chuyên gia âm nhạc nước ngoài. Hiện album đã được ra mắt vào tháng 12 vừa qua. Nah Youn-sun (đứng), đạo diễn âm nhạc của album “ARIRANG, The Name of Korean vol. No. 8” - một album khám phá những sáng tác đương đại trên nền tảng bài dân ca nổi tiếng nhất của Hàn Quốc – đang làm việc tại một phòng thu âm. Bên trái là nghệ sĩ geomungo Heo Yoon-jeong. Thay vì cản trở các nhạc sĩ, làm việc từ xa để sản xuất album đã thúc đẩy sự tập trung sâu hơn vào sáng tác của người còn lại và và hòa âm tổng thể. Nah Youn-sun, “Arirang” là bài hát thúc đẩy sự tái khởi động trong thời gian khó khăn. Khi thưởng thức các buổi biểu diễn của cô Nah Youn-sun, ta có cảm giác người nghệ sĩ này giống như là một nhạc cụ. Những âm điệu từ “nhạc cụ” độc nhất vô nhị này vô cùng tinh tế, sắc sảo đến độ từng âm điệu thấm sâu vào lòng người nghe. Nghe những bản nhạc “Momento Magico”, “Asturias”, “Breakfast in Baghdad”, “Hurt”, ta cảm nhận được chân thực những điệu kiếm của nước mắt đang nhảy múa bằng thanh quản của nghệ sĩ tài hoa này. Cô Nah được đánh giá là giọng ca Jazz hàng đầu Châu Âu, đứng trên sân khấu Đại hội nhạc Jazz đẳng cấp nhất thế giới và đã hai lần nhận Huy chương cống hiến vì Văn hóa Nghệ thuật tại Pháp. Từ năm 2009, cô đã thu âm cho hãng ACT danh tiếng tại Đức. Năm 2019 album nhạc của cô được hãng Warner Music Group của Mỹ phát hành. Từ đó đến nay, cô đã tạo dựng thành công hình ảnh một nữ nghệ sĩ tài ba xuất chúng trong giới. Nah Youn-sun theo học đại học với chuyên ngành Ngôn ngữ và Văn học Pháp. Năm 1994, cô ra mắt với vai trò diễn viên vở nhạc kịch Rock mang tên “Đường tàu điện ngầm số 1”. Một năm sau, cô sang Pháp du học ngành âm nhạc và hầu như không biết gì về nhạc Jazz vào thời điểm đó. Nhưng chỉ sau năm năm, vào năm 2000, từ một người chỉ muốn học hát cô đã trở thành người Châu Á đầu tiên được bổ nhiệm vị trí giáo sư tại trường nhạc jazz ưu tú của thủ đô Paris mang tên CIM.Với Nah Youn-sun, mạch nguồn âm nhạc lớn nhất là nhạc dân ca Arirang Hàn Quốc, mạch nguồn này lớn hơn cả dòng nhạc blues của Mỹ. Có dịp gặp cô tại Seoul ba năm trước, chúng tôi đã được chia sẻ rằng:“Khi hát bài hát chansonbuồn, tôi thường hát buồn hơn rất nhiều so với bản gốc. Người Hàn Quốc thường khóc như thể trời đất đổ sụp khi ai đó thân thuộc qua đời. Đến tận bây giờ, tôi vẫn luôn hát những bài buồn với cảm xúc như vậy.”Cô thu âm dân ca Arirang trong album thứ bảy “Same Girl” và album thứ tám “Lento” và cũng đã trình diễn dân ca Arirang trên sân khấu bế mạc Thế vận hội mùa đông Sochi năm 2014. Lần này, cô phụ trách vai trò đạo diễn âm nhạc cho album mang tên “ARIRANG, The Name of Korean vol.8” với chất liệu chính là dân ca Arirang. Đĩa nhạc có thời lượng 35 phút ra mắt sáu bản Arirang mới với sự phối hợp ăn ý từ xa của các nghệ sĩ đến từ khắp nơi trên thế giới, bao gồm nghệ sĩ diễn tấu đàn Gayageum Park Kyung-so, nghệ sĩ saxophone người Anh Andy Sheppard, nghệ sĩ Geomungo Heo Yoon-jeong và nghệ sỹ kèn Trumpet người Na Uy Mathias Eick. Cho đến nay, đã có nhiều nghệ sĩ thể hiện lại dân ca Arirang với nhiều sắc thái khác nhau không biết album lần này có gì khác biệt không ạ?Năm qua, chúng ta đã trải qua một năm đặc biệt vất vả vì Covid-19. Tất cả các nghệ sĩ, các nhà sản xuất và các đơn vị tổ chức biểu diễn đều đối diện với rất nhiều khó khăn khi sân khấu biểu diễn biến mất. Dù vậy, không một ai lên tiếng than phiền rằng: “Giờ đây, mọi việc đã kết thúc!”, thay vào đó câu cửa miệng của mọi người luôn là “Stay creative” hay “Keep creative” (tạm dịch: “Vẫn giữ sự sáng tạo” hay “Duy trì sự sáng tạo”). Tôi đã học hỏi được rất nhiều từ tâm thế tích cực như thế của họ. Do đó, tôi nghĩ rằng không nên hát về niềm hy vọng giả tưởng qua những bản Arirang vui vẻ, tươi sáng. Thay vào đó, tôi khích lệ đồng nghiệp sáng tạo thử những bản Arirang buồn nhưng tuyệt mỹ nhất thế giới này. Mọi người cùng đồng tình và thực hiện theo đề nghị đó, tôi cũng như các nghệ sĩ đều cảm thấy tâm hồn được xoa dịu trong suốt quá trình chuẩn bị và ra mắt album. Xin cô cho biết, tiêu chuẩn mời các nghệ sĩ âm nhạc lần này là gì?Chúng tôi chọn những nghệ sĩ sẵn sàng hợp tác và những nghệ sĩ có hiểu biết nhất định về dân ca Arirang. Anh Andy Sheppard đã từng biểu diễn cùng nghệ sĩ Park Kyung-so trong sự kiện âm nhạc K-Music Festival tại Anh. Anh Mathias Eick cũng đã song ca với tôi trong các tour âm nhạc, tôi thấy anh ấy thực sự đa tài. Anh ấy có kiến thức rộng về nhạc cụ như kèn trumpet, contrabass (đại hồ cầm), trống, đàn phím và nhạc điện tử...[Nah Youn-sun hoạt động nghệ thuật tại Châu Âu và đóng vai trò quan trọng trong quá trình định vị dân ca Arirang Hàn Quốc trở thành một tiêu chuẩn của dòng nhạc Jazz. Năm 2017, trong album phát hành mang tên “Good Stuff” nghệ sĩ dương cầm Iiro Emil Rantala người Phần Lan và nghệ sĩ ghi-ta Ulf Wakenius người Thụy Điển đã song tấu bài “Seoul” vốn được biến tấu từ giai điệu bài Arirang vùng Miryang. Nghệ sĩ Ulf Wakenius đã biểu diễn cùng Nah Youn-sun từ đầu thập niên 2000 nên anh đã thấm nhuần các bản Arirang của vùng Miryang, Jindo, Jeongseon.] Theo cô, nghệ sĩ nước ngoài cảm nhận thế nào về dân ca Arirang dưới góc độ âm nhạc?Trước tiên, họ thực sự thích giai điệu của dân ca Arirang. Tôi đã cho anh Samuel Blaser - nghệ sĩ kèn trombone người Thụy Sĩ, người đã sáng tác bài “ARIRANG-19” kết hợp với CelloGayageumtrong album lần này - nghe các bài Arirang theo từng vùng miền của Hàn Quốc. Nghe xong, cảm hứng sáng tác từ những bài Arirang ngập tràn, anh liên tục gửi cho tôi những bài nhạc được anh hòa âm lại. Theo cô, sức mạnh này của Ariarang xuất phát từ đâu? Về cơ bản, Arirang là dân ca (folk song) và theo tôi đó là sức mạnh của dòng nhạc dân gian. Đối với người nước ngoài, chúng còn mới lạ hơn nữa. Arirang trở thành một chủ đề âm nhạc mới mẻ mà trước đây họ chưa từng biết đến, do đó, có sức cuốn hút mạnh mẽ đối với nghệ sĩ quốc tế. Khuôn nhạc của Arirang đơn giản, có đặc trưng là giai điệu nhịp nhàng. Vì vậy, các nghệ sĩ có thể thỏa sức thử nghiệm theo nhiều phong cách mong muốn. Đặc biệt, nghệ sĩ nhạc Jazz vốn có khả năng biểu đạt âm nhạc đa dạng, nếu cảm xúc của họ là 100 thì họ có thể thể hiện cảm xúc này qua 100 bản nhạc khác nhau. Do đó, Arirang có thể là nguồn sáng tạo vô hạn cho họ. Nhịp điệu trái luật như âm giai ngũ cung, âm giai thất cung của Arirang cũng nhận được nhiều sự quan tâm của các nghệ sĩ. Album lần này được các nghệ sĩ cùng thực hiện từ xa, không biết có gặp những khó khăn gì không?Mọi người đều cách xa nhau về mặt địa lý, cộng thêm đại dịch Covid 19 khiến chúng tôi rơi vào tình cảnh không thể tập trung lại một nơi. Do đó, các nghệ sĩ Hàn Quốc sáng tác các bài hát trên nền tảng dân ca Arirang và thu âm trước. Sau đó họ trực tiếp hoặc thông qua tôi gửi cho các nghệ sĩ ở nước ngoài bằng email, internet messenger hoặc qua mạng xã hội SNS… Các nghệ sĩ quốc tế nghe file nhạc rồi trình diễn thêm những nội dung họ sáng tác sau đó gửi lại cho chúng tôi. Tất nhiên, thao tác này không chỉ một lần là hoàn tất. Chúng tôi lặp lại quá trình này rất nhiều lần và chỉnh sửa cho đến khi ra đời bản nhạc khiến tất cả hài lòng. Tuy lệch múi giờ, nhưng chúng tôi thao tác như bất cứ tác phẩm đồng sáng tác nào. Bản thân tôi cũng trực tiếp biên tập bản cuối cùng một phần nội dung. Mỗi năm cô đều kín lịch lưu diễn, lịch trình năm 2020 vừa qua ra sao?Suốt 20 năm qua, năm nay là năm đầu tiên tôi có nhiều thời gian bên cạnh cha mẹ như vậy. Trước đây, nhà ở Hàn Quốc của tôi chỉ là chốn dừng chân một thời gian ngắn rồi lại đi, như khách sạn. Thực ra mà nói, tôi cũng có lúc bị u uất và bất an. Có khi bất thình lình tôi chợt nghĩ: “Mình đã đi đến đâu của nấc thang cuộc đời?”. Không biết có phải do tôi quá đa sầu đa cảm hay không mà những lúc như thế khiến tôi vô cùng đau lòng. Nhiều người quanh có khuyên: “Những lúc như vậy nên tận dụng mạng xã hội đi” nhưng tôi đã không làm gì cả. Thời gian đầu đại dịch Covid-19, thay vì nghe nhạc, tôi chỉ tập trung lau chùi, dọn dẹp nhà cửa và ở bên cha mẹ. Đến khi bắt đầu nghe nhạc lại, tôi đã khám phá ra những điều mới mẻ từ dòng nhạc Châu Âu từng nghe. Có lẽ vì thế mà mọi đĩa nhạc giờ đều như nhạc phim. Trước đây, nghe nhạc của Stevie Wonder hay Herbie Hancock tôi cảm nhận được sự bồi hồi, nhưng khi nghe cả một album với tốc độ thật chậm ở nhà, tôi nhận ra rằng âm nhạc có thể truyền đạt cho ta một câu chuyện dài.Tất nhiên trước đây, khi chọn thứ tự các bản nhạc trong một album, tôi cũng chú ý đến bố cục khởi – thừa – chuyển – kết (mở đầu, triển khai, cao trào, kết thúc), nhưng lần này tôi lại càng nhận ra tầm quan trọng của nó. Đây cũng là dịp, tôi cảm nhận rõ hơn về việc âm nhạc và nghệ thuật thực sự có sức mạnh trị liệu. Khi chỉ đạo sáng tác album lần này, tôi đã “đặt hàng” các nghệ sĩ: “Đừng viết quá ngắn! Cố gắng viết dài nhất có thể và hãy mang hết tất cả những câu chuyện muốn kể vào bài nhạc!” Các nghệ sĩ đã hợp tác trong album “ARIRANG, The Name of Korean vol. 8” gồm: (từ trái, hàng đầu tiên) nghệ sĩ geomungo Heo Yoon-jeong, tay trống Michele Rabbia (người Ý), nghệ sĩ saxophone Andy Sheppard (người Anh), nghệ sĩ dân ca Gyeonggi Kim Bora (người Hàn Quốc); (hàng thứ hai) nghệ sĩ accordion Vincent Peirani (người Pháp), nghệ sĩ geomungo Heo Yoon-jeong, nghệ sĩ thổi sáo Joce Mieniel (người Pháp), nghệ sĩ daegeum Lee Aram (người Hàn Quốc); (hàng thứ ba) nghệ sĩ pansori Kim Yulhee (người Hàn Quốc), nghệ sĩ gayageum Park Kyung-so (người Hàn Quốc), nghệ sĩ kèn trumpeter Mathias Eick (người Na Uy) và nghệ sĩ nhạc cụ gõ Hwang Min-wang (người Hàn Quốc). Không có trong ảnh là cặp nghệ sĩ CelloGayageum người Hàn Quốc và nghệ sĩ trombone người Thụy Sĩ Samuel Blaser. “Khuôn nhạc của Arirang đơn giản, có đặc trưng là giai điệu nhịp nhàng. Vì vậy, các nghệ sĩ có thể thỏa sức thử nghiệm theo nhiều phong cách mong muốn. Đặc biệt, nghệ sĩ nhạc Jazz vốn có khả năng biểu đạt âm nhạc đa dạng, nếu cảm xúc của họ là 100 thì họ có thể thể hiện cảm xúc này qua 100 bản nhạc khác nhau. Do đó, Arirang có thể là nguồn sáng tạo vô hạn cho họ. Nhịp điệu trái luật như âm giai ngũ cung, âm giai thất cung của Arirang cũng nhận được nhiều sự quan tâm của các nghệ sĩ.” Cá nhân tôi khi nghe album Arirang lần này, tôi thấy có thể sử dụng làm nhạc nền khi tập thể thao tại nhà hay tập yoga. Đó cũng là ý tưởng khá hay! Không nhất thiết phải tập trung nghe. Chúng ta có thể bật nhạc để đó và nghe trong lúc rửa bát, lúc làm việc nhà hay cả khi không làm gì thì. Tôi cũng muốn đề nghị anh hãy tập trung thật sâu và lắng nghe nếu rảnh rỗi và thư thả trong lòng. Chắc chắn, anh sẽ có cảm xúc như xem một bộ phim. Sản phẩm gần đây nhất của cô là album thứ 10 phát hành năm 2019 mang tên “Immersion”. Kế hoạch năm nay của cô thế nào?Tôi đang chuẩn bị cho album thứ hai sau khi ký hợp đồng với hãng Warner Music Group. Với tôi đây sẽ là album thứ 11, các công đoạn đầu dự định sẽ được thực hiện ở New York và Los Angeles vào tháng một, tháng hai và tháng tư sẽ chính thức thu âm. Tôi cũng đang dự định quay lại với dòng nhạc acoustic, tuy nhiên chưa quyết định gì cả. Tôi đang mong đợi một dòng nhạc với hình thức mới lạ, độc đáo. Và nếu tình hình dịch Covid-19 có chuyển biến tích cực, tháng ba tôi có thể sẽ tiếp tục thực hiện 10 chuyến lưu diễn tại Châu Âu đã được lên lịch từ trước. Tôi mong là năm nay tất cả các nghệ sĩ, những người làm nghệ thuật và tất cả mọi người có thể đón nhận những ngày tháng hạnh phúc và tốt đẹp hơn.

Review

NHỮNG VÌ SAO CÙNG TỎA SÁNG TRONG ĐÊM

Art Review 2021 SUMMER 59

NHỮNG VÌ SAO CÙNG TỎA SÁNG TRONG ĐÊM “Khi Nghệ thuật gặp gỡ Văn chương” là triển lãm đầu tiên trong năm của Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại và Hiện đại Quốc gia Hàn Quốc (MMCA) tại Deoksugung (Cung Đức Thọ) nhằm vinh danh các nghệ sĩ hoạt động năng nổ trong giai đoạn 1930 - 1950. Đặc biệt, triển lãm này tập trung vào những thành tựu nghệ thuật của sự giao lưu giữa các họa sĩ, nhà văn trong thời kỳ Nhật trị và chiến tranh Triều Tiên. . “Still Life with a Doll” (tạm dịch “Tĩnh vật với búp bê”) của Gu Bon-woong (1906-1953). 1937. Tranh sơn dầu. 71,4 x 89,4 cm. Bảo tàng Nghệ thuật Leeum, SamsungKhi giới học thuật tập trung vào Chủ nghĩa ấn tượng đang thịnh hành, Gu Bon-woong say mê với chủ nghĩa trừu tượng. Theo đề nghị của tạp chí Nghệ thuật Pháp “Cahiers d’Art” trong bức tranh này, Gu Bon-woong và những người bạn của ông có xu hướng tán dương nghệ thuật đương đại của các nước phương Tây. Thập niên 1930 là thời kỳ tăm tối trong lịch sử Hàn Quốc, khi mà sự thống trị của thực dân Nhật trở nên hà khắc hơn bao giờ hết. Đồng thời, đây cũng là giai đoạn diễn ra quá trình cận đại hoá xã hội Hàn Quốc. Đặc biệt, Gyeongseong (Kinh Thành, tên gọi của Seoul thời Nhật trị) du nhập văn hóa mới sớm hơn các vùng khác và có nhiều biến chuyển. Xe điện và ô tô lăn bánh trên những con đường rải nhựa, các trung tâm thương mại sang trọng mọc lên, đường phố tràn ngập những người trẻ tiếp nhận xu hướng mới với những cô gái tân thời đi giày cao gót và những chàng trai tân thời mặc âu phục.Gyeongseong - nơi xen lẫn sự tuyệt vọng về thực tại và sự lãng mạn thời cận đại - là thành phố của những nghệ sĩ. Tất cả các nghệ sĩ của Gyeongseong thời bấy giờ đều đổ xô đến quán cà phê. Những quán cà phê san sát khắp mọi ngõ hẻm khu trung tâm không đơn thuần là nơi bán cà phê. Các nghệ sĩ vừa lắng nghe ca khúc của Enrico Caruso trong làn hương cà phê lan tỏa với không gian bài trí theo phong cách nước ngoài vừa bàn luận về nghệ thuật Tiên phong (Avant-garde). Caruso và Nghệ thuật Tiên phongSự nghèo đói và tuyệt vọng của người dân dưới ách thống trị của thực dân đã không thể phá vỡ linh hồn nghệ thuật. Đằng sau niềm đam mê sáng tác nở rộ trong gian khó là tình bạn và sự hợp tác của các nghệ sĩ, những con người cùng nhau san sẻ nỗi đau thời đại và tìm kiếm con đường để cùng tồn tại.Triển lãm “Khi Nghệ thuật gặp gỡ Văn chương” của Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại và Hiện đại Quốc gia Hàn Quốc (MMCA) tại Deoksugung tái hiện thời kỳ “Ngược dòng Lãng mạn” đã thu hút rất nhiều khách tham quan suốt nhiều ngày. Như tên gọi, triển lãm giới thiệu hơn 50 nghệ sĩ tiêu biểu trong thời kỳ cận đại, đưa người xem quay về giai đoạn các họa sĩ và nhà thơ, nhà văn đã nỗ lực thoát ra khỏi ranh giới của các thể loại nghệ thuật để giao lưu, tương tác và thể hiện lý tưởng nghệ thuật.Triển lãm được chia thành bốn chủ đề. Với chủ đề “Tiên phong và hợp nhất”, phòng trưng bày số 1 xoay quanh quán cà phê có tên “Jebi” (Chim én) do nhà thơ, nhà văn kiêm nhà tùy bút Yi Sang (Lý Tương, 1910-1937) làm chủ và mối quan hệ giữa những nghệ sĩ đã từng yêu mến nơi đây. Yi Sang học chuyên ngành kiến trúc; sau khi tốt nghiệp, ông làm kiến trúc sư tại Phủ Thống đốc Triều Tiên của Nhật Bản một thời gian, nhưng ông đã nghỉ việc vì bệnh lao và mở quán cà phê. Nổi tiếng với những tác phẩm thấm nhuần Chủ nghĩa siêu thực như truyện ngắn “Đôi cánh” (tựa đề tiếng Anh là “The Wings”) và bài thơ mang hơi hướng Chủ nghĩa thực chứng (positivism) “Crow's Eye View” (tạm dịch “Tầm mắt của chim khách”), Yi Sang được xem là nhà văn tiêu biểu tiên phong cho nền văn học theo chủ nghĩa hiện đại giai đoạn 1930 của Hàn Quốc.Trên bức tường ngả màu của quán Jebi chỉ treo một bức chân dung của Yi Sang và một số bức tranh về người bạn thiếu thời của ông là Gu Bon-woong (Cụ Bổn Hùng, 1906-1953). Tuy chỉ là một không gian đơn sơ, không cầu kỳ bài trí nội thất nhưng nơi này được dùng làm nơi tiếp đón các nghệ sĩ nghèo. Cùng với Gu Bon-woong, những người có mối thâm giao với Yi Sang là tiểu thuyết gia Park Tae-won (Phác Thái Viên, 1910-1986), nhà thơ kiêm nhà phê bình văn học Kim Ki-rim (Kim Khởi Lâm, 1908-?) cũng thường lui tới nơi này. Họ tụ hội để lấy cảm hứng sáng tác và chia sẻ các xu hướng, tác phẩm mới nhất của nhiều thể loại không chỉ văn học, mỹ thuật mà còn phim ảnh, âm nhạc.... Đối với họ, Jebi không chỉ đơn thuần là không gian giao lưu mà còn là cái nôi của sự sáng tạo, tiếp nhận xu hướng tân thời và tinh hoa nghệ thuật. Đặc biệt, mối quan tâm lớn của họ là những bài thơ của Jean Cocteau và những bộ phim tiên phong của René Clair. Yi Sang treo những câu danh ngôn của Jean Cocteau ở quán và Park Tae-Won viết tác phẩm “Câu chuyện trong phim: Tỷ phú cuối cùng” phỏng theo phim hài châm biếm chủ nghĩa phát xít “Le Dernier milliardaire” (tựa đề tiếng Anh là “The Last Billionaire”) của đạo diễn René Claire (1934); tác phẩm lột tả dí dỏm hiện thực của thuộc địa.Những dấu tích của sự giao lưu và mối thâm giao xuất hiện trong các tác phẩm của họ thật sự rất thú vị. Trong bức họa mang tên “Chân dung một người bạn” (1935) của Gu Bon-woong, nhân vật chính với dáng người nghiêng ngả là Yi Sang. Tuy cách nhau bốn tuổi nhưng hai người rất tâm đầu ý hợp và luôn bên nhau từ những ngày còn đi học. Kim Ki-rim chính là người đi đầu tán dương phong cách hội họa theo trường phái Dã thú (Fauvism) phá cách của Gu Bon-woong. Đồng thời, ông tiếc thương cho bạn khi Yi Sang qua đời ở tuổi 27. Ông tập hợp các tác phẩm của bạn và xuất bản thành “Tuyển tập Lee Sang” (1949), đây là tuyển tập các tác phẩm đầu tiên của Yi Sang. Yi Sang cũng đảm nhận vai trò trang trí bìa cho tập thơ đầu tay của Kim Ki-rim “Khí tượng đồ” (tạm dịch “Bản đồ khí tượng”, 1936). Đồng thời, Yi Sang cũng đã vẽ tranh minh họa cho tiểu thuyết "Nhật ký của tiểu thuyết gia Gubo" (1934) của Park Tae-won khi tiểu thuyết được chọn đăng nhiều kỳ trên Nhật báo Trung ương Chosun. Văn phong độc lạ của Park Tae-won và tranh minh họa siêu thực của Yi Sang đã góp phần tạo nên các trang báo độc đáo, sáng tạo và thu hút sự chú ý. “Chân dung tự họa” của Hwang Sul-jo (1904-1939). 1939. Tranh sơn dầu. 31,5 x 23 cm. Bộ sưu tập cá nhân.Hwang Sul-jo, người thuộc nhóm nghệ sĩ với Gu Bon-woong, đã hoàn thiện phong cách hội họa độc đáo, điêu luyện với các thể loại khác nhau bao gồm tranh tĩnh vật, phong cảnh và chân dung. Bức chân dung tự họa được hoàn thành vào năm ông qua đời ở tuổi 35. Tạp chí “Cheongsaekji” (Tạm dịch “Thanh sắc”), Số 5 phát hành tháng 5 năm 1939 (trái) và số 8 phát hành tháng 2 năm 1940. “Cheongsaekji,” được xuất bản lần đầu tiên vào tháng 6 năm 1938 và kết thúc với số 8 phát hành tháng 2 năm 1940, là một tạp chí nghệ thuật tổng hợp do Gu Bon-woong biên tập và xuất bản. Tạp chí gồm nhiều bài báo chất lượng do các ngòi bút nổi tiếng sáng tác trong các lĩnh vực như văn học, sân khấu, điện ảnh, âm nhạc và mỹ thuật. Sự gặp gỡ giữa Thi và HọaTrong một giai đoạn nào đó, việc thêm hình ảnh minh họa vào tiểu thuyết đã tạo nên một khoản thu nhập nhất định cho các nghệ sĩ. Đồng thời, hình thức này góp phần nâng cao nhận thức rằng báo chí là phương tiện truyền thông đại chúng nhưng cũng mang đến cảm xúc nghệ thuật.Phòng trưng bày số 2 khiến người xem liên tưởng đến một thư viện gọn gàng; nơi đây tập hợp thành tựu các ấn phẩm truyền thông chính gồm báo, tạp chí, xuất bản giai đoạn 1920-1940. Với chủ đề “Bảo tàng mỹ thuật trên giấy”, triển lãm tạo cảm giác mới lạ khi người xem có thể trực tiếp lật từng trang tiểu thuyết được đăng nhiều kỳ trên các báo kèm theo tác phẩm của 12 họa sĩ vẽ tranh minh họa tiêu biểu, đứng đầu là Ahn Seok-Ju (1901-1950). Các tòa soạn báo thời đó cũng đã xuất bản tạp chí; theo đó, thể loại “Hwamoon” (Họa Văn) – thêm tranh vào thơ - chính thức ra đời. Điển hình là bài thơ ra mắt năm 1938 của Baek Seok (Bạch Thạch, 1912–1996) mang tên “Natasha, Chú lừa trắng và Tôi” (tựa đề tiếng Anh là “Natasha, the White Donkey, and Me”) bắt đầu với câu “Đêm nay tuyết rơi mãi /Vì kẻ nghèo tôi /Yêu Natasha xinh đẹp” do họa sĩ Jeong Hyeon-ung (Trịnh Huyền Hùng, 1911-1976) vẽ tranh. Giống với lời thơ của Baek Seok, bức tranh gây ấn tượng bởi những đường nét màu cam xen trên nền trắng tạo cảm giác trống vắng đến lạ kỳ trong tình cảm mơ hồ. Tác phẩm được đăng trên Tạp chí nghệ thuật “Phụ nữ” do hai người cùng sáng lập và được Tòa soạn Nhật báo Chosun phát hành.Baek Seok là nhà thơ nổi tiếng với những thi phẩm trữ tình đậm màu sắc quê hương nhờ tài năng ngôn ngữ tinh tế còn Jeong Hyeon-ung là họa sĩ thành danh với tư cách là họa sĩ vẽ tranh minh họa. Hai ông nổi tiếng với một tình bạn đặc biệt tuy ban đầu chỉ là đồng nghiệp ở một tòa soạn. Jeong Hyeon-ung luôn hâm mộ Baek Seok, người ngồi làm cạnh mình. Ông đã vẽ Baek Seok đang chăm chỉ làm việc, đăng bài viết ngắn với tựa đề “Mr. Baek Seok” (1939) ngợi ca người bạn tận tâm, mẫn cán với khuôn mặt “đẹp như tạc tượng” trên tạp chí “Munjang” (tạm dịch “Văn chương”). Tình bạn này vẫn duy trì ngay cả sau khi hai ông nghỉ việc ở tòa soạn. Baek Seok rời đến Mãn Châu xa xôi vào năm 1940 và gửi bài thơ do ông sáng tác với tựa đề “Gửi Jeong Hyeon-ung từ phương Bắc”. Sau khi hai miền Nam – Bắc bị chia cắt, Jeong Hyeon-ung gặp lại Baek Seok tại Triều Tiên; ông đã tổng hợp và in tập thơ của Baek Seok. Bìa sau của tập thơ vẽ hình ảnh Baek Seok oai nghiêm hơn so với “Mr. Baek Seok”. Sự nghèo đói và tuyệt vọng của người dân dưới ách thống trị của thực dân đã không thể phá vỡ linh hồn nghệ thuật. Đằng sau niềm đam mê sáng tác nở rộ trong gian khó là tình bạn và sự hợp tác của các nghệ sĩ, những con người cùng nhau san sẻ nỗi đau thời đại và tìm kiếm con đường để cùng tồn tại. “Natasha, Chú lừa trắng và Tôi” của Baek Seok (1912-1996) và Jeong Hyeon-ung (1911-1976). Adanmungo.Bài thơ có ảnh minh họa này được đăng trên tạp chí “Phụ nữ” do Tòa soạn Nhật báo Chosun phát hành vào tháng 3 năm 1938. Sự phối hợp của nhà thơ Baek Seok và nghệ sĩ Jeong Hyeon-ung thể hiện sự giao lưu thường xuyên giữa các nhà văn và họa sĩ theo thể loại Họa Văn mới (“văn minh họa”). “Gia đình nhà thơ Gu Sang” của Lee Jung-seop (1916-1956). Năm 1955. Tranh sơn mài. 32 x 49,5 cm. Bộ sưu tập cá nhân.Lee Jung-seop – ở nhờ nhà của nhà thơ Gu Sang trong chiến tranh Triều Tiên, đã vẽ ảnh gia đình hạnh phúc của Gu Sang, khi nhớ vợ và hai con trai đang ở Nhật Bản. Phòng triển lãm số 2 trưng bày các ấn phẩm giai đoạn 1920-1940. Các ấn phẩm giới thiệu đến người xem đều là những quyển sách có bìa trang trí đẹp mắt và các tạp chí có tranh minh họa của các họa sĩ, hầu hết được xuất bản bởi các tòa soạn báo thời bấy giờ. Tranh và lời bình của họa sĩPhòng trưng bày thứ 3 với chủ đề “Nhị nhân hành cước” (tạm dịch “Hai người du phương”) mở rộng bối cảnh thời đại sang giai đoạn 1930 – 1950 và tập trung sâu hơn vào mối quan hệ cá nhân của các nghệ sĩ. Kim Ki-rim là nhân vật trung tâm của mối quan hệ với các nhà văn, họa sĩ cùng thế hệ cũng như với các nghệ sĩ đời sau. Với cương vị phóng viên, ông tiên phong trong việc phát hiện nhiều nghệ sĩ và giới thiệu những tác phẩm xuất sắc qua các bài phê bình văn học. Có thể kể đến người kế nhiệm vai trò này là Kim Gwang-gyun (Kim Quang Vận, 1914-1993). Ông vừa là nhà thơ vừa là doanh nhân đã hỗ trợ kinh tế cho các nghệ sĩ xuất sắc. Do vậy, không có gì ngạc nhiên với việc một vài tác phẩm trong phòng trưng bày này thuộc sở hữu của ông.Tại đây, bức tranh khiến nhiều người xem phải dừng chân chắc hẳn là bức “Gia đình nhà thơ Gu Sang” (1955) của họa sĩ Lee Jung-seob (Lý Trọng Tiếp, 1916-1956). Trong tranh, Lee Jung-seob nhìn gia đình Gu Sang (Cụ Thường, 1919-2004) với vẻ thèm muốn pha chút ghen tị. Do cuộc sống khó khăn, ông phải sống xa gia đình nhỏ của mình khi vợ con quay về nhà ngoại ở Nhật Bản. Lee Jung-seob bán tranh để kiếm tiền với mong ước có thể gặp lại gia đình. Tuy nhiên, cuộc triển lãm gian nan lắm mới thực hiện được cũng không thể kiếm đủ tiền như kế hoạch, ông tuyệt vọng và thể hiện tâm tư này rất rõ trong các sáng tác của mình. Những bức thư do người vợ Nhật Bản gửi đến thăm hỏi tình hình của Gu Sang được bày liền kề giúp người xem ngược dòng câu chuyện về một họa sĩ thiên tài sớm rời xa cuộc đời trong bệnh tật và nghèo khổ vì chiến tranh.Phòng cuối cùng trưng bày chủ đề “Tranh và lời bình của họa sĩ”. Người xem có thể gặp gỡ sáu họa sĩ nổi tiếng đồng thời cũng nổi danh trong giới cầm bút. Tiêu biểu có họa sĩ Jang Wook-jin (Trương Húc Chấn, 1918-1990) luôn ngưỡng mộ vẻ đẹp của những điều giản dị, thuần khiết, họa sĩ Park Ko-suk (Phác Cổ Thạch, 1917-2002) cả đời yêu núi non, họa sĩ Chun Kyung-ja (Thiên Cảnh Tử, 1924-2015) với phong cách hội họa độc đáo và ngòi bút chân thực. Điều thu hút người xem ở cuối phòng trưng bày là bốn tác phẩm Hội họa điểm sắc (Dot paintingcủa Kim Whan-ki (Kim Hoán Cơ, 1913-1974). Càng đến gần và nhìn vào vũ trụ thu nhỏ với hằng hà những dấu chấm sẽ gợi cho người xem nhớ lại tên của từng nhà văn, họa sĩ với các tác phẩm vừa thưởng lãm. Đây dường như là nơi hội tụ của những con người tỏa sáng tựa các vì sao trong thời đại tăm tối. 2. “18 × 11 × 72 # 221” của Kim Whan-ki. 1972. Tranh sơn dầu. 48 x 145,5 cm. Bộ sưu tập cá nhân.Kim Whan-ki, tinh thông văn học và gần gũi với nhiều nhà thơ, viết bài với tranh minh họa trên nhiều tạp chí khác nhau. Những bức họa điểm sắc trừu tượng trữ tình đánh dấu giai đoạn cuối trong sự nghiệp của Kim Whan-ki bắt đầu từ giữa những năm 1960, khi ông ở New York. Độc giả có thể bắt gặp những bức họa điểm sắc trong các bức thư ông gửi cho nhà thơ Kim Gwang-seop (1906-1977). © Quỹ Whan-ki; Bảo tàng Whan-ki

BÌNH LUẬN NGHỆ THUẬT ĐỜI THƯỜNG ĐƯỢC TRỪU TƯỢNG HÓA

Art Review 2021 SPRING 95

BÌNH LUẬN NGHỆ THUẬT ĐỜI THƯỜNG ĐƯỢC TRỪU TƯỢNG HÓA Nhà mỹ thuật sắp đặt Yang Hae-gue hiện đang mở rộng phạm vi hoạt động ra toàn cầu với trọng tâm là nước Đức. Suốt thời gian qua, cô đã trình làng nhiều tác phẩm sử dụng các chất liệu quen thuộc trong đời sống hàng ngày với đa dạng cách phân tích. Thử nghiệm này càng được thể hiện phong phú và bứt phá hơn trong sự kiện triển lãm được tổ chức ở Viện Mỹ thuật hiện đại quốc gia, qua đó cho thấy một Yang Hae-gue dám chấp nhận rủi ro không đi theo số đông để tạo ra những tác phẩm riêng biệt, độc đáo của riêng mình. Họa sĩ kiêm nghệ sĩ sắp đặt Yang Hae-gue thường sử dụng các vật dụng thường ngày như giá phơi quần áo, rèm cửa, bóng đèn điện...làm chất liệu cho các sáng tác của mình. Tại triển lãm nghệ thuật quốc tế Venice Biennale 2009, cô tham gia với tư cách là đại diện của Hàn Quốc giới thiệu tác phẩm “Salim” (tạm dịch: “Việc nhà”) tái hiện căn bếp trong gia đình với chiếc bàn là sắt, quạt máy và len đan… Về sau, nhiều tác phẩm của cô đã được trưng bày ở nhiều nơi trên thế giới như Documenta tại Kassel, trung tâm Georges-Pompidou tại Paris...Đến nay, cô đã biến hóa nhiều tác phẩm nghệ thuật sắp đặt sử dụng các chất liệu trong sinh hoạt đời thường theo nhiều hình thức phong phú, thậm chí còn lấn sân sang mảng sắp đặt giấy dán tường ứng dụng thiết kế đồ họa. Các tác phẩm gần đây khiến người xem có cảm giác khó hiểu bởi nhiều hình ảnh chằng chịt không có tính liên kết khiến tác phẩm của cô đôi lúc bị đánh giá là: “Mật độ hình ảnh quá dày đặc, người xem không thể xem trọn trong tầm mắt”. Cô cho rằng khó nắm bắt chính là đặc trưng của tác phẩm để giải thích nguyên nhân cho ý kiến trên. Haegue Yang chụp ảnh tại Lễ khai mạc triển lãm nghệ thuật Taipei Dangdai được tổ chức tại Trung tâm Triển lãm Nangang Đài Bắc vào tháng 1 năm 2019. “Kho lưu trữ sự tĩnh lặng – cốt lõi được kích hoạt.” 2017. Màn sáo Venetian, kết cấu treo nhôm thép sơn tĩnh điện, dây thép, sân khấu xoay, đèn LED tuýp, dây cáp. 1105 × 780 × 780 cm.KINDL - Trung tâm Nghệ thuật Đương đại ở Berlin hàng năm mời một nghệ sĩ đến trưng bày một tác phẩm nghệ thuật trong Boiler House cao 20 mét, một địa điểm hậu công nghiệp điển hình. Tác phẩm nghệ thuật sắp đặt hình trụ, chuyển động này của Hague Yang được trưng bày từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 5 năm 2018 Đối tượng không khác, chỉ có phân tích khácChương trình triển lãm của Viện Mỹ thuật hiện đại quốc gia mang tên “Dòng ô tô hiện đại MMCA năm 2020: Yang Hae-gue – O2 & H2O” được tổ chức từ 29/09/2020 đến 28/02/2021 cũng không ngoại lệ. Điều đầu tiên đập vào mắt khách tham quan chính là tác phẩm nghệ thuật sắp đặt có kích thước đồ sộ mang tên “Kho lưu trữ sự tĩnh lặng – cốt lõi được kích hoạt” (Silo of Silence-Clicked Core)”. Ngay bản thân tên tác phẩm đã gây cảm giác khó hiểu cho người xem. Tác phẩm sử dụng màn sáo Venetian và đèn chiếu sáng, được treo lơ lửng trên không trung với kích thước cao đến 11m. Khách tham quan có thể chiêm ngưỡng bên trong và ngoài của tác phẩm và tự do thả trí tưởng tượng với các tấm màn sáo màu đen và xanh đậm được xếp không thẳng hàng, đung đưa nhẹ nhàng; đồng thời được trải nghiệm không gian sắc màu tạo ra từ kích thước lớn và màu sắc đặc trưng. Màn sáo Venetian trong tác phẩm này cũng là chất liệu đồng nhất với biểu tượng trong tác phẩm tiêu biểu của cô mang tên “Đảo ngược Sol LeWitt” (Sol LeWitt Upside Down). Nếu di chuyển vào trong khu vực triển lãm, chúng ta có thể thấy loạt tác phẩm chủ đề “Đảo ngược Sol LeWitt” sử dụng rèm màu trắng. Người xem có thể suy ra yếu tố tối giản được nhấn mạnh trong tác phẩm khi tên các tác phẩm được đặt theo tên của nhà mỹ thuật tiên phong trong phong trào Nghệ thuật tối giản Sol LeWitt. Đứng trước những tác phẩm này, người xem có thể thắc mắc ở thế kỷ 21 người ta lặp lại phong cách tối giản của quá khứ sẽ mang lại ý nghĩa gì.Tác giả đã từng nói về tấm rèm được sử dụng trong tác phẩm như sau: “Có người nói nó mang tính phương Tây, cũng có người nói nó mang tính phương Đông”. Điều đó có nghĩa tùy vào góc nhìn, sẽ có người xem nó như không gian văn phòng của phương Tây, cũng có người nghĩ trong đầu nó là mành tre của phương Đông. Tác giả muốn khách tham quan cảm nhận được rằng ý nghĩa của cùng một đối tượng sẽ khác nhau khi ta nhìn nó ở các góc nhìn khác nhau. Không khó phát hiện ý đồ này của tác giả còn được thể hiện trong các tác phẩm còn lại. Tác phẩm “Trang trí và Trừu tượng”, triển lãm cá nhân đầu tiên của cô Yang ở khu vực Mỹ Latin tổ chức tại phòng triển lãm kurimanzutto thành phố Mexico năm 2017. Các tác phẩm được trưng bày bao gồm: “The Intermediate – UHHHHH Creature Extended W” 2017. Bằng rơm nhân tạo, khung treo thép không gỉ sơn tĩnh điện, khung thép không gỉ sơn tĩnh điện, dây thép, Neoseul, Bupo. 580 × 750 × 60 cm. “Big-eyed Tongue-tied Mountains beneath Solar and Lunar Orbs – Trustworthy #315.” 2017. Các loại phong bì dán kín, giấy vẽ đồ thị, giấy origami và giấy nhám trên bìa cứng, đóng khung, màng vinyl tự dính. 11 . 86,2 x 86,2 cm; 57,2 x 57,2 cm; 29,2 x 29,2 cm.“Sol LeWitt Upside Down - K123456, Mở rộng 1078 lần, Nhân đôi và Nhân bản.” 2017. Màn sáo nhôm Venetian, tác phẩm treo làm bằng nhôm được sơn tĩnh điện, dây thép, ống huỳnh quang, cáp. 878 × 563 × 1088 cm. Ranh giới bị hòa lẫnKhông gian chính thức của sự kiện bắt đầu từ phòng triển lãm số 5. Đến đây, người xem sẽ được chiêm ngưỡng loạt tác phẩm mang tên “Vật dụng gia đình âm vang” (Sonic domesticus) tại vị trí dễ quan sát nhất. Với chất liệu chủ yếu từ rơm nhân tạo, dây nhựa và chuông đồng, đồng thời gắn những hạt châu khiến người xem sẽ nghĩ mình đang nhìn những sinh vật kỳ dị. Nhưng một khi dần quen mắt, họ sẽ nhận ra đó chính là chiếc bàn là, con chuột máy tính, máy sấy tóc hay cái nồi thường gặp trong gia đình.Nếu trong tác phẩm sử dụng chất liệu màn sáo tác giả ngụ ý về ranh giới giữa phương Đông và phương Tây, thì trong tác phẩm này cô khám phá ranh giới giữa vật vô tri và sinh vật hữu tri. Máy sấy tóc làm từ con cua, hai chiếc chuột máy tính xếp chồng lên nhau tạo hình giống côn trùng. Những chiếc bàn là được dán lại với nhau để tạo thành hình chiếc kéo. Các tác phẩm còn được gắn bánh xe nên có thể phát ra âm thanh khi di chuyển.Bức tường bên phải nơi trưng bày các tác phẩm được gắn bốn loại tay nắm cửa, bố trí theo hình cửu giác. Hiệu quả nhắm đến trong tác phẩm này cũng giống với các tác phẩm trên. Tay cầm được tạo ra để mở cửa, nhưng chức năng của nó sẽ bị mất đi khi gắn vào tường. Tác giả muốn tạo sự thích thú cho người xem thông qua sự thay đổi ý nghĩa của đối tượng tùy theo bối cảnh. Tuy nhiên, phong cách này đã được các nghệ sĩ theo chủ nghĩa siêu thực sáng tác từ cách đây 100 năm, khiến chúng tôi có chút tiếc nuối. Rất lâu trước khi tác giả Yang Hee-gue dùng những chiếc bàn là để tạo hình chiếc kéo, nghệ sĩ thị giác Man Ray đã đóng một chiếc đinh bấm lên bàn là để phủ nhận chức năng và ý nghĩa của nó qua chính tác phẩm mang tên “Món quà” (Cadeau) ra mắt vào năm 1921 của ông. Trước đó, có thể kể đến tác phẩm được nghệ sĩ Marcel Duchamp mang bồn tiểu nam đến viện bảo tàng và đặt tên là “Đài phun nước” (Sam) năm 1917. Ngày nay các nghệ sĩ trong giới mỹ thuật toàn cầu đang có khuynh hướng tự do vay mượn xu hướng đặc trưng của lịch sử mỹ thuật thế giới bất kể giai đoạn nào. Có thể kể đến họa sĩ Cecily Brown người Anh đã vay mượn xu hướng hội họa trước thế kỉ 19 đem vào trừu tượng hóa các sáng tác, hay họa sĩ David Hockney đã sao chép tác phẩm của Picasso vốn là thần tượng của ông. Do đó, chúng ta có quyền thắc mắc điều tác giả Yang Hae-gue muốn gửi gắm khi vay mượn xu hướng của mỹ thuật khái niệm là gì? Tác giả đã từng đặt câu hỏi về ranh giới giữa phương Đông và phương Tây, giữa thế giới hữu sinh và thế giới vô sinh và giờ đây cô lại tiếp tục đặt câu hỏi về ranh giới giữa hiện thực và giả tưởng, giữa thật và giả. Tại “MMCA Hyundai Motor Series 2020: Haegue Yang – O2 & H2O,” được tổ chức từ ngày 29 tháng 9 năm 2020 đến 28 tháng 2 năm 2021, cô Yang trưng bày các hình thức tác phẩm nghệ thuật mới, bao gồm cả giọng nói của cô được tái hiện bằng trí tuệ nhân tạo và cắt dán kỹ thuật số trên các biểu ngữ. (Trái) “Genuine Cloning.” 2020. AI (Typecast), giọng nói của Yang Hae-gue. Đa dạng kích thước. Công nghệ của Neosapience. (Phải) “Five Doing Un-Doing.” 2020. Tác phẩm in bằng mực phun trên biểu ngữ polyester, quảng cáo bóng bay, khoen, dây thép dây thừng, giấy hanji. Đồ họa thực hiện bởi Yoo Yena. Trong loạt tác phẩm này, Yang đã tạo ra những con tàu bằng cách gắn hoặc nối các vật dụng thường ngày như bàn là, máy sấy tóc, chuột máy tính và nồi. "Sonic domesticus." 2020. Khung inox sơn tĩnh điện, lưới sơn tĩnh điện, tay cầm sơn tĩnh điện, mâm đúc, chuông đồng đen và đồng thau mạ, chuông inox đỏ và inox, vòng kim loại, dây nhựa. Từ trái sang:“Sonic domesticus - Scissor Pressing.” 208 × 151 × 86 cm.“Sonic domesticus - Blow-Dry Crawl.” 155 × 227 × 115 cm."Sonic domesticus - Clam Tongs.” 291 × 111 × 97 cm."Sonic domesticus - Pot Atop.” 224 × 176 × 122 cm. Hiện thực và trừu tượngTrong triển lãm lần này, tác giả Yang Hae-gue đã ra mắt những tác phẩm mà trước đây cô chưa bao giờ thử sức. Tác phẩm được tạo thành từ những tấm băng rôn in đồ họa những hình ảnh kĩ thuật số mang tên “Five Doing Un-Doing” (tạm dịch: “Ngũ hành phi hành”) và tác phẩm “Genuine Cloning” (tạm dịch: “Nhân bản đích thực”) phát ra giọng nói sử dụng trí thông minh nhân tạo là hai trường hợp điển hình. Về tác phẩm “Ngũ hành phi hành”, tác giả giải thích rằng: “Đặc trưng của tác phẩm là đồ họa cường độ cao và kiểu chữ cường điệu in giống các băng rôn tuyên truyền chính trị”. Trên năm băng rôn với năm màu (xanh, đỏ, vàng, trắng, đen) có ghi tên của ngũ hành (mộc, hỏa, thổ, kim, thủy) tương ứng với màu sắc. Phía dưới băng rôn có treo các vật dụng làm từ giấy truyền thống Hàn Quốc. Tác phẩm này dường như có một mối liên hệ lớn với chủ đề của cuộc triển lãm lần này “O2 & H2O”. Tác giả tập trung vào việc kí hiệu hóa hai nhân tố tồn tại trong cuộc sống hàng ngày là không khí và nước bằng “O2” và “H2O”. Có thể nói, tác giả đã trừu tượng hóa hiện thực cuộc sống thành năm yếu tố, đồng thời sáng tác theo phong cách mang đậm dấu ấn cá nhân. Bên cạnh đó, “Nhân bản đích thực” là những chiếc loa treo giữa các băng rôn. Giọng nói của tác giả được tái hiện bằng trí tuệ nhân tạo và phát ra từ loa. Tác giả đã từng đặt câu hỏi về ranh giới giữa phương Đông và phương Tây, giữa thế giới hữu sinh và thế giới vô sinh và giờ đây cô lại tiếp tục đặt câu hỏi về ranh giới giữa hiện thực và giả tưởng, giữa thật và giả. Giữa Berlin và SeoulYang Hae-gue sinh năm 1971 tại Seoul, sau đó chuyển đến Frankfurt, Đức sống năm 1994. Cô tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Städelschule. Từ năm 2005, cô định cư và làm việc tại Berlin. Năm 2014, cô mở studio tại Seoul và hiện đang đi đi về về, làm việc ở hai thành phố. Năm 2018, cô trở thành nghệ sĩ châu Á đầu tiên nhận giải thưởng Mỹ thuật Wolfgang Hahn tại Đức và trở thành chủ đề quan tâm của dư luận. Ngay cả trong đại dịch năm 2020, chúng ta vẫn có thể được chiêm ngưỡng các tác phẩm của cô ở nhiều nơi trên thế giới. Có thể kể đến sự kiện “Những chiếc tay nắm cửa” (Handles) được tổ chức từ tháng 10 năm 2019 đến tháng 2 năm 2021 nhân dịp kỉ niệm mở cửa lại Bảo tàng Mỹ thuật hiện đại New York hay sự kiện triển lãm quy mô lớn mang tên “Những sự thu hút lạ kì” (Strang Attractors) diễn ra từ 24/10/2020 đến 03/05/2021 tại Tate St Ives ở Cornwall, Vương quốc Anh.Sự kiện ““Dòng ô tô Hyundai MMCA” bắt đầu bởi tác giả Lee Bul năm 2014 là sự kiện thường niên được Bảo tàng Mỹ thuật hiện đại quốc gia tổ chức nhằm hỗ trợ các tác giả có tiếng trong lĩnh vực. Đặc biệt, sự kiện lần này là triển lãm cá nhân đầu tiên được Viện bảo tàng lên kế hoạch tổ chức cho tác giả Yang Hae-gue với hơn 40 tác phẩm đã được trưng bày và giới thiệu đến khách tham quan.

Âm nhạc thấm nhuần vào cơ thể Âm nhạc tiếp cận toàn cầu

Art Review 2020 AUTUMN 181

Âm nhạc thấm nhuần vào cơ thể Âm nhạc tiếp cận toàn cầu Bằng cách thổi hơi thở hiện đại vào truyền thống, những nghệ sĩ trẻ tài năng và nhiệt huyết đã sáng tạo nên thế giới âm nhạc quốc nhạc gukak mới đầy cá tính, trở thành một bộ phận nổi bật của làn sóng Hàn Quốc hoàn toàn khác biệt với K-pop. Nền tảng của thế giới này được xây dựng dựa trên kỹ năng xuất chúng của các danh ca đã đứng trên sân khấu từ rất lâu, cùng với sự nỗ lực thầm lặng của những nhà sản xuất tài ba. Câu chuyện xảy ra cách đây khá lâu, khi tôi đang đi cùng đoàn lưu diễn ở nước ngoài. Sau buổi diễn, đoàn chúng tôi quyết định đi dã ngoại. Để tận hưởng đêm xuân trên sa mạc, tất cả cam kết với nhau “riêng hôm nay, dù là nghệ thuật hay sân khấu, đều phải quên hết”, nói rồi ai cũng cảm thấy nhẹ nhõm và thoải mái. Chúng tôi vô cùng phấn khích vừa chạy vừa ngân nga các điệu hát, cuối cùng dừng chân ở một “dòng suối mát”. Khi ngâm chân xuống suối, tất cả chúng tôi đều bất ngờ bởi nước ở đây rất ấm. Khoảnh khắc nhớ ra mình đang ở Ả Rập, thì chúng tôi nghe được tiếng nhạc xập xình từ bờ suối bên kia vang đến. Lúc ngẩng lên, chúng tôi phát hiện ra vài cậu bé đang vây quanh một vật gì đó và tạo ra nhịp điệu vô cùng sôi động. Mặc dù quyết tâm không nghĩ đến chuyện hát múa nữa, nhưng chẳng hiểu từ lúc nào mà chúng tôi đã lần lượt đến gần và bắt đầu nhún nhảy theo nhịp trống của những đứa trẻ. Đó là một chiếc trống rất cũ, chắc là được nhặt từ đâu đó về. Phần lời hát chỉ vỏn vẹn hai câu “as-salamu alaykum” (mong hạnh phúc đến với bạn) và “shukran” (cảm ơn bạn) nhưng cũng đủ làm cho chúng tôi cười nói suốt buổi. Tiết mục “Toàn vũ hủ vũ” (The Perfect and Precious Dances by Virtuosos), một phần của Liên hoan Múa Quốc tế Seoul lần thứ tám, được biểu diễn tại nhà hát CJ Towol của Trung tâm Nghệ thuật Seoul, quy tụ sáu vũ công hàng đầu, đã thể hiện vẻ đẹp và sức mạnh của múa truyền thống Hàn Quốc. Đây là bốn trong sáu người, từ trái sang: Kim Su-ak (1926-2009), Kim Deok-myeong (1924-2015), Kang Seon-yeong (1925-2016) and Lee Mae-bang (1927-2015). © NewsBank Kim Hae-sook biểu diễn "Gayageum Sanjo" với tứ tấu đàn dây của Đại học Âm nhạc Franz Liszt Weimar tại Liên hoan Rudolstadt vào tháng 7 năm 2014. Cô là người Hàn Quốc đầu tiên mở màn cho Lễ hội Âm nhạc thế giới của Đức. © Jeonju International Sori Festival Sân khấu của những vũ công bậc thầy “Toàn vũ hủ vũ” (The Perfect and Precious Dances by Virtuosos) – là tên gọi của tiết mục múa trình diễn vào năm 2005, hội tụ sáu vũ công hàng đầu ở độ tuổi 80, những người có vũ đạo hoàn hảo nhất thế giới. Các nhạc công nổi tiếng chơi nhạc cho tiết mục này trải chiếu ngồi thành hàng dài trên sân khấu, tạo ra những giai điệu khơi gợi vũ đạo từ bên trong cơ thể của người nghệ sĩ. Tiết mục ra mắt lần đầu tại Liên hoan múa quốc tế Seoul (SIDance) lần thứ tám, được dàn dựng bởi đạo diễn nghệ thuật truyền thống Jin Ok-sub, hiện là Tổng giám đốc của Quỹ Di sản Văn hóa Hàn Quốc. Hôm đó, ngay tại sân khấu, phó đạo diễn Gisèle Depuccio của chương trình Liên hoan Múa Montpellier của Pháp (Festival Montpellier Danse) đã quyết định mời vũ đoàn đến tham gia liên hoan và nhanh chóng đặt tên cho phần trình diễn này là “Báu vật sống” (Trésors Vivants). 2006 cũng là dịp kỷ niệm 120 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Hàn-Pháp, do đó Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch Hàn Quốc đã chi trả vé máy bay và vận chuyển hành lý, Ban tổ chức Liên hoan tài trợ hoàn toàn kinh phí biểu diễn và các kinh phí khác để vũ đoàn sang Pháp diễn tại hai thành phố Montpellier và Chateau Vallon. Tuy nhiên, thời gian lại không chiều lòng các vũ công. Chưa đầy một năm sau chuyến lưu diễn đó, vài người trong số họ đã lên thiên đường. Tuổi thọ trung bình của vũ đoàn giảm xuống do sự thay đổi về nhân sự, nhưng phải như thế thì mới có thể lên đường để diễn tiếp. Cuối cùng thì đoàn cũng kết thúc việc lưu diễn tại nhà hát Opéra Comédie ở Quảng trường Montpellier, hôm ấy, rất đông khán giả Pháp tập trung trước nhà hát và nói rằng họ sẽ không về nhà. Vũ đoàn rất mệt, nhưng không còn cách nào khác, mọi người đông thế kia thì phải mở tiệc để vui với họ. Ban nhạc trợ diễn Noreum Machi bắt đầu biểu diễn madang nori (sân khấu truyền thống ngoài trời). Các đài truyền hình địa phương, cũng như Le Monde tập trung phỏng vấn vũ công-nông dân Lee Yun-seok, người mà sau khi tưới nho thì chạy ra ruộng lúa đã gặt để nhún nhảy, rồi quay lại nhà kính làm việc. AFP không ngừng đăng tải các bức ảnh múa hạc đầy nam tính của vũ công Kim Deok-myung. Một nhân viên của nhà hát trước những vũ điệu salpuri của Jang Geum-do, đã rưng rưng và nói: “Linh hồn người mẹ đã mất của tôi chắc sẽ được an ủi”. Như thế cũng đủ thấy bữa tiệc vui đến mức nào. “Gayageum Sanjo: École Choi Ok-Sam” do Ocora Radio France sản xuất vào năm 2012. Harmonia Mundi đã phát hành album tại hơn 60 quốc gia, giới thiệu nhạc cụ sanjo đến thế giới. “Chant Arirang et Minyo” do Đài phát thanh Ocora Pháp phát hành năm 2014, bao gồm các bài hát của Lee Chun-hee, ca sĩ bậc thầy chuyên hát dân ca vùng Gyeonggi. Lee Chun-hee hát trong buổi hòa nhạc chung của các nghệ sĩ danh tiếng tại Cung điện Deoksu, do Qũy Di sản Văn hóa Hàn Quốc tổ chức vào tháng 4 năm 2011. © Yonhap News Agency Ban nhạc gugak kết hợp Jambinai biểu diễn tại Palác Akropolis, Prague, Czech vào tháng 4 năm 2017. Phía trước từ trái sang: Kim Bo-mi chơi haegeum, Lee Il-woo chơi guitar và Shim Eun-yong chơi geomungo. Phía sau là Yoo Byeong-gu chơi guitar bass. © Song Jun-ho Một cảnh trong "North Korean Dance" (tạm dịch: Vũ điệu Bắc Hàn), được công diễn bởi Công ty Ahn Eun-me tại Nhà hát Nghệ thuật Arko, Seoul vào năm 2018. Tác phẩm này được chọn là sự kiện theo mùa của Théâtre de la Ville of Paris vào năm 2019 và cũng là vở bế mạc của Lễ hội Pays de Danses, do Théâtre de Liège của Bỉ tổ chức vào tháng 2 năm 2020. © Gadja Productions Uy tín quốc tế Trên trang mua sắm trực tuyến Amazon, người mua có thể tìm thấy các album kiệt tác mà những người sành nhạc Hàn Quốc đang lùng sục. Năm 2012, hãng thu âm uy tín thế giới OCORA Radio France đã sản xuất ra đĩa nhạc “Corée: Gayageum Sanjo - Ecole Choi Ok-Sam” gồm các tiết mục của ba nghệ sĩ danh tiếng: Kim Hae-sook biểu diễn gayageum, Lee Jae-hwa biểu diễn geomungo, Kim Yeong-il biểu diễn ajaeng. Đĩa nhạc này đã đạt được giải thưởng từ các nhà phê bình âm nhạc Anh, Đức, do đó, sẽ không quá lời khi nói rằng âm nhạc Hàn Quốc đã thu hút được những người yêu nhạc quốc tế. Cùng năm đó, nghệ sĩ hát dân ca Gyeonggi nổi tiếng Lee Chun-hee đã trình diễn bài “Arirang” tại trụ sở của Unesco tại Paris nhân dịp bài hát này được đăng ký là Di sản Văn hóa phi vật thể Thế giới. Năm 2014, Liên hoan Festival de l'Imaginaire, nơi mà hầu hết các nghệ sĩ Hàn Quốc đều khao khát, mời Lee đến biểu diễn trên sân khấu khai mạc. Phải chăng khi đứng trên đỉnh vinh quang sau bao cố gắng, phải đổ cả máu thì ngay cả hơi thở cũng trở thành nghệ thuật? Sân khấu quyền lực nhất thế giới mà rất nhiều thế hệ hậu bối chưa từng đặt chân đến đã mở ra thật dễ dàng như thế đối với danh ca Lee. Tuy nhiên, thành quả này có được không phải chỉ dựa trên năng lực của người nghệ sĩ. Ngay cả người quản lý đã mở ra cơ hội cho các nghệ sĩ đến với Liên hoan Rudolstadt (Rudolstadt-Festival), Ngôi nhà Văn hóa Thế giới (Maison de la Culture du Monde) cũng khước từ lời khen và nói, “Tôi chỉ làm sao để tài năng tích lũy cả đời của những bậc thầy được công nhận, với tôi thế là đủ”. Dù vậy, cũng không thể phủ nhận rằng, tất cả thành quả đó sẽ không thể đạt được nếu như không có sự tín nhiệm từ quốc tế mà giám đốc đại diện của Just Music & Publishing, giám đốc sản xuất người Hàn Quốc duy nhất ở đài Radio France, Kim Sun-kook nỗ lực tạo nên. Âm nhạc Hàn Quốc hiện nay vẫn luôn chào đón sự xuất hiện của những tài năng mới, còn những công ty quản lý của làng âm nhạc không biên giới đã tinh mắt phát hiện ra những nhân tài này thì lại đang đếm từng ngày chờ đến lúc họ có thể bay xa. Âm nhạc Hàn Quốc được thế giới yêu thích Hàng năm đều có rất nhiều sự kiện chuyên về âm nhạc diễn ra khắp nơi trên thế giới. Chỉ vài tháng trước đây, tôi đã rất lo vì không thể đáp ứng được hết nhu cầu hỗ trợ vận chuyển của các tổ chức có lịch lưu diễn nước ngoài. Bằng cách đưa các yếu tố hiện đại vào nghệ thuật truyền thống, các nghệ sĩ trẻ đã có công lớn khi giúp cho sân khấu nước ngoài chiếm tỉ trọng ngày càng cao trong phân phối sản phẩm nghệ thuật, cũng như tác phẩm của Hàn Quốc được dịch sang những thứ tiếng khác nhau trên thế giới. Tiêu biểu cho việc kết hợp hiện đại và truyền thống là Jambinai. Ban nhạc này đã lồng ghép nhạc rock gần giống heavy metal vào gukak, đã gây sốc cho làng nhạc thế giới và được đánh giá là “không phải đi theo trào lưu mà là dẫn đầu trào lưu”, ban nhạc này nổi tiếng đến mức gặp họ trong nước còn khó hơn là ở nước ngoài. Jambinai đã làm thay đổi quan điểm về giao lưu quốc tế của những nghệ sĩ hậu bối và giới nghệ thuật đang hoạt động trong nước khi tiếp cận được nhiều thị trường phân phối nghệ thuật đa dạng, ký hợp đồng với các hãng thu danh tiếng. Thành công của Jambinai đã tiếp sức cho nhiều nghệ sĩ trẻ ngày nay bắt tay với các chuyên gia để tiếp cận sân khấu một cách có hệ thống hơn. Lĩnh vực tiến ra nước ngoài mạnh mẽ và dễ dàng nhất là thể loại âm nhạc không biên giới (world music), trong đó có fusion gukak (gukak kết hợp). Nghệ sĩ đầu tiên chạm tay đến sân khấu thế giới và được đón nhận có thể kể đến Ahn Eun-me. Ahn học múa truyền thống Hàn Quốc, sau đó trong thời gian du học ở New York, cô chuyển sang hoạt động với tư cách là nghệ sĩ múa đương đại. Sân khấu ra mắt của Ahn Eun-me là sự kết hợp hài hòa giữa các mảng màu rực với những chuyển động nhanh mạnh. Mỗi tác phẩm của cô đều hàm chứa một câu chuyện nào đó, khi biểu diễn, cô không ngừng giao lưu và tương tác với khán giả để truyền đến họ thông điệp “chúng ta cùng hạnh phúc”. Nhà sản xuất âm nhạc Pháp, Jean-Marie Chabot, cho biết “Khi tôi xem các tác phẩm của cô ấy, tôi cảm thấy lòng mình ấm áp và vui hơn”, lý do khiến ông đặc biệt chú ý và cố gắng hỗ trợ Ahn Eun-me trở thành nghệ sĩ quốc tế chính là thông điệp trong hoạt động của cô. Ngoài ra, không thể không nhắc đến ca sĩ Lee Hee-moon, học trò của danh ca Lee Chun-hee. Lee Hee-moon đã vận dụng hình thức sân khấu và triết lý của người dẫn đầu đột phá Ahn Eun-me vào trong dân ca để sáng tạo nên thể loại “âm nhạc để xem”, vì vậy anh còn nổi tiếng với biệt danh là “idol thời Joseon”. Khẩu hiệu quen thuộc của Lee Hee-moon với khán giả trong vai trò ca sĩ chính là “Cùng chơi hết mình nào!”, nhưng bên cạnh đó, anh còn là một diễn viên thấm nhuần phong cách biểu diễn mạnh mẽ của Ahn Eun-me trên sân khấu. Mang tất lưới, đi giày cao gót, khoác lên mình bộ váy lấp lánh, cộng thêm bộ tóc giả với đa dạng các màu hồng, vàng, xanh, Lee biểu diễn mà như đang trêu đùa tinh quái cùng khán giả. Sự kiện ban nhạc Ssing Ssing do anh hát là nhóm nhạc Châu Á duy nhất được mời đến tham dự globalFEST 2017 tổ chức tại New York đã trở thành chủ đề nổi bật khi đó. Ssing Ssing ra mắt khán giả với màn trình diễn vô cùng phá cách, có thể ví như “Lady Gaga của làng dân ca”, và được tờ New York Times hết lời khen ngợi, cho rằng “Thành tựu lớn nhất của globalFEST năm nay chính là Ssing Ssing (Lee Hee-moon)”. Năm 2019, ban nhạc này xuất hiện trong chương trình ca nhạc Tiny Desk Concert của đài phát thanh NPR, Mỹ, nơi mà các ca sĩ nổi tiếng như Adele và John Legend đã từng góp mặt. Vì đây là lần đầu tiên các nghệ sĩ Hàn Quốc được tham gia chương trình này nên đã thu hút được hơn một triệu hai trăm nghìn lượt xem trên kênh Youtube. Ca sĩ Lee Hee-moon (giữa) thành lập nhóm nhạc dự án OBANGSINGWA (OBSG; nghĩa là “Cùng với các vị thần ngũ phương”) với bộ đôi hát dân ca NomNom và ban nhạc Heosongsewol (“Phí thời gian”). Lee và Shin Seung-tae (trái) từ NomNom là thành viên của nhóm nhạc SsingSsing, từng gây xôn xao với màn trình diễn vào năm 2019 tại NPR’s Tiny Desk Concerts ở Washington, D.C. © Kwak Ki-gon Nhắm đến sân khấu số hóa Âm nhạc Hàn Quốc ngày nay vẫn luôn chào đón sự xuất hiện của những tài năng mới, còn những công ty quản lý của làng âm nhạc không biên giới (world music) đã tinh mắt phát hiện ra những nhân tài này thì lại đang đếm từng ngày chờ đến ngày họ có thể bay xa. COVID-19 thay đổi thế giới chỉ sau một đêm. Giờ đây, chúng tôi đang cân nhắc xem nên sử dụng nền tảng kỹ thuật nào để chia sẻ những bài hát hay, những điệu múa mê hoặc cho mọi người xem. Chúng tôi không có đủ nguồn tài chính sánh ngang với Netflix, vẫn chưa có đủ trình độ kỹ thuật để có thể nắm bắt được các video sử dụng công nghệ thực tế ảo mở rộng (XR). Khán giả nhớ sân khấu ngoại tuyến (offline) sẽ có thể chờ được đến khi nào, đó vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ. Mặc dù vậy, đối với những người nghệ sĩ đã góp sức đưa tên tuổi của Hàn Quốc ra thế giới, luôn khao khát các tràng vỗ tay, mồ hôi đổ và tay vẫn chưa rời micro và nhạc cụ, chúng ta hãy cho họ thêm thời gian, chờ đến ngày họ bước ra khỏi màn hình và truyền tải nguyên vẹn cảm xúc của sân khấu thực tế đến khán giả toàn cầu.

SUBSCRIPTION

You can check the amount by country and apply for a subscription.

Subscription Request

전체메뉴

전체메뉴 닫기