메인메뉴 바로가기본문으로 바로가기

Features

Culture

Con đường đến Chùa Buseok

Image of Korea 2020 AUTUMN 73

Con đường đến Chùa Buseok

Chùa Buseok (Phù Thạch Tự) là ngôi chùa rất lâu đời ở quê tôi - Yeongju. Nơi này được xây dựng vào thế kỷ thứ 7 với truyền thuyết dựng “Buseok” (Phù Thạch). Gần nửa đời theo đạo Phật, bà tôi thường hay đến chùa này để cầu Phật ban phúc lành cho con cháu, đặc biệt là tôi, cháu đích tôn của dòng họ. Tôi đã cùng bà đi chùa vào ngày lễ Phật đản tháng Tư âm lịch. Ngôi chùa ở rất xa. Vào cái thời chỉ có thể bắt gặp ô tô trong tranh ảnh đó, chúng tôi phải đi bộ 10 li (4 km) đến khu chợ Buseok, rồi thêm 10 dặm đường thung lũng vắng vẻ.

© Ahn Hong-beom

Con đường gian nan bắt đầu từ đây. Bắt đầu từ Cổng Ilju (Nhất Trụ) và cột treo biển với dòng chữ “Chùa Buseok – núi Taebaek”, con đường cây ngân hạnh và vườn táo hai bên đường kéo dài vài trăm mét. Qua Cửa Thiên Vương trên bậc thang phía dưới bầu trời kia, rồi rẽ hướng đến Jonggakru (Chung Giác Lâu) và Beomjongru (Phạn Chung Lâu), qua các bậc thang đá và Anyangru (An Dưỡng Lâu) có treo biển “Phù Thạch Tự” lớn. Tổng số bậc thang đến đây là 108 bậc gian khổ. Bước lên cầu thang dưới lầu gác sẽ thấy Seokdeung (Thạch Đăng) thời Silla vắng vẻ hiện ra trước mắt. Tiếp đó là Đình Muryangsu (Vô Lượng Thọ) như thể một phụ nữ đang giang tay bay. Là tín đồ trung thành của bà, tôi luôn vào cửa bên vái Đức Phật A Di Đà ba lần và tưởng tượng hồ sen trong truyền thuyết sâu thăm thẳm đến mức dù có tháo hết cuộn chỉ chỗ đầu gối Phật ngồi cũng không tài nào chạm đáy.

Tảng đá “Phù Thạch” lớn ở phía sau, bên trái Đình Vô Lượng Thọ. Tôi nhớ câu chuyện truyền thuyết bà kể về nguồn gốc của chùa hơn là câu chuyện về tình yêu mãnh liệt của nàng Seon-myo trong Bộ sử thế kỷ 13 “Samguk yusa” (Tam Quốc di sự).

“Vua nước Silla có mong muốn xây ngôi chùa lớn ở khu vực có biên giới giáp với Baekje và Goguryeo để bảo vệ đất nước nhờ sức mạnh của Phật. Một ngày nọ, Quốc sư Uisang sau khi lạc lối ở đỉnh Taebaek mấy ngày đã tung một viên đá lớn lên trời và bỗng thấy viên đá biến thành mây đen lơ lửng bảy ngày rồi hóa thành mưa rơi xuống nơi này nên đã truyền lệnh xây chùa tại đây, vì viên đá không rơi hẳn xuống đất nên nếu có luồn sợi chỉ xuống dưới và kéo qua viên đá cũng không hề gì”.

Tôi thích ngắm cảnh người phụ nữ như thể đang bay ở Đình Vô Lượng Thọ, Thạch Đăng từ bên cạnh tòa tháp ba tầng phía sau Seonmyogak (Lầu Thiện Diệu) và những con đường mòn của núi Sobeak trùng điệp như khúc nhạc fugue ở bên kia Lâu An Dưỡng, ánh nắng hoàng hôn chiếu từ trên xuống đẹp ngất ngây.

Lần theo lối mòn sau tháp sẽ thấy Choasadang (Tổ Sư Đường) có mái chóp nhọn đơn giản và yên bình. Phía trong hàng rào, bên phải tòa nhà đang thờ di ảnh của đại sư Uisang có cây đậu lam với truyền thuyết cây mọc từ chỗ Đại sư Uisang cắm gậy xuống. Tôi ngồi trên bậc tam cấp ở Tổ Sư Đường đơn sơ và tưởng tượng viên đá Phù Thạch Sư được tung lên trời nhẹ nhàng như mây rồi hiền hòa rơi xuống như thể đang nở nụ cười với những đứa trẻ khi về đêm thanh vắng và nhớ về bà tôi.

Vì sao tôm bỏ ra biển xa

Essential Ingredients 2020 AUTUMN 45

Vì sao tôm bỏ ra biển xa

Tôm, dù chỉ cần chế biến đơn giản, cũng có thể trở thành món ăn tuyệt vời. Với tôm cỡ lớn (tôm nương), dài khoảng 20cm, thì có thể dùng để nướng, những con có kích thước nhỏ hơn như con tép biển (có nơi gọi là moi, hay ruốc) thì có thể ủ lên men, sẽ tạo ra một mùi vị đặc biệt. Với hàm lượng protein và khoáng chất cao, tôm được yêu thích trên khắp thế giới vì hương vị tươi ngon của nó.

Tôm phổ biến trên khắp thế giới vì vị ngon ngọt bùi của nó. Tôm có vị ngon nhất vào cuối thu và đầu đông, khi lượng axit amin glycine trong tôm tăng lên. © PIXTA

Tôm sống ở ngoài khơi bán đảo Hàn thường có từ cuối Thu tới Đông, điều này liên quan đến chiến lược sinh tồn của các loài giáp xác. Loài cá để sống sót qua cái lạnh của mùa đông thường dự trữ nhiều mỡ cho cơ thể, nhưng những loài giáp xác cơ thể có ít mỡ như tôm sẽ cần có một số chiến lược để có thể tồn tại trong vùng nước lạnh giá. Một là di cư tới những vùng biển xa, nơi nhiệt độ nước tương đối cao so với khu vực gần bờ. Đó là lý do vì sao những loài giáp xác ở bờ biển bán đảo Hàn - nơi lạnh tê tái vào mùa Đông - thường cư trú gần bờ vào mùa Xuân và mùa Thu, rồi di chuyển ra xa vào mùa Đông.

Cách thứ hai, đó là tăng tỷ lệ thành phần không bị đóng băng trong cơ thể. Để chống đỡ cái lạnh, tôm tăng hàm lượng axit amin glycine (chất tạo độ ngọt) và tỷ lệ axit béo omega-3 trong cơ thể. Nhờ chiến lược này của loài tôm mà chúng ta có thể thưởng thức món tôm vừa đậm vị ngọt, vừa giàu chất dinh dưỡng vào mùa đông.

Những con tôm cỡ lớn từ vùng biển ôn đới và cận nhiệt đới của Hàn Quốc và Trung Quốc tạo nên một món ăn tuyệt với khi chỉ đơn giản là nướng trên muối hạt trong chảo. © gettyimages

Ngoài nướng, chiên ngập dầu cũng là một cách chế biến tôm cỡ lớn. Được phủ bởi bột mỳ, trứng và vụn bánh mỳ, tôm để nguyên vỏ và được chiên giòn ngập dầu. © gettyimages

Nhiều người tránh xa tôm vì lo ngại hấp thụ quá nhiều cholesterol, nhưng thật ra không cần phải làm vậy. Do hơn 80% lượng cholesterol di chuyển trong máu của con người là tự sản sinh trực tiếp trong cơ thể. Vì thế những người có cholesterol trong máu cao, nếu chỉ điều chỉnh việc ăn uống thì cũng khó có thể giảm được chỉ số này.

Tôm ngâm tương (saeujang) và mắm tép (saeujeot)
Tôm là một nguyên liệu chế biến món ăn khá đơn giản. Có thể nướng nguyên con trên chảo rải muối hạt, hay luộc hoặc hấp sơ thì đều có thể cảm nhận được rõ ràng vị thơm ngon ngọt bùi của tôm. Có thể ăn sống thịt tôm để cảm nhận vị ngọt, và chỉ làm chín riêng đầu tôm. Trong số những loài tôm sống ở bờ biển bán đảo Hàn, có ohwa saeu (tôm hoa đào), với chiều dài cơ thể khoảng hơn 20cm. Tôm hoa đào, với vị ngọt bùi và căng mọng, bề ngoài rực rỡ rất đúng như tên gọi của nó, thật không hổ danh là món chính trong những set ẩm thực cao cấp (fine dining).

Tuy nhiên, tôm cỡ nhỏ nhất (tép biển hay moi) chiếm tỷ lệ lớn nhất trong sản lượng tôm nội địa của Hàn Quốc. Xét về sản lượng đánh bắt, không chỉ ở bán đảo Hàn, mà trên toàn thế giới, sản lượng của loài tép biển này luôn cao nhất. Khác với loài tôm cỡ lớn dùng để làm món nướng, loại tép này có kích cỡ nhỏ, thân mềm và mau hư nên ngay khi đánh bắt sẽ được ướp muối ngay trên thuyền. Ở mỗi quốc gia, loài tép này được lên men tạo thành nước sốt rồi sử dụng như một loại gia vị trong nhiều món ăn đa dạng. Hong Kong có món xia gao, Thái Lan có kapi, Malaysia có belacan, Indonesia có terasi, và Việt Nam có mắm tôm, dù tên gọi và hình thức khác nhau, nhưng tất cả đều được làm từ nguyên liệu chính là tép biển.

Ở Hàn Quốc, mắm tép (saeujeot) cũng được sử dụng giống như ở các quốc gia Đông Nam Á. Có thể dùng như một loại gia vị trong nấu nướng hoặc cho vào khi muối kim chi. Tuy nhiên, tôm ngâm tương (saeujang) không phải là một loại nước sốt (jang) để làm gia vị cho các món ăn, món này là tôm sống được làm chín bằng cách ngâm trong nước tương đã được đun sôi cùng một số loại rau và gia vị. Vị ngon ngọt, mằn mặn của nước tương kết hợp cùng vị tôm tạo ra phong vị tuyệt hảo hơi giống món cua ngâm tương, nhưng từng thớ thịt tôm chưa chín hẳn, còn chút vị sống, mang tới một sự mê hoặc hoàn toàn khác cho vị giác. Nếu bạn thưởng thức món tôm ngâm tương cùng chén cơm trắng vừa mới nấu thì bạn sẽ hiểu vì sao saeujang được gọi là món ăn “hao cơm”.

Người Hàn Quốc cũng thưởng thức món saeujang, một món ăn được làm từ tôm sống, ngâm trong nước tương đã được nấu chín cùng rau và một số gia vị. © Shutterstock

Saeujeot, tôm nhỏ được muối và lên men, được dùng làm gia vị trong các món ăn khác nhau và khi làm kim chi. Trộn với ớt băm nhỏ, tỏi, bột ớt đỏ, hạt mè và dầu mè. saeujeot là một món ăn kèm kích thích sự thèm ăn vào mùa hè. © Institute of Korean Royal Cuisine

Cholesterol
Tôm là thực phẩm chứa hàm lượng cholesterol khá cao, khoảng 189 mg trong mỗi 100 gram. Lý do lượng cholesterol chứa nhiều như vậy vì đây là thành phần chất dinh dưỡng cần thiết trong quá trình sinh trưởng của tôm. Nghĩa là, hormon thúc đẩy sự lột xác của tôm được sản sinh từ cholesterol. Trên thực tế, cholesterol là thành phần rất cần thiết đối với con người. Cholesterol cũng cần thiết cho sự phát triển của hai bán cầu não, là thành phần tạo nên hormon giới tính (như hormon nam và hormon nữ). Vitamin D cũng được sản sinh từ cholesterol, đặc biệt vào mùa đông, khi lượng ánh sáng mặt trời thấp dễ dẫn đến nguy cơ cao thiếu loại vitamin này.

Mặt khác, con người có thể tự tạo cholesterol trong cơ thể nhưng loài giáp xác thì không. Dù là tôm nuôi hay tôm tự nhiên, nếu không hấp thụ đủ lượng cholesterol thì sẽ cản trợ quá trình sinh trưởng. Vì vậy trong việc nuôi tôm, rất cần thiết nguồn thức ăn có đầy đủ lượng cholesterol. Cholesterol được tìm thấy ở mọi chỗ trong cơ thể của tôm. Tuy nhiên hàm lượng cholesterol khá ít ở phần thịt tôm, và rất nhiều ở đầu tôm, tạo nên hương vị tuyệt vời cho phần này. Nói một cách chính xác, đầu tôm phải được gọi là đầu và ngực, là bộ phận nối toàn bộ thân tôm với đầu. Vì chứa cả phần ruột thơm ngon nên nó có hàm lượng chất béo và cholesterol rất cao. Nếu ăn tách riêng phần ruột này của tôm thì hàm lượng chất béo gấp 7 lần, và hàm lượng cholesterol gấp khoảng 2-3 lần so với thịt tôm. Thông thường, phân của tôm, tiếng Anh gọi là vein (tĩnh mạch), nằm ở cuối cùng của hệ tiêu hoá, dù số lượng không nhiều nhưng trong phân có chứa tỷ lệ cholesterol rất cao.

Cũng như mỗi loại thực phẩm đều mang trong nó nhiều truyền thuyết, tôm cũng vậy. Một trong số đó là, đuôi tôm có chứa thành phần cản trở sự hấp thụ cholesterol. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn không có cơ sở. Trong vỏ tôm có kitin, thành phần này không thể hấp thụ và tiêu hoá trong cơ thể con người. Mọi người cũng nói khi chitin gặp một chất kiềm mạnh, sẽ diễn ra phản ứng hoá học và phân huỷ thành những phân tử nhỏ hơn là chitosan, những chitosan này có hiệu quả giảm bớt hàm lượng cholesterol trong máu của con người. Thế nhưng, dù khi ăn chúng ta có nhai vỏ tôm hay đuôi tôm kỹ như thế nào thì chitin cũng không thể phân huỷ thành chitosan. Do đó có thể nói rằng dù ăn cả vỏ tôm thì cũng không mang lại hiệu quả đặc biệt cho sức khoẻ. Tuy nhiên, đó là cách để cảm nhận toàn bộ hương vị tuyệt vời của tôm. Vỏ tôm rất giàu axit amin, đường và các thành phần sắc tố mang lại hương vị độc đáo, đồng thời đóng vai trò như một tấm lá chắn ngăn chặn vị ngọt của thịt tôm bị chảy ra ngoài khi chế biến.



Giảm sản lượng đánh bắt
Nhiều người tránh xa tôm vì lo ngại hấp thụ quá nhiều cholesterol, nhưng thật ra không cần phải làm vậy. Do hơn 80% lượng cholesterol di chuyển trong máu của con người là tự sản sinh trực tiếp trong cơ thể. Vì thế những người có cholesterol trong máu cao, nếu chỉ điều chỉnh việc ăn uống thì cũng khó có thể giảm được chỉ số này. Thực ra nếu hấp thụ quá nhiều cholesterol, thì không phải con người, mà chính loài tôm mới cần phải lo lắng. Nếu lượng cholesterol trong thức ăn khoảng 0.5% sẽ thuận lợi cho sự sinh trưởng của tôm. Nhưng nếu lượng hấp thụ lên tới khoảng 5% thì ngược lại, sẽ kìm hãm sự phát triển của tôm.

Tôm có thể được xay nhuyễn và trộn cùng bột rồi chiên mỏng tạo thành bánh phồng tôm, đặc biệt ở các nước châu Á được rất nhiều người ưa chuộng. Ở Hàn Quốc, cho tới tận những năm 1990, tôm cỡ trung vẫn được sử dụng để làm bánh phồng tôm, nhưng sau đó do sản lượng đánh bắt giảm nên hiện nay chỉ có tôm xanh (hay tiếng Hàn gọi là tôm hoa, ggotsaeu), được sử dụng để làm bánh này. Tuy nhiên, cũng giống như những tài nguyên tự nhiên khác, tôm không phải là nguồn thức ăn vô hạn. Nếu chúng ta không quan tâm đến ảnh hưởng của việc đánh bắt và nuôi tôm tới hệ sinh thái và tính bền vững của nó thì trong tương lai, sẽ khó có thể được thưởng thức nhiều loại tôm đa dạng như bây giờ.

Yi Saek (1328-1396), một quan văn thời Goryeo, sau khi nhận được món quà là những con tôm cỡ lớn (tôm nương), ông đã viết những dòng thơ cảm ơn: “Cơ thể cúi xuống, thể hiện lễ nghĩa, nếu thưởng thức một cách sâu sắc thì sẽ tăng cân”. Trong mắt của học sĩ Tân Nho giáo, loài tôm với hàng râu dài, cơ thể uốn cong hệt như đang cúi chào thể hiện mình là một sinh vật khiêm tốn biết giữ đạo lý. Nếu vậy thì, chúng ta vừa thưởng thức vị ngon của tôm vào mùa thu, vừa cần nhìn xung quanh và suy nghĩ xem nên làm gì để có thể sinh tồn cùng tự nhiên một cách có đạo đức.

Haenam Nơi bắt đầu và kết thúc cùng tồn tại

On the Road 2020 AUTUMN 50

Haenam Nơi bắt đầu và kết thúc cùng tồn tại

Nổi tiếng với tên gọi “Nơi tận cùng tổ quốc”, Haenam được nhiều du khách đến thăm vì có nhiều ngọn núi xinh đẹp và chùa chiền lâu đời. Nằm ở cực Tây Nam của Bán đảo Hàn, vùng đất này đóng vai trò là nơi giao lưu văn hóa và cũng là nơi trú ẩn của những người sống lưu vong do có tuyến đường biển nối Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản trong thời cổ đại.

Hồ Gocheonam ở Haenam là điểm đến của hàng trăm nghìn loài chim di cư vào mùa đông. Trong đó đông đảo nhất là loài mòng két Baikal, ngoài ra nhiều loài chim quý hiếm được xem là “di tích tự nhiên” cũng được phát hiện ở đây, điều này khiến hồ trở thành một địa điểm luôn thu hút sự quan tâm của những người quan sát chim.

“Chân dung tự hoạ” của Yun Du-seo. 1710. Mực và màu sáng trên giấy. 38,5 x 20,5 cm. Đây được công nhận là một trong những bức chân dung tự họa vĩ đại nhất trong lĩnh vực nghệ thuật của Hàn Quốc. Yun Du-seo (1668-1715), một họa sĩ và nghệ nhân viết chữ, là chắt của Yun Seon-do, một quan chức dân sự và nhà thơ thời trung kỳ Joseon, và là ông cố ngoại của nhà tư tưởng, chính khách nổi tiếng Jeong Yak-yong.

Mỗi khi nghe nhạc của Schubert tôi lại nhớ đến một cảnh trong phim “Giáo viên Piano” (The Piano Teacher, 2001) của đạo điễn Michael Haneke xem cách đây đã lâu:

- “Schubert không chơi piano kiểu dạo chơi như thế!”

Nhân vật chính Erica đã trách mắng học sinh Anna như thế. Âm nhạc của Schubert ốm yếu, bất hạnh là thứ an ủi vết thương lòng của người cha qua đời vì quẫn trí, người mẹ chú trọng quá độ về thành công của con gái, người nghệ sĩ piano đơn độc bị hất hủi khỏi giới âm nhạc ở Vienna, phải sống cơ cực dựa vào việc dạy đàn. Việc “dạo chơi” của Anna khi mô phỏng lại màn trình diễn nổi tiếng của Schubert đối với Erica không khác gì “tội ác bị lưu đày trong tâm trí của Schubert”.

Trong một bối cảnh rất giống, ai cũng có một nơi không thể vô tư dạo bước ở đó. Với tôi đó chính là Haenam.

Tôi sống ở Haenam từ mùa Xuân năm 1980 đến mùa Thu năm 1982. Khi đó tôi mới hơn 20 tuổi, đó là lúc xung quanh tôi hoàn toàn bị bao quanh bởi những khúc mắc, uất ức, lo lắng về cuộc sống mà đáng lẽ những thứ đó phải lần lượt xuất hiện trong suốt cuộc đời. Túng thiếu, tôi tự nguyện nhập ngũ như để chạy trốn. Đúng như dự đoán, ở đó, bất kỳ thắc mắc trừu tượng nào của tôi cũng đều không phù hợp. Nơi tôi được bổ nhiệm sau khi hoàn thành khoá huấn luyện quân sự cơ bản giữa mùa Đông là bán đảo Haenam, nằm ở cực Tây Nam của bán đảo Hàn và cách xa nhà nhất. Tôi nhận nhiệm vụ lính canh gác bảo vệ bờ biển. Một bức tường đá phủ đầy rêu xanh và hàng rào cây tangja (một loại cam), mùi ẩm ướt và tanh tanh của biển lẫn trong sương mù, con đường đất và dòng suối nhỏ trải dài qua những cánh đồng bất tận, một đôi dê đen chạy trên gò đất, và bà chủ cửa hàng luống tuổi ở phía trước đơn vị không đọc được tên chồng mình viết trên bì thư, đó là những ấn tượng đầu tiên của tôi về Haenam lẫn trong sự bất an dần lắng xuống.

Đã 40 năm kể từ ngày đó tôi mới lại đi qua đồi Useulchi. Nếu đi từ hướng Yeongam, Gangjin ở phía Bắc Haenam thì phải vượt qua ngọn đồi này mới vào đến thị trấn. Tôi và người bạn đồng hành dáo dác tìm kiếm chỗ trọ đã đặt trước. Mọi thứ đều lạ lẫm.

Nếu bạn xem việc nhớ lại những ký ức trong lịch sử và trào dâng cảm xúc khi tham quan các di sản văn hoá rực rỡ một thời là một chuyến thực địa hay du lịch thì Heanam không phải là nơi thích hợp để bạn ghé thăm. Đầu tiên, Haenam không có một quá khứ huy hoàng. Thế nên ở đây không có gì đặc biệt để tham quan. Cố tìm lắm thì may ra chỉ có nơi ở của các ẩn sĩ lui về quê tránh mối bất hoà của giới quyền lực hay các phạm nhân chịu tội lưu đày, do nơi này cách xa kinh thành. Giáo sư Lịch sử Mỹ thuật Yoo Hong-jun là người đã giới thiệu Haenam là “Điểm thực địa số 1 ở Namdo” trong phần đầu của tập đầu tiên cuốn sách “Ký sự Di sản Văn hoá của tôi” và tạo nên cơn sốt du lịch thực địa văn hoá.

Với tài ăn nói của mình, Giáo sư Yoo dẫn dắt khéo léo, tự nhiên khi giới thiệu những cảnh đẹp của Haenam đến với độc giả, đó là: Nogudang - nhà tổ của gia tộc Haenam Yun, nằm ở phía trong của làng Yeondong được bao quanh bởi rừng cây torreya; chùa Daeheung nằm yên tĩnh phía cuối con đường rừng rợp bóng cổ thụ che kín bầu trời như một đường hầm trong thung lũng núi Duryun; và đỉnh Saja (đỉnh Sư Tử), nơi có chùa Mihwang cổ kính, duyên dáng nằm trên sườn núi Dalma và đài quan sát cực Tây Nam. Hoàn toàn khác với những thắng cảnh nổi tiếng thông thường, phong cảnh vừa bình yên vừa xa xăm, vừa gần gũi vừa lộng lẫy, vừa giản dị vừa thanh khiết của Haenam đã chinh phục nhiều du khách. Nhưng ít ai có thể biết rằng đây là phong cảnh được hình thành sau khi ánh nắng huyền ảo và cơn gió nhẹ bao quanh sườn núi bất thình lình gây nên trận mưa to gió lớn khiến người ta phải run sợ.

Khu bên ngoài của Nogudang, nhà tổ của tộc Yun ở Haenam. Một phần của ngôi nhà ở Suwon mà Vua Hojong (tại vị từ năm 1649-1659) ban cho gia sư của mình là Yun Seon-do đã bị tháo dỡ và xây dựng lại ở đây. Bảng tên được viết bởi nhà thư pháp nổi tiếng Yi Seo (1662-1723), một người bạn thân của Yun Du-seo.

Haenam nghĩa là “phía Nam của biển”. Ngụ ý rằng đây là nơi dẫn lối từ tận cùng tổ quốc đến một thế giới mới có tên gọi là phía Nam của biển. Giai đoạn văn hoá biển phát triển mạnh mẽ vào thời cổ đại, ở mảnh đất tận cùng tổ quốc này từng tồn tại nguồn sức mạnh thôi thúc ai đó phải mạnh mẽ sống chờ ngày trở về ở nơi lưu đày trên các độc đảo ngoài biển khơi.

Hồ sen và đình Seyeon trong vườn Buyong-dong trên đảo Bogil. Khi Vua Injo (tại vị từ năm 1623-1649) đầu hàng quân Thanh xâm lược vào năm 1637, Yun Seon-do từ bỏ chức quan, về quê và tạo ra khu vườn này. Khi sống ẩn dật trên đảo, ông đã viết bài thơ nổi tiếng “Lịch của người đánh cá”.

Chùa Mihwang được xây dựng vào năm 749, nằm ở cực Nam của Bán đảo Hàn. Một bản ghi chép rằng các học giả và quan chức Trung Quốc đã đến thăm ngôi chùa này, cho thấy nó cũng được biết đến ở Trung Quốc. Bên trái là sảnh chính Daeungbojeon (Sảnh Kho báu của đại anh hùng) nằm tựa lưng vào những đỉnh núi tuyệt đẹp của núi Dalma.

Nhà ẩn cư Dosol, trên đỉnh một vách đá dựng đứng trên núi Dalma, bị bỏ quên trong một thời gian dài và được xây dựng lại vào năm 2002.

Nogudang và Buyong-dong
Ngày chúng tôi đến thăm Nogudang - nhà tổ của họ Yun ở Haenam trời mưa rất to, những cây dù mua ở cửa hàng tiện lợi cũng trở nên vô dụng. Hướng dẫn viên của chúng tôi là ông Yun Yeong-jin (68 tuổi), cháu đời thứ 13 của Yun Seon-do, ông giới thiệu cho chúng tôi từng ngóc ngách căn nhà và cuộc đời Yun Seon-do. Haenam của những năm tháng ông Yun còn đi học được mô tả bằng con đường mới bụi bay mịt mù và tờ áp phích tố cáo gián điệp dán trên các tường rào. Điểm yếu của Haenam là dễ bị tấn công trên không, điều này vô tình buộc ông Yun trở thành quân nhân. Sau khi xuất ngũ với quân hàm đại tá, ông trở về quê và đọc được quyển “Nhật ký Jiam” do ông tổ trực hệ của mình là Yun I-hu (1636-1699) tỉ mỉ ghi chép mỗi ngày. Ông nghiền ngẫm quyển sách đến độ thuộc lòng nó. Yun I-hu là cháu của Yun Seon-do, là cha của Yun Du-seo (1668-1715), người đã để lại bức chân dung tự họa nổi tiếng nhất của triều đại Joseon. Ông cũng là ông cố ngoại của Jeong Yak-yong (1762-1836), nhà tư tưởng phái Thực học ở cuối thời Joseon. Yun Du-seo đã được sinh ra trong ngôi nhà này.

Đại tá Yun cho biết những cây cột của Nogudang có hình tròn giống như những cây cột được tìm thấy trong kiến trúc hoàng gia vì ngôi nhà được vua Hyojong (tại vị 1649-1659) ban cho Yun Seon-do, thầy dạy học cho vua Hyojong từ khi còn là thái tử. Sau khi vua Hyojong qua đời, không còn sự che chở của nhà vua, Yun Seon-do bị lưu đày. Sau 7 năm, Yun quay trở về và phá dỡ gian chính trong ngôi nhà do vua Hyojong ban tặng ở Suwon đem xây lại ở Haenam. Lúc đó ông 81 tuổi. Một phòng triển lãm được xây dựng bên cạnh Nogudang, ở đây bạn có thể nhìn thấy bức chân dung tự họa nổi tiếng của Yun Du-seo và “Bản đồ Joseon” (Joseon jeondo), đây chỉ là bản sao do lo sợ bị đánh cắp. Mặc dù trời mưa tầm tã nhưng đoàn chúng tôi đã ra về ngay sau đó.

Buyong-dong trên đảo Bogil còn lưu lại nhiều dấu vết nhất của Yun Seon-do. Hiện tại nơi này là một quận hành chính trực thuộc đảo Wan nhưng thời kỳ đó mọi người dường như chủ yếu di chuyển đến đây bằng thuyền từ Beakpo, Haenam. Ngày nay, cứ 30 phút lại có một chuyến phà khởi hành từ đảo Wan và bến tàu Galduri của Haenam. Ở làng Baekpo có một ngôi nhà thuộc họ Yun. Việc khai hoang các bãi triều trong vịnh này thành đất canh tác được bắt đầu từ thời ông nội của Yun Seon-do. Vào thời của Yun Du-seo, quy mô đất khai hoang được mở rộng, Yun Du-seo xây dựng một điền trang để quản lý đất đai ở đây. Trong số các bức hoạ phong cảnh do Yun Du-seo vẽ có một bức mang tên “Biệt thự Baekpo”.

Du khách nước ngoài khi đến thăm khu vườn Buyong-dong có lẽ sẽ ngạc nhiên trước thiết kế tinh tế hài hoà với thiên nhiên, phong cách và tầm nhìn nổi bật của một quý tộc thời Joseon. Bất ngờ hơn, nếu có khách đến chơi, họ sẽ đánh trống trên ngọn đồi đối diện để chào đón khách. Tuy nhiên người dân sống ở đây có cảm xúc hỗn độn về nơi này. Do các việc làm của Yun Seon-do khi xây dựng và tận hưởng khu vườn xung đột với tinh thần và cuộc sống của các học giả theo quan niệm truyền thống như Cheongbin và Yeomindongrak. Khoảng thời gian ông sống ở đây là lúc đất nông nghiệp bị tàn phá, người dân rơi vào cảnh túng quẫn sau hai cuộc chiến tranh lớn khiến họ khó có thể ngưỡng mộ đức tính thanh cao, sống chan hoà với tự nhiên của ông.

Bài thơ nổi tiếng của Yun “Ngư phủ tứ thì từ” (Lịch của người đánh cá), được viết bằng thể thơ sijo, lấy bối cảnh trên đảo Bogil. Đây là một kiệt tác của văn học truyền thống Hàn Quốc được đánh giá cao nhờ cách diễn đạt sinh động, tinh tế và ấn tượng. Nhưng người đánh cá đóng vai trò là người dẫn truyện trong tác phẩm này chỉ là một phần của khung cảnh cho “một niềm vui khác, niềm vui khiến cho mọi người cất cao giọng hát và cùng nhau chèo thuyền” như Yun đã viết trong lời nói đầu. Nhưng đồng thời không thể phủ nhận sự căm phẫn sâu sắc lòng yêu nước của ông, thứ đã khiến ông vướng vào xung đột chính trị và khiến ông bị lưu đày đến ba lần. Đây là lý do khiến tôi không thể thoải mái dạo bước như thể tản bộ trong khu vườn Buyong-dong xinh đẹp.

Thuyền nuôi bào ngư ngoài khơi Yesong-ri, đây được coi là điểm đến đẹp nhất trên đảo Bogil. Khu vực này thu hút rất nhiều khách du lịch với bãi biển Mongdol đầy sỏi và những khu rừng luôn được phủ xanh ở gần đó.

Chùa Daeheungsa và chùa Mihwangsa
Với sự giới thiệu của Viện Văn hóa Haenam, chúng tôi được gặp ông Jeon Guk-seong (70 tuổi), nguyên Giám đốc Trung tâm Y tế địa phương, được nghe ông chia sẻ về hiện trạng của Haenam. Jeon khiến tôi cảm nhận được sự hiền lành và cần cù của người Haenam, điều mà tôi đã lãng quên về Haenam. Hiện tại ông là giáo sư thỉnh giảng giảng dạy môn Phúc lợi xã hội tại một trường đại học. Ông tự hào về bản thân vì hoàn cảnh khó khăn của gia đình đã buộc ông phải tự lập, giúp ông trở thành người như ngày hôm nay. Jeon tình nguyện dẫn đường, nhờ vậy chúng tôi có thể thoải mái tiếp tục cuộc trò chuyện trên xe trong lúc di chuyển.

Chúng tôi bất ngờ khi nghe Jeon kể rằng Hwawon, nơi hẻo lánh nhất của Haenam, đã trở thành vùng sản xuất bắp cải mùa Đông, đồng thời là nhà cung cấp bắp cải muối lớn nhất cả nước, giá đất ở đó đã tăng lên chóng mặt kể từ khi được kết nối đường bộ với thành phố Mokpo. Chỉ mới 40 năm trước, người ta phải mất một ngày đường để đi từ Mokpo đến Haenam, nghe đến đây tôi chợt nhớ lại ký ức cũ, mồ hôi nhễ nhại khi cuốc bộ đến các trạm gác để điều tra đồ tiếp ứng. Nhờ vào dự án khai hoang, diện tích đất canh tác ở đây được mở rộng lớn nhất cả nước, nhưng tiếc là vì lí do này mà dòng nước biển bị thay đổi, khiến cho loài bạch tuộc chân dài (sebal nakji) và cá thòi lòi vốn phong phú một thời đã không còn nữa.

Sự phát triển thường làm thay đổi hoàn cảnh của khu di tích và thái độ của con người. Ông Jeon cho chúng tôi biết nhà khách Yuseon có lịch sử 200 năm tuổi trên lối vào chùa Daeheungsa đã đóng cửa, thay vào đó là một quán ăn mới. Nhà khách Yuseon là nơi tôi trằn trọc không ngủ được trong căn phòng ondol (sưởi nền) sau khi nghe tin buồn của gia đình. Mùa đông lạnh giá năm đó, mẹ và em gái đã vượt qua quãng đường dài đến thăm tôi, sau đó chúng tôi đến thăm chùa Deaheungsa phủ đầy tuyết trắng rồi nghỉ lại ở Yuseon.

Dường như giai thoại sau đây về nhà thư pháp nổi tiếng giữ chức Chusa (chức quan nhỏ nhất trong hệ thống 18 cấp bậc quan lại vào thời Joseon) cuối thời Joseon Kim Jeong-hee (1786-1856) là thật. Kim Jeong-hee đã ghé qua chùa Daeheungsa thăm bạn của mình là thiền sư Cho-ui trên đường về quê (Jeju), tại đây ông đã tháo tấm biển của nhà thư pháp nổi tiếng đương thời là Lee Gwang-sa (1705-1777) treo ở chính điện xuống và thay thế bằng tấm biển của mình, 8 năm sau Kim được giải thoát khỏi hình phạt buộc phải về quê, trên đường trở về kinh đô ông đã ghé chùa Daeheungsa và treo lại tấm biển của nhà thư pháp Lee Gwang-sa. Lời bình của nhà sư Park Gyu-su (1807-1876) thuộc phái Gaehwa (phái Khai hoá, theo đuổi tư tưởng mới) cuối thời Joseon càng làm tăng thêm sức thuyết phục cho giai thoại này, ông nói “Sau khi vượt biển, Chusa Kim Jeong-hee tự gầy dựng tông phái của mình mà không bị ai ép buộc hay bắt chước ai”. Nếu muốn tham quan am Ilji - thánh địa của văn hoá trà, nơi mà thiền sư Cho-ui còn được biết đến là bậc thầy về trà đã tá túc vào những năm cuối đời, phải leo núi thêm khoảng 40 phút tính từ sân chùa Daeheungsa.

Một nơi khác có sự thay đổi rõ rệt hơn chính là chùa Mihwangsa. Ngôi chùa gồm ba bốn toà nhà. Cột đá cao được đặt trong không gian duy trì cách bài trí của chùa chiền này, ở lối vào có đặt tượng của bốn vị Thiên Vương thường thấy trong các ngôi chùa lớn, khuôn viên được mở rộng hơn để phục vụ cho chương trình Temple Stay. Có khá nhiều tin đồn về con đường leo núi có cái tên kiêu kỳ “Đạt Ma cổ đạo”, nơi đây vốn dĩ là một lối đi nhỏ ở núi Dalma mà các tiều phu và thầy tu hay qua lại được cải tạo thành lối đi từ chùa Mihwangsa đến Ttangkkeut Maeul (“ngôi làng ở tận cùng đất liền”). Đối với khách du lịch lớn tuổi, những người cảm thấy nhẹ nhõm trong chính điện cũ không có hoa văn dancheong, họ thấy choáng ngợp trước khi có cảm giác vinh quang và khó nhọc của phật sự.

Lần đầu tiên đến chùa Mihwwang là lúc tôi được phân công nhiệm vụ đi tìm cây hồ chi ở gần núi Dalma. Chúng tôi phải làm chổi từ loại cây này để quét lá khô và dọn tuyết ở sân tập. Haenam không phải địa phương thường gánh chịu mùa đông lạnh giá hay có các trận bão tuyết khắc nghiệt nhưng đây là loại chổi thích hợp để một lần dọn hết mớ tuyết rơi lặng lẽ trong đêm. Ở phía trên là núi đá có các vách đá độc đáo nối thành hàng như bức bình phong, phía dưới là cặp vợ chồng nhà sư già ngồi cạnh nhau ở cuối hiên nhà, phía trước khu nhà ở của các sư tăng với hướng nhìn ra biển, nơi có nhiều hòn đảo tụm lại giống như những chú chó con còn chưa mở mắt đang vùi đầu vào lòng mẹ. Tôi không nhớ mình có được họ mời nước hay mặt trời có đỏ ửng lặn trên biển phía xa xa hay không.

Cabbage fields in Hwawon-myeon

Daeheung Temple on Mt. Duryun

Yun Du-seo’s old house

Lion Peak Observatory

Từ nơi tận cùng tổ quốc
Địa danh Haenam khác với Namhae, một địa danh khác có môi trường địa lý và ý nghĩa tương tự. Namhae là vùng đất có biển ở phía Nam, là nơi tiếp xúc với biển Nam. Còn Haenam nghĩa là phía Nam của biển. Ngụ ý rằng đây là nơi dẫn lối từ tận cùng tổ quốc đến một thế giới mới có tên gọi là phía Nam của biển. Giai đoạn văn hoá biển phát triển mạnh mẽ vào thời cổ đại, ở mảnh đất tận cùng tổ quốc này từng tồn tại nguồn sức mạnh thôi thúc ai đó phải mạnh mẽ sống chờ ngày trở về ở nơi lưu đày trên các độc đảo ngoài biển khơi. Hình ảnh vùng đất cùng có sự hiện diện của bắt đầu và kết thúc này thường gợi lên tính trữ tình đối với những nhà thơ giản dị, nổi bật nhất là sự đấu tranh khốc liệt của nhà thơ Kim Ji-ha (1941-) với lối tự sự nhấn mạnh này.

Sau khi công bố bài thơ “Năm tên cướp” (Ojeok) châm biếm nạn tham nhũng, Kim Ji-ha luôn đứng đầu mỗi khi xảy ra vấn đề nghiêm trọng suốt quá trình dân chủ hóa của Hàn Quốc những năm 1970. Kiệt sức về thể xác lẫn tinh thần bởi vòng quay trốn chạy, bắt bớ, tù đày, tra tấn và được ân xá, năm 1984, ông đưa gia đình về sống ở quê ngoại Haenam. Cuộc sống của ông dần ổn định, nhưng ông vẫn cảm thấy chưa thể thoát ra được. Khi đó, từ nơi tận cùng tổ quốc, ông nhìn thấy “cả ngày trước và ngày sau đều ùa vào, hò hét, khóc lóc, vỗ ngực, nén nước mắt, cúi đầu rồi bước đi”. Thứ mà Kim phát hiện bên trong hình ảnh tăm tối, đáng sợ và ồn ào đó là một sinh vật sống trừu tượng tên là Aerin - một sinh vật đã chết và tái sinh trong bộ dạng mới.

“Đứng ở nơi tận cùng / Đứng ở nơi tận cùng không chốn bước tiếp / Đường cùng không thể quay lại / Bay lên như chim / Lẩn tránh như cá /Dù là gió, là mây hay là ma quỷ / Ở nơi tận cùng chỉ còn cách thay đổi / Tôi đứng một mình và hát …” - “Aerin” (1985)

Sau đó do sức khoẻ suy yếu trầm trọng, Kim buộc phải rời Haenam để chính thức tiếp nhận điều trị tâm thần.

Trong những năm cuối đời, Ludwig Wittgenstein có nói rằng, “Tôi đã phát hiện điểm quan trọng khiến tư duy trở nên sắc bén” trong giai điệu phi tôn giáo và buồn bã của Schubert. Luận điểm “Chúng tôi muốn đi bộ. Do đó chúng tôi cần ma sát. Hãy quay trở lại vùng đất gồ ghề! (We want to walk: so we need friction. Back to the rough ground!)” trong quyển “Điều tra triết học” (Philosophical Investigations) chính là điểm quan trọng đó. Trong tiểu thuyết nguyên tác “Người đàn bà đánh đàn” (Die Klavierspielerin, 1983) của bộ phim “Giáo viên Piano”, tác giả Elfriede Jelynek kêu gọi mọi người thoát ra khỏi sự ngu muội lúc nào cũng lấy sức khoẻ của người chiến thắng làm thước đo chính để phán xét. “Sức khoẻ? Đúng là vớ vẩn! Sức khoẻ chỉ là thứ làm đẹp cho những gì đang tồn tại”. Những người dân Vienna này dường như tìm thấy sự mới mẻ bên ngoài bản thân họ trong cảm giác chán nản sắp cạn kiệt tư duy và ngay trước khi họ phát điên. Tôi muốn cho họ thấy một “vùng đất gồ ghề” có tên gọi là Haenam.

Taekkyeon - Môn võ hướng đến sự tương sinh

Guardian of Heritage 2020 AUTUMN 46

Taekkyeon - Môn võ hướng đến sự tương sinh

Võ sư Park Shin-young, năm nay 29 tuổi, đã thao luyện môn võ truyền thống taekkyeon của Hàn Quốc những 25 năm. Cô không chỉ là một cao thủ võ thuật mà còn điều hành một doanh nghiệp xã hội chuyên về biểu diễn, truyền bá tinh thần tương trợ lẫn nhau của taekkyeon trên khắp thế giới.

Là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia Hàn Quốc, đồng thời là Di sản Văn hóa phi vật thể Thế giới được UNESCO công nhận, môn võ thuật truyền thống taekkyeon của Hàn Quốc sử dụng tay và chân để tấn công hoặc hạ gục đối thủ. Giống với nhiều hiện tượng văn hóa được lưu truyền trong dân gian, nguồn gốc taekkyeon cũng không được ghi chép rõ ràng trong sử sách. Chỉ có thể phỏng đoán rằng nó có lịch sử lâu đời sau khi phát hiện những động tác đối luyện tương tự có trong một bức bích họa được vẽ ở khu mộ Muyongchong (mộ của các vũ công), có niên đại từ thời Goguryeo (37 tr.CN – 668 CN).

Trong số các tên gọi khác của taekkyeon (hay còn phát âm là “taekkyon”) như subakhee (“thủ bác hý” – trò chơi đánh nhau bằng tay) và gakhui (“cước hý” – trò chơi bằng chân), có thể thấy những cái tên có ký tự “hui” (“hý”) vốn là Hán tự với ý nghĩa “trò chơi”. Taekkyeon có đặc điểm là các đấu thủ tranh tài với nhau một trận ở ngoài trời (nơi nhiều người có thể tụ hợp) trong không khí vui vẻ. Thậm chí, cho đến cuối thời mạt kỳ Joseon (giai đoạn cuối thế kỷ XIX, từ cuối triều đại Joseon đến khi thành lập Đại Hàn Đế quốc), các trận đấu taekkyeon thỉnh thoảng vẫn còn được tổ chức vào ngày hội làng. Làng trên, xóm dưới cử ra những đấu thủ đại diện cho làng mình rồi tổ chức một trận quyết chiến với lòng tự hào.

Thông thường, các em nhỏ tuổi nhất sẽ xuất chiến đầu tiên. Thật ra, cơ duyên khiến võ sư Park Shin-young say mê và dành trọn đời mình cho taekkyeon từ rất sớm có liên quan đến những đứa trẻ ấy.

“Một bức ảnh bạc màu hơn 100 năm đã dẫn tôi đến thế giới của taekkyeon.”

Bức ảnh mà cô ấy nói đến là khung cảnh trận đấu taekkyeon do một nhà truyền giáo phương Tây chụp lại. Trong bức ảnh được dự đoán có từ cuối triều đại Joseon này, có hai đứa trẻ đang đọ sức trước những người xem nhỏ tuổi đang ngồi túm tụm cùng nhau.

Park Shin-young, giám đốc đại diện của IK Taekkyon, thể hiện một biến thể của đòn đá móc vòng cung gyeot chigi – đòn thế đã mang về cho cô giải thưởng lớn trong một số cuộc thi. © IK Taekkyon

Môn võ thuật tựa hồ điệu múa
“Bố mẹ tôi mở một trường mẫu giáo. Sau khi nhìn thấy bức ảnh đấy ở đâu đó thì một ngày nọ, bố mẹ tôi bất ngờ mời sư phụ taekkyeon đến và dạy cho mấy đứa trẻ mỗi ngày. Bố mẹ cho rằng taekkyeon sẽ giúp ích cho việc rèn luyện tinh thần và khả năng tự vệ. Tôi cũng chen vào học, nhưng cảm giác như chỉ đang nhảy múa và chơi đùa vui vẻ chứ không phải đang học điều gì đó. Vì vậy, tôi rất mong chờ giờ học này.”

Quá trình luyện tập taekkyeon bắt đầu như thế và đến nay đã được 25 năm. Giống như cảm nhận của cô khi còn nhỏ, môn võ này trông giống như điệu múa. Những đòn thế vòng cung liên tục thay đổi tựa như dòng nước chảy. Không chỉ vậy, lý do lớn nhất khiến người ta liên tưởng taekkyeon với một điệu múa là vì động tác chân. Động tác chân này được gọi là “pumbapgi” – những động tác cơ bản đầu tiên phải học khi luyện Taekkyeon – trông có vẻ như đang nhảy múa lắc lư. Nếu thực hiện thêm động tác “hwalgaetjit” huơ huơ hai tay giữa không trung thì càng giống nhảy múa.

Động tác pumbapgi rất đơn giản nên ai cũng có thể dễ dàng làm theo. Bước một chân lên trước, nhịp nhàng khuỵu gối, sau đấy rút chân về đồng thời ngả người ra sau và lắc lư nhẹ. Chuyển động “nhịp nhàng” tăng thêm tốc độ và tính linh hoạt cho đòn chân, còn chuyển động “lắc lư” tạo ra uy lực. Nhưng không phải động tác pumbapgi nào cũng thế.

“Bạn có thể biết được một người là cao thủ hay nghiệp dư chỉ bằng cách nhìn vào động tác pumbapgi của họ. Những người mới tập thiếu kiên nhẫn, di chuyển vội vàng. Ngược lại, các bậc thầy rất thoải mái. Ngay cả khi theo nhịp, họ có thể khai triển đa dạng nhịp, lúc thì mạnh mẽ – nhẹ nhàng – nhẹ nhàng, lúc thì nhẹ nhàng– nhẹ nhàng – mạnh mẽ,... chứ không phải nhịp ba đơn điệu cứng nhắc. Vào khoảnh khắc nhìn thấy khoảng trống của đối phương thì những động tác chân uyển chuyển này có thể đột ngột biến thành những cú đá chân hoặc kéo tay để ném đối thủ ra xa. Nếu bạn không đọc được nhịp của đối thủ, bạn sẽ bất lực và bị đánh gục ngay lập tức.”

Lee Ju-young (trái), là chồng đồng thời là huấn luyện viên của cô Park, và Ahn Hyung-soo, phó giám đốc đại diện của IK Taekkyon, biểu diễn cú đá móc vòng cung trên không.

Taekkyeon thoạt trông nhẹ nhàng như một điệu múa, nhưng nhu thuật và quyền thuật được kết hợp hoàn hảo nên môn võ này mang tính chiến đấu cao. Tuy nhiên, môn võ mạnh mẽ này lấy sự quan tâm và tương trợ lẫn nhau làm giá trị hàng đầu.

Park biểu diễn động tác tay. Trong taekkyeon, các kỹ thuật tấn công bằng tay cũng đa dạng như động tác chân, có uy lực, dù trông khá thanh thoát.

Tính hai mặt
Không biết có phải taekkyeon hay được lấy làm chủ đề trong hài kịch vì có động tác giống như nhảy múa và những tiếng hô đệm “Eek-eh!”, “Ack-eh!” hay không mà môn võ này đôi khi bị xem thường. Đấy là một sai lầm. Taekkyeon là môn võ thực chiến với sức công phá lớn hơn bất kỳ môn võ nào khác. Với tính chất thắng thua có thể được quyết định trong khoảng cách một cánh tay, tất cả đòn thế chân đột nhiên được tung ra mà không có bất kỳ dấu hiệu báo trước nào. Bạn hoàn toàn không thể dự đoán được khi nào và kiểu đá nào sẽ xuất hiện, chẳng hạn một cú đá chính diện phía trên bằng mu bàn chân (jegyeo chagi), một cú đá đập như một cú đập bằng gậy (huryeo chagi), một cú đá móc vòng cung vào bên sườn đối phương bằng mu bàn chân (gyeot chigi), một cú đá lộn ngược được thực hiện bằng cách chống tay trên sàn, xoay người trên không rồi tung cú đá bằng hai chân (nal chigi)... Trong số các đòn đá, sở trường của sư phụ Park là đá móc vòng cung. Với kỹ thuật này, cô đã giành chiến thắng tại một số cuộc thi danh giá, bao gồm cả Đại hội thể thao toàn quốc.

Không chỉ có đòn thế bằng chân, cũng giống như ssireum (đấu vật truyền thống của Hàn Quốc) và judo, taekkyeon còn nhiều kỹ thuật đa dạng và đầy ấn tượng như kỹ thuật ngáng và ném đối thủ, kỹ thuật đấm bằng tay. Taekkyeon thoạt trông nhẹ nhàng như một điệu múa, nhưng nhu thuật và quyền thuật được kết hợp hoàn hảo nên môn võ này mang tính chiến đấu cao. Tuy nhiên, môn võ mạnh mẽ này lấy sự quan tâm và tương trợ lẫn nhau làm giá trị hàng đầu. Nếu quan sát kỹ taekkyeon, ta có thể nhận ra điểm khác biệt so với các môn võ khác. Nghĩa là, trong khi các môn võ khác coi trọng việc liều mình tấn công trước, nắm quyền kiểm soát một cách mạnh mẽ và không ngừng chế ngự đối thủ, khiến họ không có cơ hội chống trả, thì taekkyeon luôn cho phép cả hai bên có cơ hội ngang nhau. Ví dụ điển hình là hành động vừa thực hiện động tác pumbapgi trên một chân, vừa đưa chân còn lại vào trong phạm vi tấn công của đối phương. Tư thế này được gọi là daejeop (“tiếp đãi”), một từ vựng được sử dụng thể hiện việc tiếp đón khách quý một cách trọng thị. Trong taekkyeon, đối thủ là người khách cần được đối đãi nhiệt thành trước khi trở thành kẻ địch cần phân thắng bại.

Ngoài ra, mục tiêu quan trọng của việc huấn luyện là trấn áp nhưng không làm đối thủ bị thương. Điều tất yếu là càng thi đấu thì tinh thần chiến đấu càng cao, khi ấy có thể vô tình làm đối phương bị thương. Trong taekkyeon, người làm đối phương bị thương xem như thua cuộc, bởi lẽ đã làm tổn hại giá trị tương sinh mà môn võ này theo đuổi. Vì vậy, người tập luyện nên nỗ lực kiểm soát tâm trí cũng như nâng cao kỹ năng của mình. Đôi tay và đôi chân của một môn sinh có kỹ thuật tuyệt vời nhưng không biết tự chủ chỉ là thứ vũ khí tàn bạo.

“Rất dễ dùng vũ lực để làm tổn thương người khác. Mọi người nhìn vào đấy và nói rằng bạn mạnh. Nhưng đó không phải sức mạnh mà là sự tàn bạo. Việc trấn áp mà không làm tổn thương người khác là điều khó làm, nhưng nếu bạn làm được, có thể nói rằng bạn là kẻ mạnh thực sự. Đây là trạng thái không thể đạt được nếu không đi kèm với rèn luyện nội tâm.”

Doanh nghiệp xã hội
Trong một thời gian, Park cũng bị chi phối bởi mong muốn trở nên mạnh mẽ hơn. Mượn danh nghĩa học hỏi để giấu đi khát khao đó, cô rong ruổi tìm đến các võ đường ở Seoul và gặp gỡ những bậc thầy. Cô hy vọng sẽ thấm nhuần các bí kíp của họ và biến chúng thành của riêng mình. Rồi một ngày, đột nhiên thấy mình chỉ đang đuổi theo kỹ thuật chứ không phải tinh thần, cô hồi tâm và dừng lại. Sau đấy, cô cùng với những người đang hoạt động chung trong đội biểu diễn của Liên đoàn Taekkyon Hàn Quốc thành lập một doanh nghiệp xã hội mang tên “IK Taekkyon”.

“Liệu sẽ đến ngày chiến tranh hoàn toàn biến mất trong thế giới chúng ta đang sống không? Tôi tưởng tượng rằng nếu tất cả mọi người trên thế gian đều tập luyện taekkyeon, một ngày như vậy khả dĩ sẽ đến. Bởi lẽ, khi tập luyện trong một thời gian dài, tinh thần hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau sẽ lớn dần lên trong bạn. Để được như thế, tôi nghĩ mình nên ưu tiên việc truyền bá rộng rãi taekkyeon. Vì vậy, IK Taekkyon không chỉ là một đóng góp cho xã hội mà còn là nơi tôi nuôi dưỡng ước mơ của mình.”

Đã sáu năm trôi qua kể từ khi thành lập công ty. Park đã đi khắp thế giới để trình diễn taekkyeon, đồng thời đưa môn võ này lên sân khấu bằng cách kết hợp với các thể loại nghệ thuật như kịch ngoài trời truyền thống (madanggeuk) hay nhạc kịch.

“Không có gì khiến tôi hạnh phúc và tràn đầy năng lượng bằng việc luyện tập taekkyeon. Đối với tôi, taekkyeon vừa là công việc vừa là sự thư giãn. Tôi vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Do đó bản thân phải chăm chỉ hoạt động hơn nữa. Bởi vì vẫn còn nhiều người hỏi taekkyeon là gì.”

Trông cô ấy nói chuyện đầy cương quyết, không hiểu sao tôi lại thấy day dứt. Một mặt, tôi biết ơn cô vì đã bôn ba trên con đường cô độc. Mặt khác, trong lòng tôi dấy lên một mong muốn đầy vô tâm là mong sao cô ấy dù có chông gai cũng đừng dừng lại, cứ kiên trì trên con đường đã chọn.

Âm thanh của nước trong chiếc siru làm giá đỗ

Image of Korea 2020 SUMMER 44

Âm thanh của nước trong chiếc siru làm giá đỗ

Chỉ có ít bộ bàn và ghế trong lớp học lớn. Rốt cuộc, bọn trẻ phải ngồi cách xa nhau. Đây là hình ảnh lớp học khi mà cơn thịnh nộ của COVID-19 và sự xa cách xã hội trở thành tình trạng bình thường mới. Ba mươi năm trước, các trường học Hàn Quốc hiện ra hoàn toàn khác. Ghi danh quá đông khiến học trò phải ngồi vai kề vai trong “lớp học nảy mầm đậu nành”. Cách chúng tôi ngồi sát bên nhau giống như cách giá đỗ ken chặt trong hũ. Trong sự ấm áp của những căn phòng quá tải đó, chúng tôi thấy thoải mái khi ở bên nhau.

© Ahn Hong-beom

Giá đỗ, hay kongnamul trong tiếng Hàn, là loại rau đặc trưng của người Hàn Quốc, được dùng làm nguyên liệu để nấu ăn; nó nảy mầm từ hạt đậu nành và từ lâu đã được sản xuất với quy mô lớn ở Đông Bắc Á. Hạt đậu nành ngâm trong nước, sau đó cho vào trong cái nồi đất nung có khoét lỗ bên dưới và đặt ở một góc phòng; nếu tưới nước nhiều lần trong một tuần thì những mầm dài với đầu màu vàng và thân màu trắng vươn ra, lấp đầy nồi đất nung; trông giống như một lớp học các cấp quá tải học sinh trong cái thời gian khổ ngày trước. Đậu nành nảy mầm trong bóng tối, có mùi thơm dễ chịu, tuy lượng protein giảm nhẹ nhưng mầm tăng chất xơ và các axit amin. Đặc biệt, vitamin C vốn không có trong hạt đậu nành lại được sản xuất ra nhiều, hàm lượng vitamin C trong 100g giá đỗ cao gấp ba lần so với cùng một lượng táo. Axit aspartic trong rễ của giá đỗ có hiệu quả trong việc giải độc rượu; vì vậy, nó thường được sử dụng như một thành phần trong canh giải rượu để làm giảm nôn nao.

Giá đỗ có thể mua được ở bất cứ đâu trên đất nước này và giá tiền lại rẻ; giá đỗ được trụng và nêm gia vị làm món ăn kèm, nấu canh hoặc hấp với cơm. Tiếng nước chảy qua hũ giá đỗ trong góc tối của căn phòng thời tự cấp tự túc giống như tiếng bước chân thời gian mang theo tuổi thơ của tôi. Như bà tôi đã làm, khi tôi đi học về, tôi thường dỡ tấm vải xô gai đang phủ trên giá đỗ và lấy gáo nhỏ múc nước đã chảy xuống dưới dưới vại siru tưới lên giá đỗ. Những người đã trồng giá đỗ đều biết nước đổ vào siru rút nhanh thế nào. Và làm thế nào cây giá đỗ lại có thể phát triển được trong khi nước rút rất nhanh! Tuy nhiên, cây giá đỗ vẫn phát triển tốt và đâm lên tua tủa.

“Thực hành tâm linh là về thói quen. Những lời nói và hành vi của bạn lặp đi lặp lại theo thời gian trở thành một phần của bạn và không thể bị che giấu. Nó giống như thu thập ánh sáng để thắp lên ngọn đèn cho con đường đến giác ngộ. Cuộc sống cũng như vậy. Mặc dù nước chỉ tưới ướt trong thoáng chốc, nhưng mầm đậu nành sẽ phát triển nếu được tưới nước nhiều lần. Tương tự như vậy, những lời nói và hành vi hàng ngày của bạn trở thành thói quen, cuối cùng sẽ thay đổi vận mệnh của bạn.” Đây là những lời của Dongeun, vị sư trụ trì chùa Cheoneun.

People

TỪ CƠM ĂN LIỀN ĐẾN MÓN ĂN CỦA ĐẦU BẾP TRỨ DANH

Lifestyle 2020 AUTUMN 40

TỪ CƠM ĂN LIỀN ĐẾN MÓN ĂN CỦA ĐẦU BẾP TRỨ DANH “Thực phẩm thay thế bữa ăn gia đình” (Home meal replacement) là một hình thức thực phẩm giản tiện ban đầu chủ yếu được các hộ gia đình độc thân cũng như các bà nội trợ ưa thích, và giờ đây tầng lớp tiêu thụ loại thực phẩm này đang có xu hướng ngày càng được mở rộng. Trong những năm gần đây, ngành công nghiệp thực phẩm giản tiện đang phát triển với tốc độ nhanh chóng do số người đam mê ẩm thực muốn được dễ dàng thưởng thức những món ăn cao cấp tại nhà cũng như những người hạn chế ra ngoài do đại dịch Corona-19 đang ngày càng gia tăng. Cơm ăn liền, có thể hâm bằng lò vi sóng, được ra mắt vào năm 1996, góp phần cho sự ra đời của thị trường thực phẩm giản tiện. Tuy ban đầu không được nhiều người tiêu dùng ủng hộ, nhưng hiện nay cơm ăn liền đã trở thành sản phẩm bán chạy ổn định với nhiều thương hiệu khác nhau và lượng mua ở nước ngoài cũng tăng lên. © CJ Cheiljedang Một hôm trên đường đi làm về, tôi nhìn thấy tờ rơi dán trên cửa nhà. Lẽ ra bình thường tôi sẽ không để ý và vứt nó vào thùng rác, nhưng cụm từ "có giao cơm nhà nấu" đập ngay vào mắt tôi. Trên tờ quảng cáo, thực đơn cho cả tháng với nhiều món ăn kèm đa dạng được giới thiệu cùng với những bức ảnh minh hoạ nhỏ bên cạnh. Nếu bạn gọi một vài món trong số đó, họ sẽ mang đến tận nhà ngay. “Mình có nên đặt hàng thử không nhỉ?” Tôi cảm thấy dao động. Các cặp vợ chồng đi làm chưa có con thường xuyên ngồi dùng bữa tối với nhau hai đến ba lần một tuần không tính những ngày cuối tuần, và thậm chí có những ngày một trong hai người đi làm về muộn, họ ăn luôn ở ngoài rồi mới về nhà hoặc nhờ đến dịch vụ giao thức ăn. Gần đây, do dại dịch COVID-19 ngày càng lan rộng, tôi thường xuyên dùng cơm ở nhà vì ngại phải ra ngoài. Tuy nhiên, không thể cứ lần nào cũng gọi đồ ăn như vậy, nên tôi thường xuyên sử dụng dịch vụ thực phẩm giản tiện thay thế bữa cơm gia đình. Vì lượng thức ăn tiêu thụ của chúng tôi không nhiều, nên việc sử dụng loại hình thực phẩm này dường như hợp lý hơn cách mua nguyên liệu về chất đầy trong tủ lạnh cho đến lúc chúng bị hư. Ngoài ra, chúng tôi còn có thể giảm bớt thời gian làm việc nhà, nên đây là phương án vô cùng hợp lý cho những phụ nữ đi làm như tôi. Người mua hàng đang xem sản phẩm tại một quầy thực phẩm giản tiện. Các món hầm, súp và nước dùng là thành phần thiết yếu cho chế độ ăn kiêng của người Hàn Quốc nhưng đòi hỏi nhiều thời gian chuẩn bị. Sản phẩm RTH (sẵn sàng để hâm nóng) giúp rút ngắn thời gian làm bếp đáng kể. © NewsBank Hai sản phẩm canh hầm này, chỉ cần mở ra và hâm nóng bằng lò vi sóng là có thể thưởng thức ngay. © Mom’s Touch Sản phẩm được yêu thích nhất trên thị trường thực phẩm giản tiện gần đây là các món ăn kiểu nhà hàng. Những người hay tìm kiếm các quán ngon để thưởng thức mĩ vị, giờ đây phải hạn chế đi ra ngoài do sự bùng phát của đại dịch COVID-19. Họ bắt đầu tìm cách thưởng thức các món ăn yêu thích của các nhà hàng ngon một cách dễ dàng tại nhà. Sự ra đời của cơm ăn liền Gần như không có gia đình nào chưa từng mua thử thực phẩm giản tiện thay thế bữa ăn gia đình. Thực phẩm giản tiện là một loại thực phẩm được sơ chế và đóng gói rất tiện lợi, chỉ qua vài thao tác nấu nướng đơn giản là có thể ăn được ngay. Có rất nhiều loại thực phẩm giản tiện nhưng về tổng thể, có chia thành 4 loại chính tuỳ theo cách nấu. Đó là RTE (Ready to Eat: sẵn sàng để ăn) - có thể ăn ngay không cần phải qua nấu nướng, RTH (Ready to Heat: sẵn sàng để hâm nóng) - có thể ăn sau khi hâm nóng, RTC (Ready to Cook: sẵn sàng để nấu) – có thể ăn sau khi nấu đơn giản, RTP (Ready to Prepare: sẵn sàng để chuẩn bị) - nấu đơn giản với các nguyên liệu đã được chuẩn bị sẵn. Gần đây, gói thực phẩm sơ chế sẵn (meal kit) theo kiểu RTC, RTP đang rất được ưa chuộng vì với loại hình này, chúng ta có cảm giác mình đã nấu được món gì đó. Theo “Khảo sát sinh hoạt ăn uống của người Hàn Quốc” do Tập đoàn What's Next của Nielsen Korea công bố vào năm 2018, các hộ gia đình độc thân mua thực phẩm giản tiện 3 lần một tuần và các hộ gia đình 2 người trở lên mua 2 lần một tuần. Ngoài ra, công ty nghiên cứu thị trường Euromonitor cũng cho biết quy mô thị trường thực phẩm giản tiện Hàn Quốc tăng trưởng từ 1,02 nghìn tỷ won vào năm 2014 lên 1,95 nghìn tỷ won vào năm 2019 và dự kiến sẽ tăng lên 2,91 nghìn tỷ won vào năm 2024. Sản phẩm đầu tiên khai phá thị trường này là cơm ăn liền. Khi cơm ăn liền được ra mắt lần đầu tiên vào năm 1996, phần lớn mọi người vẫn còn bị ràng buộc trong định kiến cho rằng cơm phải được nấu ở nhà và họ phản ứng theo kiểu "Ai mua cơm trắng về ăn chứ?". Một người mẫu nổi tiếng xuất hiện trong quảng cáo, liên tục nhấn mạnh đến sự tiện lợi của cơm ăn liền, nhưng điều này cũng không thể thay đổi suy nghĩ cho rằng cơm ăn liền không tốt cho sức khỏe. Sản phẩm cơm ăn liền phải mất một thời gian đáng kể mới giành được vị trí trong đời sống ẩm thực của chúng ta như hiện nay. Khi các phản ứng tiêu cực đối với thực phẩm chế biến ngày càng giảm đi, ngày nay chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy nhiều loại cơm ăn liền đa dạng tại các siêu thị. Các món ăn đa dạng như canh, súp, món hầm, món ăn kèm… lần lượt ra đời, và chúng ta có thể chuẩn bị một bàn tiệc thịnh soạn với những thực phẩm giản tiện này. Những người muốn tìm kiếm sự thư giãn và thoả mãn trong nấu ăn có thể chọn gói thực phẩm RTP (sẵn sàng để chuẩn bị). Gần đây, các loại thực phẩm cao cấp được các đầu bếp kỳ cựu chuẩn bị sẵn đang thu hút sự quan tâm của các tín đồ ẩm thực, giúp họ thưởng thức các món ăn cầu kì mà không cần mua nguyên liệu, cắt lát hay cắt hạt lựu. © CJ Cheiljedang Bộ bữa ăn kiểu cơm nhà Hàn Quốc được giới thiệu trong một sự kiện quảng bá thực phẩm giản tiện, được tổ chức tại CJ Injaewon ở Seoul vào tháng 10 năm 2017. Ban đầu, dòng sản phẩm này nhắm mục tiêu đến các hộ gia đình độc thân và phụ nữ đi làm, thực phẩm giản tiện nấu sẵn đang ngày càng thu hút sự quan tâm của người lớn tuổi, tầng lớp tiêu dùng trước đây từng có thái độ tiêu cực đối với thực phẩm nấu sẵn. © Yonhap News Agency Món ăn quán ngon nổi tiếng Trong thời kì đầu, thực phẩm giản tiện chủ yếu tập trung vào các món ăn Hàn Quốc, nhưng trong những năm gần đây, nó đã phát triển thành dòng sản phẩm cao cấp. Thương hiệu thực phẩm giản tiện của công ty CJ Cheiljedang đang được nghiên cứu và phát triển bởi 13 bếp trưởng kỳ cựu đã làm việc hơn 10 năm trong các khách sạn 5 sao, bao gồm các món ăn quốc tế đa dạng đang được giới trẻ yêu thích như gambas al ajillo (tôm chiên tỏi Tây Ban Nha), pad Thái (món mì xào Thái Lan) và oyakodon (cơm gà trứng của Nhật). Korea Yakult, công ty bước vào thị trường thực phẩm sơ chế sẵn khá sớm, cũng đang tập trung dốc sức vào việc phát triển các món ăn giản tiện mang phong cách bếp trưởng để người tiêu dùng có thể dễ dàng thưởng thức ngay tại nhà. Thương hiệu này bắt đầu cho ra mắt những món ăn đặc trưng của các đầu bếp trứ danh từ cách đây vài năm, và gần đây được người yêu thích ẩm thực đánh giá tích cực khi đưa ra thị trường món thịt cừu, món ăn rất khó nấu tại nhà, với hình thức thực phẩm giản tiện. Sản phẩm được yêu thích nhất trên thị trường thực phẩm giản tiện gần đây là các món ăn kiểu nhà hàng. Những người hay tìm kiếm các quán ngon để thưởng thức mĩ vị ẩm thực, giờ đây phải hạn chế đi ra ngoài do sự bùng phát của đại dịch Corona. Họ bắt đầu tìm cách thưởng thức các món ăn yêu thích của các nhà hàng ngon một cách dễ dàng tại nhà. Hiện nay, các món ăn giản tiện này được đảm bảo có vị ngon không khác gì những món ăn tiêu biểu tại các nhà hàng nổi tiếng, đồng thời lại được đảm bảo vệ sinh, nên số lượng người sử dụng loại hình sản phẩm này ngày càng gia tăng đáng kể. Theo phân tích của Market Kurly, công ty phát triển mạnh trong lĩnh vực giao hàng nguyên liệu thức ăn và thực phẩm giản tiện, doanh thu mặt hàng thực phẩm giản tiện theo phong cách nhà hàng trong 6 tháng đầu năm 2020 tăng đến 175% so với cùng kỳ năm ngoái. Market Kurly cung cấp nhiều loại sản phẩm như galbitang (súp sườn bò), makchang (lòng bò nướng), naengmyeon (mì lạnh) và ssalguksu (mì gạo) của các nhà hàng nổi tiếng trên cả nước. Phong cách sống của thế hệ Millennials Lí do thị trường thực phẩm giản tiện phát triển mạnh được như vậy là do sự gia tăng số hộ gia đình độc thân và các cặp vợ chồng cùng đi làm, cũng như sự phổ biến của phong cách sống thế hệ Millennials. Thế hệ Millennials nói đến những người sinh ra từ những năm 1980 đến đầu những năm 2000 và điểm cần phải lưu ý ở đây là sự ra đời của các “gia đình Millennials” khi thế hệ này bước vào tuổi kết hôn. Một trong những từ khoá quan trọng để diễn tả phong cách sống của thế hệ này là “tính hiệu quả”. Thế hệ Millennials muốn tự tay mình nấu những bữa ăn ngon, nhưng không thích các công đoạn rườm rà tốn thời gian như đi chợ và chuẩn bị nguyên liệu nấu nướng. Do đó, họ tìm đến dòng sản phẩm thức ăn giản tiện, và đặc biệt, gói thức ăn với nguyên liệu được làm sẵn giúp họ giảm thiểu sự bất tiện và tận hưởng niềm vui nấu nướng ở một mức độ nào đó. Mặt khác, ngôi nhà ngày nay đang đóng một vai trò vô cùng quan trọng, là yếu tố gián tiếp thúc đẩy sự tăng trưởng của thị trường thực phẩm giản tiện. Trong bối cảnh đại dịch Corona vẫn đang kéo dài, ngôi nhà trở thành không gian cho tất cả các loại hoạt động như làm việc, học tập, giải trí… Chúng ta lắp phòng chiếu phim gia đình, thưởng thức hình ảnh và âm thanh không kém gì ngoài rạp phim, và còn tạo ra không gian để tập luyện sức khoẻ trong ngôi nhà của mình. Trong tình hình phải ăn cơm nhà thường xuyên như hiện nay, thức ăn giản tiện là một giải pháp thay thế quan trọng giúp chúng ta có được bầu không khí như khi đi ăn nhà hàng. Đối với những món ăn cần phải chuẩn bị nhiều nguyên liệu cầu kì như sukiyaki, cá hồi hay cá ngừ ngân tương, và yangjangpi (hỗn hợp hải sản, thịt và rau với nước sốt mù tạt), chúng ta có thể dễ dàng làm theo thứ tự hướng dẫn được ghi sẵn trên tấm giấy nhỏ đính kèm với gói nguyên liệu sơ chế sẵn với lượng vừa đủ. Điểm nhấn của thực phẩm giản tiện thay thế bữa ăn gia đình trong thời kì đầu chính là sự giản tiện và mức giá cạnh tranh. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, tầng lớp tiêu dùng của loại thực phẩm này đang mở rộng sang đối tượng hộ gia đình nhiều người, và có xu hướng mở rộng sang cả tầng lớp người lớn tuổi, do đó các món ăn cao cấp với giá tương đối cao cũng đang trở thành mặt hàng bán rất chạy. Hình thức thực phẩm giản tiện này có thể sẽ được phát triển mở rộng ra nhiều loại sản phẩm đa dạng hơn nữa, chẳng hạn như thức ăn dặm cho em bé, thức ăn dạng lỏng cho bệnh nhân... Chúng ta vẫn phải chờ xem thực phẩm giản tiện vươn xa phát triển đến đâu, chứ không chỉ tồn tại ở khái niệm của một bữa ăn đơn thuần như hiện nay.

Cuộc sống đời thường chân thành để chia sẻ với láng giềng

An Ordinary Day 2020 AUTUMN 46

Cuộc sống đời thường chân thành để chia sẻ với láng giềng Những bạn trẻ ngày nay đã quen với việc mua nhà bằng ứng dụng application trên điện thoại thông minh. Cũng có những công ty môi giới ghi hình mặt hàng cần giao dịch và đăng lên platform, nền tảng kỹ thuật số. Trong xã hội nhiều đổi thay thế này, ở một thành phố lớn như Seoul, ngay từ đầu phố đã đóng vai trò như một phòng đón tiếp khách, vẫn còn có những con người muốn giúp đỡ cho ai đó có một chỗ ở ổn định, mà họ xem sự chính trực như một lý tưởng, chứ không đơn thuần là một thủ thuật buôn bán. Ông Cho đứng trước Văn phòng môi giới bất động sản Chungang mà ông đã quản lý 15 năm, giải thích về khu vực trong và ngoài Seochon. Một ông lão đang vuốt hàm râu trắng đi đánh cờ tướng ở một văn phòng môi giới bất động sản bên cạnh. Vào ngày thắng ván cờ độ, miệng ông ngân nga một bài ca, tay xách một trái dưa hấu to mang về. Đó chính là một cảnh trong bài hát “Ông và trái dưa hấu” của ca sĩ Kang San Eh năm 1993. Có một thời nơi đó từng được gọi là “phòng phúc đức” (bokdeokbang), mục đích chính là môi giới mua bán hoặc thuê mướn bất động sản, như nhà ở hoặc đất đai, ngoài ra nơi này còn có một chức năng phụ là phòng khách chung cho cả khu phố. Nơi ấy luôn mở toang cửa hướng ra thế gian, để mọi người đều có thể tụ họp trò chuyện và trải lòng mình với nhau. Mọi tin đồn trong cả xóm đều bắt nguồn từ nơi này, rồi lan rộng ra bên ngoài. Hễ có ai đó đang lâm vào cảnh khốn cùng, là thế nào cũng cùng góp tâm sức lại để cứu giúp người khó. Có chuyện vui là họ cùng nhau rót chén rượu gạo makgeolli chúc phúc cho nhau bên dĩa bánh rán buchimgae, còn khi có chuyện không may thì họ cũng trao nhau những cái ôm an ủi. Đó là những câu chuyện trong thời mà mọi người gần gũi với nhau hơn ngày nay, khi những mái nhà thâm thấp nối vai bên nhau trong cùng khu xóm. Khi những mái hiên thấp hẹp bỗng cao dần lên và biến thành những tòa chung cư cao chọc trời, thì khu phố này cũng không còn tình nghĩa đậm đà năm xưa. Cái không gian vốn mang tên “phòng phúc đức” thời ấy đổi thành cái bảng hiệu gọn gẽ lạnh lùng là “văn phòng môi giới bất động sản", thì vai trò làm phòng khách chung cho khu xóm cũng biến mất. Dù thế, ở đâu đó trên đời này, vẫn còn có một nơi không đóng kín cánh cửa của thời xưa ấy. Ta chầm chậm quay bước chân đến khu Seochon để tìm lại bầu không khí thân tình của khu xóm và tình người nơi đây. Ông Cho sắp xếp các ghi chú về các hoạt động trong ngày của mình. Ở văn phòng của ông ấy, mỗi ngày có khoảng ba người khách, cứ mười vụ giao dịch thì ký được một hai hợp đồng. Những ngôi nhà hanok nhỏ bé cổ kính Gyeongbok là cung điện lớn và nguy nga nhất trong số năm cung điện ở Seoul. Ngôi làng ở phía bắc của cung điện này mang tên Bukchon (có nghĩa là “làng phía bắc”), còn ngôi làng ở phía tây thì gọi là Seochon (có nghĩa là “làng phía tây”). Vào thời Joseon (1392-1919), thế lực tập quyền sĩ đại phu sống ở Bukchon, còn Seochon thì tầng lớp trung nhân, các quan lại ngành y hay các lãnh vực hành chính, chuyên môn khác. Hiện nay, tương tự như những ngôi nhà truyền thống hanok ở khu vực Bukchon, khu Seochon cũng được bảo tồn nhờ nguồn chi viện của chính phủ, so với những căn nhà hanok sang nhã và cao quý ở Bukchon, thì hanok ở Seochon có phần điềm đạm nhỏ nhắn hơn. Những ngõ hẻm quanh co nối nhau như mạng nhện giữa những căn nhà hanok nằm san sát tựa vai nhau. Trong hẻm đó có cả cuộc đời của ông Cho Kang-hee, đại diện pháp nhân đã quản lý 15 năm “Văn phòng môi giới bất động sản Chungang”. “Seochon nối liền với trung tâm thành phố, phía sau có rặng núi rất đẹp, có khu công viên lớn nữa. Nhiều người tìm đến đây, không phải để mua bán nhà kiếm lời, chủ yếu là họ thích khu này nên muốn đến đây sinh sống. Ai đã đến đây ở rồi thì thường khó rời đi nơi khác.” Những căn nhà nơi đây phần lớn đều là nhà cổ và khá nhỏ với quy mô khoảng 65-100 ㎡ cho nên có nhiều điểm bất tiện. Tuy nhiên, nơi đây lại có những ưu điểm mà họ không thể hưởng thụ được ở môi trường chung cư. Ông Cho soạn ra một danh mục các ưu điểm và khuyết điểm của nhà hanok và giải thích cụ thể cho khách. “Nhà hanok xây bằng chất liệu tự nhiên như gỗ, đá và đất cho nên rất tốt cho sức khỏe. Sống ở đây có được cảm giác an bình và cũng dễ dàng giao lưu với hàng xóm. Dù không gian sống có chút chật hẹp, nhưng lại có sự quyến rũ của những thứ nhỏ bé xinh xinh, có thêm niềm vui thú trang hoàng cho mảnh sân nhỏ tùy theo ý thích, chỗ này cũng thông gió, có thể cảm nhận sự chuyển đổi bốn mùa cho nên chẳng còn thì giờ mà chán. Tuy nhiên, do làm nhà bằng chất liệu tự nhiên thân thiện với môi trường cho nên cũng có những nhược điểm như là nhiều côn trùng, cách nhiệt và cách âm yếu, dễ bén lửa và dễ thấm nước, nhưng cũng có thể sửa chữa để cải thiện. Mái nhà, tường và sàn nhà cần phải bảo trì theo chu kỳ, nhưng được chính phủ hỗ trợ nên không ngại về kinh phí.” Seochon nằm gần ngay tòa Nhà Xanh Cheongwadae, và thập niên 1980 mới đây thôi, sau sự kiện Triều Tiên tấn công Choengwadae năm 1968, thì nơi sinh sống của người dân vùng này khá bất tiện do chế độ an ninh nghiêm ngặt. Quy định về kiểm tra lý lịch của người ra vào khu này là điều dĩ nhiên, những người nước ngoài trú ngụ qua đêm cũng phải trình báo. “Lúc nào cũng có cảnh sát canh giữ, khu này không thể phát triển và mọi giới hạn đều nghiêm ngặt, nên mọi việc đều bất tiện. Vào cuối những năm 1990, khi có tin đồn rằng các quy định về xây dựng đã được nới lỏng và có thể phát triển trở lại, thì mọi người đổ xô đến đây, tuy vậy, loại duy nhất được phép xây là dạng căn hộ villa. Căn hộ ở gần lề đường thì lên được đến 7 tầng, còn bên trong chỉ đến tầng 5. Khi khu này được chỉ định thành khu vực bảo tồn nhà truyền thống hanok vào năm 2010, thì có nhiều người thất vọng. Ngay cả khi tháo dỡ căn nhà cũ thì cũng chỉ có thể xây lại được kiểu nhà truyền thống hanok.” Vì vậy, nơi này vẫn là một hòn đảo yên bình giữa trung tâm thành phố Seoul, mọi người luôn hối hả chạy qua một rừng các tòa nhà cao tầng trong sự bận rộn. Thời gian ở khu Seochon luôn trôi chậm. Mọi người tìm đến đây để đi dạo chầm chậm, hướng lên bầu trời vốn bị che khuất giữa các tòa nhà. Nơi đầu tiên được hưởng thụ nét đặc thù của “sống chậm” là Bukchon. Những cửa hàng nhỏ nhắn và giản dị xuất hiện giữa những dãy phố ở Bukchon, nơi cất giữ nguyên vẹn một thời xưa cũ, những thanh niên đầy lòng hiếu kỳ liếc ngang liếc dọc. Ngay khi các cửa hàng bắt đầu ăn nên làm ra, thì lập tức chủ nhà tăng tiền thuê nhà. Thế rồi, những cửa hàng không đủ tiền thuê đắt đỏ ở khu Bukchon đã dần dần chuyển đến khu Seochon. Ở đây cũng có dạng nhà nghỉ guest house được tu sửa lại những căn hanok truyền thống, cho nên người nước ngoài cũng tìm đến đây. Mỗi lần ông dẫn khách đến xem nhà, Cho Kang-hee luôn cung cấp cho họ một danh sách ghi chi tiết các ưu khuyết điểm của việc sống trong một ngôi nhà truyền thống hanok. Một công việc cấp thiết Ông Cho Kang-hee sinh ra ở Seoul. Sau khi tốt nghiệp, ông được nhận vào làm việc trong một công ty xây dựng, sau đó, khi được chọn làm nhà thầu phụ cho một tập đoàn lớn, ông điều hành nhà máy này trong 12 năm. Năm 2005, khi những phụ kiện hàng điện tử đã từng được sản xuất trong nhà máy của ông bắt đầu được làm ở Trung Quốc, thì nhà máy của ông đóng cửa không lâu sau đó, ông phải chịu nhiều khoản nợ để trả lương và trợ cấp thôi việc cho nhân viên. “Lúc đó cả hai con tôi đều mới vào đại học. Tôi vẫn phải tiếp tục kiếm tiền mà tuổi đã ngoài năm mươi, thật khó để có một chỗ làm phù hợp. Trong lúc đó, tôi gặp được anh họ tôi, anh ấy đang làm một nhà môi giới bất động sản. Thế là tôi nghĩ rằng chắc tôi phải thử làm công việc này, nên tôi bắt đầu đến trung tâm học việc.” Hồi đó tôi đã năm mươi hai tuổi. “Lúc đó vợ tôi đang kinh doanh một tiệm ăn. Buổi sáng, tôi mua nguyên liệu nấu ăn và mang đến nhà hàng cho vợ tôi rồi đến trung tâm học. Mỗi ngày tôi chỉ ngủ bốn tiếng đồng hồ. Giá hồi cấp 2 và cấp 3 mà tôi học như vậy thì giờ chắc tôi đã đậu vào được một trường đại học danh tiếng. Tôi bắt đầu học vào tháng 3 năm 2006 và kỳ thi tháng 2 năm sau thì tôi đậu luôn. Bởi vì tôi cần ngay một công việc cấp bách trong hoàn cảnh bấy giờ, tôi nghĩ rằng nếu tôi thi rớt thì tôi không thể nuôi các con tôi tốt nghiệp đại học được, vì vậy tôi không thể nào không cố gắng hết sức mình.” Ông đi học với tâm trạng như bên vực thẳm, thi đậu ngay lập tức, và sau khi hoàn thành việc học kiến tập tại một công ty bất động sản do người khác điều hành, theo lời khuyên của giám đốc trung tâm, ông tìm đến khu Seochon. Chỗ ấy đến nay ông đã làm được mười lăm năm, cứ 10 giờ sáng là ông mở cửa văn phòng. “Trước khi làm công việc này, tôi không hề quan tâm đến bất động sản. Tôi đã làm việc cần cù để kiếm được những đồng tiền xứng đáng với công sức bỏ ra, chứ tôi không hề có ý định đầu tư để kiếm tiền bằng mọi giá. Vì vậy, khi ổn định văn phòng ở đây thì tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng đã là khu mà ông giám đốc trung tâm cố vấn cho thì chắc sẽ tốt thôi, rồi tôi tìm đến và làm việc, chứ trong đầu tôi không hề có khái niệm như khu vực nào tốt hơn hoặc kiếm tiền nhiều hơn đâu. Có khi tôi sinh chút lòng tham, nên thử chuyển đến khu khác, nhưng quả thật là không thành công.” Nơi ông Cho có ý định chuyển đi là một khu trong tỉnh Gyeonggi, nơi tập trung các khu chung cư. Chung cư thì thường có rất nhiều căn hộ, và những điều khách hàng muốn cũng khá rõ ràng. Cấu trúc bên trong căn hộ thường tương tự, cho nên không cần phải đi mấy vòng để đắn đo lựa chọn. Loại căn hộ này thì có thể đoán được cấu trúc thông qua bản vẽ mà không cần đến xem trực tiếp. Đơn giản là chỉ cần kiểm tra kích thước căn hộ, số tầng và tình trạng nội thất trong nhà. Tuy nhiên, những căn nhà hanok ở Seochon mà không đi lòng vòng thăm thú trước từng ngóc ngách thì không thể nào biết được. Vì vậy, việc điều hành một văn phòng môi giới bất động sản trong khu chung cư là khá khó khăn. Các nhà môi giới thường tổ chức các cuộc họp để chia sẻ sản phẩm của họ, và để tham gia những buổi thảo luận như thế thì phải trả một khoản phí đăng ký khá cao. Ông Cho không đủ tiền để đảm đương việc này và cuối cùng ông chọn khu Seochon. “Tất nhiên là khách hàng luôn muốn một ngôi nhà sạch sẽ và đủ ánh sáng, nhưng vấn đề là những ngôi nhà ở đây thì ngày càng cũ đi. Mặc dù vậy, họ đã sinh tình cảm gắn bó với nó, nên thật khó để rời đi.” “Chủ Nhật tôi không nghĩ gì về công việc, chỉ nghỉ ngơi. Chủ yếu là tôi dọn dẹp nhà cửa, leo núi, không có sở thích gì đặc biệt và cũng không thích uống rượu. Cuộc sống của tôi chỉ thế này thôi.” Ý thức đạo đức Một ngày của ông Cho bắt đầu lúc 7 giờ 30 phút sáng. Sau khi ăn sáng, ông khởi hành từ nhà lúc 8 giờ 30 và đi bằng tàu điện. Ông ấy sống trong một căn hộ chung cư ở thành phố mới Pyeongchon thuộc vùng ngoại ô Seoul, từ nhà đến văn phòng mất một tiếng rưỡi. Ông đóng cửa văn phòng lúc 7 giờ 30 phút tối và trở về nhà lúc 9 giờ. Lịch thường nhật này lặp đi lặp lại vào cả thứ Bảy và ngày lễ. “Thời gian đầu, tôi làm việc cả Chủ Nhật. Tôi nghĩ chắc mai mốt có tí tuổi mà cứ thế này thì không ổn, tôi cũng cần phải dành thời gian cho gia đình, cho nên tôi nghỉ một ngày trong tuần. Chủ Nhật tôi không nghĩ gì về công việc, chỉ nghỉ ngơi. Chủ yếu là tôi dọn dẹp nhà cửa, leo núi, không có sở thích gì đặc biệt và cũng không thích uống rượu. Cuộc sống của tôi chỉ thế này thôi.” Ở văn phòng của ông, mỗi ngày có khoảng ba người khách, cứ mười vụ giao dịch thì ký được một hai hợp đồng. Đôi khi ông gặp những vị khách khó chiều và có khi cảm thấy bị tổn thương, nhưng ông vẫn đảm đương được, vì ông sống bằng nghề này. Hễ có khách hàng mang thức uống đến cảm ơn vì ông đã giúp tìm được căn hộ như ý, thì ông lại nói “Nhờ phúc đức từ khách hàng mới được vậy.” Bokdeokbang giờ đã được đổi thành “Văn phòng môi giới bất động sản” rồi, nhưng người dân ở Seochon cho đến giờ vẫn tìm đến đây uống trà và chia sẻ với nhau về cuộc sống. Các dịch vụ đơn giản như gửi fax, photo bản bản sao, hoặc lấy chứng thực sổ đăng ký... cũng được hỗ trợ miễn phí. Ngay cả trong lúc trả lời phỏng vấn, cũng có người tìm đến nhờ ông nói với chủ nhà là bồn cầu trong nhà vệ sinh bị lung lay. “Người môi giới phải có ý thức đạo đức. Vì nghề này có thể kích thích sự đầu cơ. Tuy không phải ai cũng vậy, nhưng khi bắt đầu sinh lòng tham thì ắt có rắc rối. Tôi thì không thể nói khoác lác và cũng không có khiếu ăn nói. Tôi thì đúng thuộc loại công chức hay giáo viên. Tuy vậy, nghề này tốt là ở chỗ tôi có thể làm được cho đến khi nào tôi có thể đi lại và đầu óc tôi còn minh mẫn. Vì nghề này không có tuổi nghỉ hưu mà.” Một khách hàng may mắn khác đã mở cửa bước vào tìm gặp một nhà môi giới trung thực, để giúp thực hiện ước mơ về một cuộc sống chậm rãi tại khu Seochon chậm rãi này.

Tạo dựng giá trị mới từ những thứ bị vứt đi

Interview 2020 AUTUMN 48

Tạo dựng giá trị mới từ những thứ bị vứt đi Hai nhà thiết kế trẻ học chuyên ngành thiết kế dệt đã cùng nhau thành lập Studio có tên là “Fabrikr” vào năm 2010. Cả hai cố gắng vượt qua sự giới hạn chất liệu, hoạt động linh hoạt giữa hai lĩnh vực thiết kế nội thất và thiết kế không gian. Không gian tái sinh dưới đôi bàn tay của họ đặc biệt gây thích thú đối với các bạn trẻ- tầng lớp nhạy cảm với các xu hướng. Kim Sung-jo (trái) và Kim Dong-gyu, hai nhà đồng sáng lập của Studio Fabrikr đang ngồi ở quán cà phê Onion do Fabrikr thiết kế. Hai người bắt đầu làm việc với đồ nội thất, sau đó mở rộng sang thiết kế không gian. Sau khi thành lập studio “Fabrikr”, nhà thiết kế Kim Dong- kyu và Kim Sung-jo cho ra mắt sản phẩm đầu tiên của mình là chiếc ghế có tên “Monster” (Quái vật). Đây là tác phẩm tạo thành từ vải và gỗ bị vứt, phủ bằng sơn epoxy. Thu gom vật dụng bị vứt bỏ làm thành đồ nội thất, hai nhà thiết kế cuối cùng đã thu hút được sự chú ý đến với những không gian bị lãng quên. Xưởng sản xuất, bưu điện, nhà truyền thống hanok, nhà tắm công cộng hóa thân thành quán cà phê, cửa hàng mắt kính, hay showroom các thương hiệu. Thay đổi không chỉ diễn ra đối với chức năng của không gian. Nhiều người còn muốn nhâm nhi cà phê, đọc sách, tán gẫu và cà kê thật lâu ở những địa điểm này. Họ trở nên yêu thích những chỗ như thế. Muốn thấu hiểu tâm tư, suy nghĩ của giới trẻ sống ở chốn đô thị sầm uất, hay tò mò về địa điểm lý tưởng chủ đạo cho trào lưu sống hiện tại ở Seoul thì bạn có thể ghé qua những không gian được Fabrikr chạm tay vào. Những nơi ấy sẽ cung cấp cho chúng ta câu trả lời. Lí do khiến các bạn quan tâm đến những đồ vật bị vứt bỏ là gì? Kim Dong-kyu: Hai chúng tôi học chuyên ngành thiết kế dệt ở đại học. Nên lúc đầu hai đứa đã muốn vượt ra khỏi giới hạn vật liệu phải là hàng dệt. Chúng tôi dùng nhiều loại vải đa dạng để tạo tác các đồ nội thất cùng các loại vật dụng khác. Tạo ra các món đồ từ vật liệu cần thiết có thể mua được thì cũng dễ. Nhưng chúng tôi thấy sức hút từ việc mang lại vòng đời mới cho những thứ bị bỏ đi thông qua việc sáng tạo một giá trị khác cho tác phẩm bằng đôi tay của mình. “Dự án lượng tử: lối thoát âm thanh” (2014). Nhạc cụ, nội thất, đèn nê-on (9,5x 20x 3,2 m) (WDH) © Fabrikr “Dự án lượng tử: sóng san hô” (2014). Lăng kính điện ảnh, dây điện, kính. 9,5 x 15 x 3,2m (WDH). Cửa hàng Flagship store của nhãn hàng mắt kính Gentle Monster ở Seogyo-dong, Mapo-gu khu vực Hongdae có phòng trưng bày ở tầng hai và ba, trong khi tầng một là không gian dành cho dự án trang trí. Trong vòng một năm, cứ cách hai tuần, Fabrikr đến để làm mới các thiết kế cửa hàng. © Fabrikr Các bạn cho rằng “tái chế mới từ những vật liệu cũ” (upcycle) và “mang giá trị đến cho những vật bị vứt bỏ” là hai việc làm khác nhau. Không biết điểm khác nhau giữa hai việc này là gì? Kim Dong-kyu: Sử dụng phế liệu công nghiệp có khả năng chống thấm nước, biến chúng thành những chiếc túi, nhãn hàng Freitag nổi tiếng của Thụy Sĩ đã trở thành thương hiệu được ưa chuộng khắp thế giới. Tuy nhiên, sản phẩm có thương hiệu sáng tạo từ những vật liệu cũ được đầu tư rất nhiều tâm huyết trong quá trình chế tác khó tránh giá thành cao. Giá cả cao nhưng sản phẩm của họ bán rất chạy cho thấy khả năng hoạch định của doanh nghiệp đó rất tốt. Câu chuyện sản phẩm mang là một yếu tố quan trọng nhưng bản thân sản phẩm đó cũng phải có sức thuyết phục người tiêu dùng sẵn lòng mở hầu bao của họ. Thế nên, chúng tôi lập cho mình mục tiêu tập trung hơn vào chất liệu của đồ bị vứt bỏ, rồi mang đến giá trị cho chúng. Đó là lí do chúng tôi sáng tạo các tác phẩm và vật thể không phải những tạo tác thương mại nhưng lại có khả năng truyền tải câu chuyện của chúng tôi Lúc đầu các bạn muốn tập trung vào chất liệu và phương pháp tạo tác sản phẩm, giờ thì có vẻ như không còn vạch ra giới hạn cho hoạt động sáng tạo của mình nữa. Kim Dong-kyu: Về cơ bản thì không có gì thay đổi cả. Không vạch ra giới hạn sáng tạo, chúng tôi áp dụng cách thức thể hiện của riêng mình trên các tác phẩm nội thất, vật dụng trang trí, không gian và hiện tại là sẽ mở rộng sang ngành kiến trúc. Chúng tôi muốn liên tục thử thách cái mới và thể hiện phương thức của riêng mình. Kim Sung-jo: Quá trình hoạch định và cấu thành tác phẩm đối với đồ nội thất hay không gian đều như nhau cả. Khác nhau là ở chỗ nên đặt đối tượng lên trước hay xem xét câu chuyện muốn truyền tải lên trước.Khi tiếp cận một chiếc ghế, một mảnh vải bị vứt bỏ hay một không gian bị bỏ hoang, chúng tôi thường nghĩ xem bên trong những thứ ấy chứa đựng những câu chuyện nào. Tuy nhiên, điểm khác nhau là đối với đồ nội thất, chúng tôi tạo nên câu chuyện từ suy nghĩ riêng của mình; trong khi, đối với không gian, chúng tôi cố gắng mang đến câu chuyện mà người sử dụng không gian ấy mong muốn. Khi thiết kế không gian, chúng tôi cần tính toán cách người dùng di chuyển trong không gian ấy như thế nào. Thỉnh thoảng, cả hai thấy mình giống mấy thợ thiết kế tay mơ, có ý tưởng nào hay vụt lên trong lúc tác nghiệp là sẵn lòng điều chỉnh luôn. Dẫu vậy, đó cũng là thế mạnh của hai đứa. Hình như các bạn rất ưa dùng sơn epoxy từ các tác phẩm đầu tay đến các dự án thiết kế gần đây. Kim Sung-jo: Epoxy là chất liệu phản ánh rõ quan điểm sáng tác chúng tôi có trong đầu. Đó là chất liệu lưu giữ được quá khứ, lại lộng lẫy hướng đến tương lai: khi chạm tay vào mang đến cảm giác mềm mại, ấm áp khác hẳn so với vật liệu thủy tinh. Thời gian sự dụng càng lâu thì sự thay đổi màu sắc càng độc đáo. Hay ở chỗ là chất liệu này biến đổi được từ dạng lỏng thành vật chất rắn. Tác phẩm sáng tạo từ sơn epoxy hòa quyện một cách tự nhiên vào những thứ vốn đã có trước đó, khó biết được đã hoàn thành từ khi nào. Lấy ví dụ là ở tác phẩm “Chiếc ghế Cheum (Đong đầy)”, chúng tôi sử dụng epoxy vào phần vịn khuỷu tay bị gãy của ghế thay vì dùng nẹp cố định chỗ đó. Lấy gỗ cùng loại chập vào thì chỉ là “phục chế” thôi, chúng tôi lại thêm vào đó một cánh tay nhân tạo ấm áp bằng epoxy để thể hiện hình ảnh mang tính tương lai. Kim Dong-kyu: Tôi thì thấy epoxy là chất liệu rất “Hàn Quốc”. Sức mạnh của epoxy là sự thể hiện không quá dữ dội mà lại sang trọng, hài hòa với tổng thể xung quanh. Gần 10 năm sử dụng epoxy để sáng tạo tới nay tôi vẫn chưa tìm được chất liệu thay thế khác, đủ thấy mê lực của chất liệu này như thế nào. Dự án thiết kế không gian đầu tiên của hai bạn là showroom của nhãn hiệu mắt kính Gentle Monster. Có lẽ nhờ đó mà Fabrikr gây được ấn tượng với công chúng. Kim Sung-jo: Năm 2011, nhãn hàng Gentle Monster liên hệ chúng tôi về dự án sản xuất mắt kính hợp tác với các nghệ nhân. Hai năm sau đó, họ giao cho chúng tôi dự án thiết kế các hạng mục ở sân trước của cửa hàng flagship store số một khai trương ở Nonhyun-dong. Ban đầu ý tưởng của chúng tôi là mang về các mảnh tàu cũ bỏ hoang ở bãi biển Daecheon; nhưng sau hồi thảo luận, chúng tôi mở rộng ý tưởng lên toàn bộ không gian cửa hàng. Thay vì tạo tác một mô hình đơn lẻ, chúng tôi biến con tàu thành cổng dẫn vào bên trong gian hàng, thật tuyệt khi đi xuyên qua con tàu đến một thế giới hoàn toàn khác biệt mở ra bên trong. Cửa hàng Gentle Monster ở Hongdae là thành quả có được từ quá trình suy nghĩ về cách tạo ấn tượng với khách hàng về thương hiệu thông qua không gian. Trong vòng một năm, cứ hai tuần một lần chúng tôi đến để trang trí mới cho cửa hàng bằng nhiều vật liệu, kĩ thuật và cách thức trình bày đa dạng. Kết quả là Gentle Monster dần trở thành thương hiệu nổi tiếng đối với giới trẻ; khách hàng không đến Gentle Monster chỉ để mua mắt kính mà việc đến cửa hàng và trải nghiệm không gian này còn có ý nghĩa về mặt văn hóa. 1. “Quái vật” (2010). Vải dệt, formica, gỗ. 60 x 60 x 85 cm (WDH) © Fabrikr 2. “Đong đầy” (2013). Tác phẩm chiếc ghế bị vứt bỏ sơn bằng epoxy. 64 x 54 x 100 cm (WDH). © Fabrikr Dự án kế tiếp của các bạn là chuỗi Cafe Onion- hiện đã có ba cửa hàng ở Seongsu, Mia, và Anguk - tất cả đều được yêu thích. Kim Sung-jo: Cửa hàng ở Seongsu là tòa nhà được xây dựng vào thập niên 1970, từng sử dụng làm gara xe hơi, siêu thị, hay nhà nghỉ; tùy theo mục đích sử dụng lúc ấy mà vết tích chỉnh sửa kiến trúc bất hợp pháp còn hằn rõ trên tường và nền nhà. Chúng tôi thực hiện thiết kế làm thế nào vẫn lưu lại các dấu vết đó. Nhờ tiếng tăm và sự yêu mến dành cho cửa hàng ở Seongsu, chúng tôi quyết định khai trương cửa hàng thứ hai. Tổng giám đốc Onion muốn cửa hàng không đơn thuần là một quán cà phê, mà phải là một thương hiệu mang dấu ấn văn hóa. Thế nên, chúng tôi chọn bưu điện để mở cửa hàng Mia, lấy ý tưởng một “quảng trường” nơi mọi người tụ tập để trò chuyện với nhau. Đối với chúng tôi, cửa hàng Onion chi nhánh Mia là một tác phẩm nghệ thuật bài trí. Cửa hàng Anguk khai trương gần đây nhất của Onion cho thấy sức mạnh của nhà truyền thống hanok. Kim Sung-jo: Thị trường cà phê của Hàn Quốc đứng thứ ba toàn thế giới. Khách du lịch nước ngoài đến Hàn Quốc thưởng thức văn hóa cà phê, thưởng lãm nhiều thiết kế cửa hàng. Sau dự án Mia, Onion dự định mở quán cà phê biểu trưng cho thành phố Seoul. Không ngừng tìm kiếm không gian thích hợp, cuối cùng chúng tôi phát hiện ra địa điểm Anguk hiện tại. Chúng tôi cố hết sức lưu giữ các đặc trưng nhà hanok như sàn gỗ maru, cột nhà và mái nhà… “Khi tiếp cận một chiếc ghế, một mảnh vải bị vứt bỏ hay một không gian bị bỏ hoang, chúng tôi thường nghĩ xem bên trong những thứ ấy chứa đựng những câu chuyện nào. Tuy nhiên, điểm khác nhau là đối với đồ nội thất, chúng tôi tạo nên câu chuyện từ suy nghĩ riêng của mình; trong khi, đối với không gian, chúng tôi cố gắng mang đến câu chuyện mà người sử dụng không gian ấy mong muốn.” Cửa hàng ở chi nhánh Mia tái tạo một góc bị lãng quên của Bưu điện Gangbuk thuộc Seoul dựa trên ý tưởng một “quãng trường công cộng”. Thiết kế nhấn mạnh những mảng bê tông lộ ra bằng việc hạn chế tối đa số bàn ghế bài trí. © hugefabio Chất liệu hay chủ đề các bạn quan tâm gần đây? Kim Sung-jo: Trong quá trình khởi dựng chuỗi cà phê Onion, chúng tôi bắt đầu chú ý đến vai trò của ánh sáng. Chúng tôi nhận ra tầm quan trọng của ánh sáng trong thiết kế không gian nghỉ ngơi, thư giãn. Vậy nên, gần đây chúng tôi dành nhiều quan tâm cho James Turrell, nhà thiết kế không gian nghệ thuật tại Mỹ - người dày công nghiên cứu hiệu ứng ánh sáng. Lĩnh vực các bạn muốn mở rộng hoặc dự án muốn thử sức trong tương lai? Kim Sung-jo: Chúng tôi chưa có dự định gì. Sau lĩnh vực kiến trúc, chúng tôi muốn sáng tạo ở phạm vi “không gian” hơn, tạo tác những vật dụng nhỏ gọn thay vì các đồ nội thất. Chúng tôi không nghĩ đến giới hạn mà đưa ra nhận thức cụ thể hơn trong quá trình thực hiện dự án của mình. Đối với Fabrikr, điều gì mang lại giá trị nhiều nhất? Kim Dong-kyu: Không dễ để diễn tả rõ điều này trong một câu nói. Hiện tại, trong đầu mình đó là từ “con người” và “thời gian”. Kim Seong-jo: Đảm trách vai trò giám đốc nghệ thuật đồng hành cùng thương hiệu Onion giúp mình nhận ra khả năng thực hiện những công việc có ý nghĩa to lớn. Đó là suy nghĩ đóng góp tích cực cho xã hội. Trong lĩnh vực văn hóa, rất ít thương hiệu đủ tầm để đại diện cho văn hóa “Hàn Quốc”. Onion và Fabrikr cùng chia sẻ mục tiêu tạo dựng thương hiệu đại diện cho văn hóa Hàn Quốc; chúng tôi học được rất nhiều khi ở cùng một team, san sẻ ước mơ và hợp lực cùng nhau như vậy. Gần đây các bạn có ấn tượng với không gian hay địa điểm du lịch ở chỗ nào không? Kim Dong-kyu: Hai năm trước, khi đang thực hiện dự án Onio ở Anguk, chúng tôi suy ngẫm rất nhiều về những yếu tố hình thành nên “chất liệu Hàn Quốc” thì tình cờ đọc quyển “Tựa cột Baeheullim ở Muryangsujeon (Điện vô lượng thọ)” của nhà nghiên cứu mỹ thuật Choi Sun-u, chúng tôi quyết định ghé thăm chùa Buseok. Lần đầu tiên tại ngôi chùa đó, chúng tôi cảm nhận được kiến trúc và khí chất truyền trống mang chất liệu Hàn Quốc. Chúng tôi thấy và hoàn toàn bái phục cách kiến trúc nhà hòa lẫn với phong cảnh thiên nhiên, các góc nhìn hòa nhịp theo phương hướng di chuyển của con người trong khung cảnh ấy. Cửa hàng cà phê Onion chi nhánh Seongsu - được xây dựng lại từ một nhà máy bỏ hoang từ những năm 1970 - đã trở thành một địa điểm chính trong lịch trình tìm hiểu văn hóa cà phê Seoul kể từ năm 2016 sau khi chính thức được mở cửa.

Khi ta đang ngủ

Lifestyle 2020 SUMMER 39

Khi ta đang ngủ “Giao hàng sáng sớm” và “Giao hàng siêu tốc” đã trở thành phương thức sống quen thuộc của cư dân các thành phố lớn ở Hàn Quốc trong những năm gần đây. Đúng như tên gọi của nó, món hàng sẽ có mặt ở trước cửa nhà bạn ngay trong ngày đặt hàng, và bữa ăn được đặt hàng vào giữa đêm sẽ có mặt ngay trên bàn ăn vào sáng hôm sau. Mặt trái của sự tiện lợi siêu đỉnh này là tình trạng lao động quá sức của người giao hàng, cũng như việc lạm dụng quá mức vật liệu đóng gói. Cách đây không lâu, nhiều người vẫn có thói quen mua thực phẩm tại các siêu thị lớn mỗi tuần một lần. Thông thường, vào những ngày cuối tuần không phải đi làm, cả gia đình cùng nhau ra ngoài dạo chơi mua sắm, thỉnh thoảng ăn uống bên ngoài vui vẻ với nhau, sau đó chất đầy tủ lạnh với thực phẩm mua về. Tôi từng là một trong số những người đó. Tuy nhiên, hai ba năm trước, tôi tình cờ sử dụng dịch vụ giao hàng sáng sớm, và sau đó số lần đi siêu thị của gia đình tôi giảm dần và chúng tôi bỏ không đi hẳn từ một năm trước. Được khởi xướng vào năm 2015 bởi một công ty khởi nghiệp (start-up) Hàn Quốc, dịch vụ giao hàng sáng sớm đã tạo ra một cơn sốt, và tạo nên sự cạnh tranh lan rộng giữa các nhà phân phối. Có thể có người chưa từng sử dụng thử dịch vụ giao hàng sáng sớm, nhưng một khi đã dùng thử một lần rồi thì không ai không dùng tiếp. Một khi đã trải nghiệm sự tiện lợi đó, bạn sẽ cảm thấy dành thời gian đi chợ thật sự không còn là việc cần thiết nữa. Có vẻ không chỉ riêng tôi nghĩ vậy, nên số cửa hàng của các siêu thị lớn, vốn từng liên tục tăng lên, bắt đầu giảm dần từng cái một, và gần đây số cửa hàng bị đóng cửa ngày càng tăng. Kho hàng của một công ty khởi nghiệp. Đây là nơi liên tục diễn ra hoạt động chọn và đóng gói hàng hoá khách hàng đã đặt trong suốt 24/24 tiếng. ⓒ Market Curly Từ thực phẩm đến giặt ủi Nguyên liệu cho bữa sáng thường phải được chuẩn bị sẵn trong tủ lạnh vào tối hôm trước. Tuy nhiên, giờ đây chúng ta không cần phải làm vậy nữa vì sau bữa tối, bạn có thể bàn bạc với gia đình sẽ ăn gì vào sáng mai, và chỉ cần đặt nguyên liệu thức ăn bạn cần qua dịch vụ giao hàng sáng sớm là được. Thông thường, nếu bạn đặt hàng lúc khoảng 10 giờ tối (một số công ty cho phép đặt hàng đến nửa đêm), việc giao hàng sẽ được hoàn thành trong khoảng từ 2 đến 7 giờ sáng. Không chỉ thực phẩm chế biến có thời hạn sử dụng dài hoặc các sản phẩm công nghiệp, mà cả thực phẩm tươi sống như trái cây, rau củ và thịt, đến thực phẩm nấu chín có thể lấy ra ăn ngay cũng có thể đặt giao hàng. Giao hàng nhanh không chỉ giới hạn trong mặt hàng thực phẩm. Một công ty thời trang trong nước giao quần áo vào buổi chiều trong ngày nếu khách hàng đặt hàng trước 10 giờ sáng trên cửa hàng mua sắm trực tuyến. Ngày càng có nhiều thương hiệu mỹ phẩm cung cấp dịch vụ giao hàng siêu tốc. Hiện nay, tốc độ giao hàng không còn liên quan đến thuộc tính của sản phẩm. Tôi không chỉ mua thực phẩm mà còn sử dụng dịch vụ giặt ủi với hình thức giao hàng sáng sớm. Khi bạn đặt quần áo cần giặt ủi khô như đồ vest hay áo sơ mi… vào túi giấy và đặt trước cửa nhà, túi đồ sẽ được thu gom đi vào sáng sớm. Những quần áo này được giặt ủi tươm tất và treo lại trước cửa nhà vào sáng sớm hai ngày sau đó. Bạn không cần phải trực tiếp đến tiệm giặt ủi mà chỉ cần đặt dịch vụ này qua ứng dụng trên điện thoại thông minh, mọi việc sẽ được xử lý nhanh gọn. Không chỉ riêng quần áo mà cả giày dép, túi xách, chăn ga cũng được giặt ủi; và họ còn cung cấp dịch vụ sửa chữa. Dịch vụ giao hàng tiết kiệm thời gian cho chúng ta. Trong trường hợp của tôi, nếu tính thời gian đi đến siêu thị và cả thời gian mua sắm một lần một tuần, tôi phải mất ít nhất hơn một tiếng. Điều này có nghĩa là tôi phải dành tối thiểu 50–60 tiếng trong một năm để đi chợ. Những người ở xa siêu thị hoặc mua sắm lâu hơn có thể mất hơn 100 tiếng. Tôi có thể tiết kiệm được rất nhiều thời gian nhờ có ai đó làm việc cho tôi khi tôi đang ngủ. Tuy nhiên, cũng chính vì điều đó, hệ thống phân phối và nhân lực giao hàng phải hoạt động ngay cả giữa đêm khuya. Họ làm việc vào ban đêm và nghỉ ngơi vào ban ngày. Họ phải sống một cuộc sống ngày đêm bị xáo trộn để mang lại sự tiện nghi cho người khác. Số lượng người sử dụng giao hàng sáng sớm, dịch vụ giao hàng chỉ sau vài tiếng đối với đơn hàng được đặt giữa đêm, ngày càng gia tăng. Do đó, môi trường lao động của các tài xế giao hàng đang là vấn đề được quan tâm. Ⓒ Coupang Khi dịch vụ giao hàng sáng sớm được ra mắt lần đầu tiên, người ta đã quên đi những vấn đề sẽ phát sinh từ việc sử dụng vật liệu đóng gói quá mức do chỉ chú ý đến tính tiện lợi đáng kinh ngạc của nó. Do đó, gần đây các công ty cố gắng sử dụng vật liệu tái chế và giảm thiểu việc đóng gói hết mức có thể. Những công nhân vận chuyển Giao hàng nhanh tồn tại được bằng cách nào? Điều này chắc chắn liên quan đến văn hóa “Nhanh nhanh” vô cùng đặc trưng của người Hàn Quốc. Trải qua quá trình công nghiệp hóa cao độ, “hành động nhanh, giải pháp nhanh” trong mọi việc đã trở thành một nét văn hóa đặc trưng, và cũng rất hiếm có cơ quan nào xử lý công việc nhanh như cơ quan nhà nước. Đặc trưng này thể hiện tính hiệu quả vô cùng to lớn khi xảy ra tai họa hoặc khủng hoảng, và vai trò của nó đặc biệt tỏa sáng trong quá trình ứng phó với đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, đặc trưng này cũng có nhược điểm của nó. Nỗi ám ảnh phải làm nhanh ngay cả khi không nhất thiết phải như vậy dẫn đến việc nhân viên dịch vụ vận chuyển phải lao động với cường độ rất cao. Một trong những yếu tố chính góp phần giúp cho dịch vụ giao hàng sáng sớm và giao hàng siêu tốc ngày càng phát triển rộng rãi chính là nhân viên giao hàng. Do họ chấp nhận làm việc trong môi trường khắc nghiệt, người tiêu dùng mới có cơ hội tận hưởng các dịch vụ tiện lợi với chi phí thấp. Gần đây, người ta nêu ra vấn đề tốc độ nhanh thái quá này và ngày càng có nhiều chủ trương cho rằng nhân viên giao hàng cần được bồi thường thỏa đáng. Sau COVID-19, dịch vụ giao hàng tận cửa không tiếp xúc ngày càng tăng cao. Ⓒ SSG.COM Khi rác thải vật liệu đóng gói quá mức nổi lên như một vấn đề xã hội, gần đây các nhà phân phối đang nỗ lực giảm thiểu việc đóng gói, phát triển vật liệu thân thiện với môi trường và có thể tái sử dụng. ⓒ Market Curly Tràn ngập vật liệu đóng gói Trọng tâm của dịch vụ giao hàng sáng sớm chính là giao thực phẩm tươi sống đến tận tay người tiêu dùng một cách thật nhanh chóng. Để làm được điều này, vật liệu đóng gói đóng vai trò vô cùng quan trọng. Túi giữ lạnh được sử dụng để duy trì độ tươi của thực phẩm, và vật liệu đệm được chêm vào trong hộp xốp để thực phẩm không bị hư hại. Khi dịch vụ giao hàng sáng sớm được ra mắt lần đầu tiên, người ta đã quên đi những vấn đề sẽ phát sinh từ việc sử dụng vật liệu đóng gói quá mức do chỉ chú ý đến tính tiện lợi đáng kinh ngạc của nó. Tuy nhiên, dần dần những rắc rối trong cuộc sống hàng ngày như phân loại, thu gom rác… bắt đầu nảy sinh, vấn đề này lập tức trở nên nhạy cảm. Đối với người thường xuyên sử dụng dịch vụ giao hàng sáng sớm như tôi, nhiều loại vật liệu đóng gói như hộp xốp và vật liệu đệm… bị chất đống trong nhà là điều đương nhiên, vứt mãi cũng không bao giờ hết. Các nhà bán lẻ cho rằng nếu không đưa ra giải pháp cho hiện trạng này thì không thể phát triển thị trường. Do đó, gần đây người ta cố gắng sử dụng vật liệu tái chế và giảm thiểu việc đóng gói hết mức có thể. Ví dụ, túi giữ lạnh được thay đổi theo phương thức cho nước vào trong túi giấy rồi làm đông lại, băng keo đóng gói cũng được làm từ vật liệu giấy thay cho nhựa vinyl. Một số công ty đang thu hồi lại vật liệu đóng gói nhằm giảm bớt sự bất tiện cho người tiêu dùng. Sự thay đổi này được bắt đầu từ dịch vụ giao hàng sáng sớm với mặt hàng chủ yếu là thực phẩm, và đang có xu thế lan rộng ra tất cả các lĩnh vực mua sắm. Chẳng hạn, một công ty mỹ phẩm hàng đầu tại Hàn Quốc sản xuất thùng đóng gói theo kích cỡ sản phẩm. Lý do là vì theo phương thức cũ, vật phẩm kích thước nhỏ được cho vào thùng lớn, sau đó dùng vật liệu đệm chêm đầy thùng, và cách làm này đã sản sinh ra một lượng rác thải khổng lồ. Doanh nghiệp này đã thay vật liệu đệm từ màng xốp hơi (aircap) nhựa vinyl sang giấy, vốn là vật liệu tái chế. Các doanh nghiệp sẽ tốn nhiều chi phí hơn, nhưng nhờ đó giảm bớt được lượng rác thải. Dịch vụ không tiếp xúc (Untact service) Gần đây, do đại dịch Corona 19 mà tại nhiều quốc gia đã xảy ra hiện tượng náo loạn tích trữ hàng gia dụng, nhưng Hàn Quốc vẫn là một ngoại lệ. Đây không chỉ là vấn đề ý thức người dân, mà còn là vấn đề hệ thống lưu thông và giao hàng ổn định. Chỉ cần tôi muốn, bất kỳ sản phẩm nào cũng được giao đến ngay trước cửa nhà, và tôi không cần phải đi siêu thị mua đầy lương thực về dùng cho mấy tuần. Không chỉ tính tiện lợi mà phương thức không tiếp xúc cũng đang được xem là những ưu điểm nổi trội của dịch vụ giao hàng. Đây là hiện tượng vô cùng hiển nhiên vì trong tình hình Corona19 hiện nay, khi mà việc thực hiện thực hiện cách ly xã hội đang được chú trọng, chúng ta không cần đi siêu thị và tiếp xúc với người khác, cũng không cần phải đối mặt với nhân viên giao hàng. Cho dù đại dịch toàn cầu này không bùng phát, dịch vụ giao hàng cũng đã là một thị trường phát triển nhanh vượt bậc và giờ đây đang trên đà phát triển bùng nổ. Lý do dịch vụ giao hàng trực tiếp với phương thức không tiếp xúc có thể tồn tại được là do hàng hóa ít khi nào bị mất. Ở Hàn Quốc, ngay cả khi bạn để máy tính xách tay hoặc tư trang trong quán cà phê và đi vệ sinh, hầu như không xảy ra chuyện bị lấy mất. Các cửa hàng cũng có thể hoàn toàn an tâm trưng bày sản phẩm của mình bên ngoài cửa hàng. Nếu không có sự tin cậy lẫn nhau trên toàn xã hội như vậy, dịch vụ giao hàng sáng sớm khó có thể trở thành một phong cách sống mới. Ai sẽ sử dụng dịch vụ này nếu họ cứ bồn chồn lo lắng đến mất ngủ về việc ai đó sẽ lấy hàng được giao trước cửa nhà đi mất?

Hai loại vắc-xin chống lại đại dịch do virus

Interview 2020 SUMMER 64

Hai loại vắc-xin chống lại đại dịch do virus Giáo sư Choe Jae-chun, nhà sinh vật xã hội học và nghiên cứu hành vi động vật, với chủ trương hoà hợp giữa xã hội loài người và thế giới sinh vật, đã không ngừng cảnh báo về nguy cơ phá huỷ hệ sinh thái của nhân loại. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đang gây ra sự hỗn loạn toàn cầu chưa từng có, giáo sư lần nữa nhấn mạnh việc ngăn chặn tất cả các thiệt hại tự nhiên nhằm chuẩn bị cho thế giới hậu virus corona. “Chúng ta phải nhìn nhận lại hành vi phá hoại hệ sinh thái để phát triển kinh tế. Bảo vệ môi trường tự nhiên tiết kiệm nhiều chi phí hơn so với công tác cải thiện nó.” Giáo sư Choe Jae-chun và tiến sĩ Jane Goodall tham quan đầm Yongneup núi Daeam-san tỉnh Gangwon-do và có mặt tại sự kiện nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường cùng giáo sư Choe theo lời mời đến Hàn Quốc của Tổ chức Đa dạng Sinh thái vào năm 2017. Tổ chức cùng với sự ủng hộ của hai vị giáo sư được thành lập với mục đích hỗ trợ các nghiên cứu học thuật về động vật và môi trường, phổ cập, đào tạo và phát triển các nội dung liên quan công tác bảo vệ môi trường và văn hóa. Đầm Yongneup núi Daeam-san, hình thành trên đỉnh núi, được chứng nhận là khu vực đầm lầy cần bảo tồn đầu tiên nhất ở Hàn Quốc sau khi nước này gia nhập Công ước Ramsar. ⓒ Cho Soo-jeong (趙受貞), “Người bạn xuân của tôi” Viện Nghiên cứu Sinh thái Quốc gia trụ sở tại Seocheon-gun tỉnh Chungcheongnam-do có một “ngôi sao” là loài “kiến cánh” (leafcutter ant). Sinh sôi tại xứ sở nhiệt đới Trung và Nam châu Mỹ, loài kiến này cắt lá cây tha về tổ, sau khi nhai kỹ thì sử dụng chúng làm phân bón canh tác nông nghiệp. Loài kiến này đã làm “nghề nông” thật sự lâu so với loài người vốn chỉ mới biết chăn nuôi và canh tác nông nghiệp trong vòng mười ngàn năm trở lại đây. Nếu quan sát kỹ những con kiến cánh, ta sẽ thấy chúng bận rộn di chuyển sau khi phủ lên mình lớp phấn trắng. Lớp phấn trắng này là một loại vi khuẩn sinh ra hoạt chất kháng sinh. Kiến cánh cung cấp thức ăn cho loài vi khuẩn này, còn hoạt chất kháng sinh được vi khuẩn tạo ra giúp tiêu diệt mốc khuẩn gây hại trên các cây nấm được trồng. Kiến cánh và loài vi khuẩn này đã sống cộng sinh với nhau như thế hàng triệu năm nay. Đóng vai trò chính trong việc mang loài kiến này về Viện Nghiên cứu Sinh thái Quốc gia không ai khác là “tiến sĩ ‘kiến’ học” nổi tiếng, nhà sinh thái học, Viện trưởng đầu tiên của viện, giáo sư Choe Jae-chun. Giáo sư nhấn mạnh: “Chúng ta phải tích cực ứng phó với khủng hoảng khí hậu nếu muốn đảm bảo sự đa dạng về sinh vật”. Tôi đã gặp được giáo sư tại sân trường đại học vào một ngày mùa xuân có hoa gaenari (hoa đầu xuân) bung nở. Nhà sinh thái học Choe Jae-chun đang trả lời phỏng vấn tại phòng nghiên cứu thuộc Đại học nữ Ewha, nơi ông đang làm giáo sư giảng dạy chính thức. Nhà nghiên cứu từ lâu đã kêu gọi nhân loại tích cực đối phó với khủng hoảng khí hậu nhằm bảo đảm sự đa dạng của các loài sinh vật. Hiện nay virus đang uy hiếp sự tồn vong của nhân loại. Được biết giáo sư đã lên tiếng cảnh báo về điều này rất lâu trước đây? Là người nghiên cứu sinh thái và tiến hoá hẳn ai cũng lo lắng về sự “xung đột” giữa nhân loại và virus. Trước hết, chúng ta hãy công nhận điều phải được công nhận. Đó là nếu cạnh tranh với virus thì loài người chúng ta không có khả năng chiến thắng. Virus đã tồn tại trước con người rất lâu trên quả địa cầu, và cho đến nay còn vô số những chủng virus đang ẩn mình khắp mọi ngóc ngách hành tinh này. Trong số đó, một vài loại virus nếu có cơ hội sẽ biến đổi gene để thích ứng với vật chủ là con người chúng ta. Phần lớn các virus loại này đều thất bại. Thế nhưng, cũng xuất hiện một con virus khôn ranh bất ngờ. Ngay cả khi không gây ra triệu chứng rõ ràng và khả năng gây hại cao thì sự lây lan vẫn có thể diễn ra nhanh chóng trên thế giới khi virus đó lấy con người làm vật chủ phát tán. Hiện tại nhân loại khắp nơi trên thế giới đang gánh chịu đau thương do virus gây ra. Làm thế nào để chúng ta khắc phục được tình cảnh này? Nhân loại thế nào rồi cũng sẽ vượt qua được đại dịch lần này. Vấn đề lớn hơn là kết thúc dịch không có nghĩa là “chấm hết” ở đó. Chắc chắn sẽ còn nhiều chủng virus mới lấy con người làm vật chủ để phát sinh. Thế nên, cần 18 tháng để tìm ra vắc-xin chống lại đại dịch COVID-19, nhưng trong thời gian tìm ra loại vắc-xin ấy vẫn có khả năng xuất hiện một loại virus mới khác. Vậy nhân loại chúng ta nên làm gì? Chúng ta cần một giải pháp có khả năng chống lại mọi chủng loại virus. Tôi sẽ gọi giải pháp ấy là “vắc-xin sinh thái” và “vắc-xin hành vi”. Nghe nói “vắc-xin hành vi” là nhấn mạnh giải pháp “giãn cách xã hội”. Đúng vậy. Giãn cách xã hội chính là “vắc-xin hành vi” tuyệt vời đó. Nghe có vẻ vớ vẩn thế thôi, nhưng chỉ cần cả thế giới ngừng lại trong vòng hai tuần, cắt đứt con đường lây lan của virus thì chúng ta có thể tập trung điều trị những người đã nhiễm bệnh trước đó. Không có vắc-xin nào hiệu quả hơn khi cả thế giới đồng lòng, và tất cả chúng ta đều ngừng lại. Giãn cách xã hội phát huy hiệu quả mạnh mẽ qua hành động thực tiễn của người dân Hàn Quốc. Vậy “vắc-xin sinh thái” là như thế nào? Phải chăng nhân loại nên chấm dứt các hành vi phá hoại môi trường vô tội vạ trước nay? Đúng vậy! Nếu kể đến hiện tượng virus không ngừng tấn công con người cho đến ngày nay, nguyên do là bởi sự biến mất của các động thực vật chủ tự nhiên trong hệ sinh thái của chúng. Virus sinh sôi trong cơ thể loài dơi ở các hang hốc rừng sâu không thể tiếp xúc với con người được. Làm gì có chuyện dơi, mèo xạ hương, lạc đà, hay tê tê chủ động đến xin bắt tay với con người. Phá huỷ rừng xanh, bắt và tiêu thụ động vật hoang dã diễn ra nhiều lần mới dẫn đến hậu quả như ngày nay. Trong tương lai, để virus không truyền sang chúng ta thì loài người không nên đụng đến động vật hoang dã nữa. Biến đổi khí hậu, kéo theo sự biến mất về đa dạng động thực vật là hai vấn đề có liên quan đến sự bùng nổ đại dịch do virus. Tháng 4 năm 2015, giáo sư Choe Jae-chun đang giải thích về hệ sinh thái của loài kiến cho học sinh tiểu học đang chuyến tham quan tại phân khu “Thám hiểm thế giới loài kiến” thuộc Viện Nghiên cứu Sinh thái Quốc gia. Ông là Viện trưởng Viện Nghiên cứu Sinh thái Quốc gia từ năm 2013 đến năm 2015. ⓒ Munhwa Ilbo (Nhật báo Văn hóa) Đến nay con người vẫn lấy việc phá hoại môi trường sinh thái làm công cụ phát triển kinh tế. Vấn đề là ở chỗ đó. Người ta cho rằng phá hoại hệ sinh thái để phát triển kinh tế không gây ra bất cứ vấn đề nào. Kết quả thì điều gì đang diễn ra? Kinh tế toàn thế giới chững lại, thiệt hại kinh tế khó có thể dự đoán xuất phát từ đại dịch cho virus gây ra. Chúng ta phải nhìn nhận lại hành vi phá hoại hệ sinh thái để phát triển kinh tế. Bảo vệ môi trường tự nhiên tiết kiệm nhiều chi phí hơn so với công tác cải thiện nó. Và, chúng ta cần biết rằng “vắc-xin sinh thái” chính là phương thuốc cốt lõi có thể ngăn ngừa đại dịch virus.” Liệu rằng nhân loại đang say sưa phát triển kinh tế có thể đi lối khác trong thời thế hiện nay không? Liệu có khả năng ấy không? Con người là loài động vật chóng quên. Đại dịch qua đi, chắc hẳn sẽ có người lại tiếp tục làm theo cách họ đã làm trước đây. Tuy vậy, đại dịch virus lần này cũng là thời cơ thức tỉnh, sẽ có từng người một đứng lên để hành động. Tập hợp hành động của các cá nhân như thế sẽ tạo ra những biến đổi có ý nghĩa, đúng không? Vừa nãy giáo sư có nhắc đến “vắc-xin hành vi”? Hình như đây là dự báo về sự khởi đầu của một xã hội không chạm mặt nhau trong tương lai, mà ở đó việc giãn cách xã hội trở nên bình thường? So với các loài động vật trên trái đất, chỉ có loài người là tiến hoá theo khuynh hướng tự do giao lưu với rất nhiều cá thể cùng chủng loại với mình. Bạn có thể một mình bước vào quán cà phê Starbucks chẳng chút e ngại dù trong quán đã có 20–30 người bạn không quen ngồi sẵn trước đó. Giả sử bạn làm vậy trong thế giới loài tinh tinh thì chuyện gì sẽ xảy ra chứ? Nhóm tinh tinh sẽ nhào ra tấn công và bạn sẽ mất mạng trong vòng một phút. Thế giới loài kiến cũng như vậy. Theo tôi, chúng ta chỉ thực hiện giãn cách xã hội với nhau một thời gian vì đại dịch virus chứ không sống như vậy đến hết đời. Là sản phẩm của quá trình tiến hoá phi thường, chúng ta vẫn sẽ tập hợp, gặp gỡ, và “giao tiếp” trong tương lai. Chỉ có điều là mỗi khi có đại dịch virus, chúng ta lại lặp lại biện pháp giãn cách xã hội. Loài người sẽ càng yêu thương nhau, gắn bó với nhau hơn khi gặp lại nhau sau thời gian tạm thời giãn cách. Giáo sư đang giảng dạy online do trường học không mở cửa vì dịch COVID-19. Không biết khoảng thời gian này thế nào? Tôi đang trải qua khoảng thời gian thư thái nhất so với những năm gần đây. Tất cả các buổi thuyết giảng, hội nghị trong và ngoài nước đều bị huỷ bỏ hết. Tôi chỉ gặp sinh viên thông qua các giờ giảng online nên cảm thấy thong thả bất ngờ. May thay nhờ đó mà tôi gần như hoàn thành việc biên tập quyển sách đang dang dở vì nhiều lịch trình trước đó. Tôi sẽ ra mắt sách của mình trong thời gian ngắn sắp tới. Giáo sư đã ra mắt vài quyển sách trước đây. Vậy quyển sách sẽ ra mắt trong dịp này là quyển sách như thế nào? Đây là quyển sách hướng dẫn các phương pháp để thảo luận tốt. Nghe cứ như một quyển sách không liên quan đến người nghiên cứu sinh vật học đúng không? Không phải như vậy đâu. Nhiều động vật trong thế giới tự nhiên biết học hỏi. Thế nhưng trong vô số những loài động vật biết học hỏi đó, chỉ có con người là “chúa tể” của vạn vật. Lí do quyết định là bởi con người là “động vật tự do di chuyển vạch xuất phát.” “Động vật tự do di chuyển vạch xuất phát”? Trong các loài động vật, chỉ có loài người là ghi chép lại kiến thức đã tích luỹ và truyền lại cho nhau. Loài người là động vật duy nhất mang những thành quả mà thế hệ trước mình đạt được làm vạch xuất phát, và từ đó bắt đầu mọi việc. Do đó, đối với con người điều quan trọng nhất là học hỏi từ các thế hệ đi trước, tin tưởng và chia sẻ nhau những điều đã học được. Để làm được điều đó, con người cần phải biết thảo luận. Người nghiên cứu sinh vật học chúng tôi quan tâm đến phương pháp thảo luận hiệu quả là từ lí do như vậy. Mong rằng con người, “động vật tự do di chuyển vạch xuất phát”, sẽ biết thay đổi mình trong đại dịch virus lần này. Nhà nghiên cứu Jane Goodall, người luôn nói về hi vọng, cũng chia sẻ như vậy. Cách đây không lâu khi tôi gởi lời hỏi thăm thì ông nhắn nhủ: “Chuyện sẽ tốt đẹp hơn thôi. Việc như thế này đã xảy ra hết mấy lần rồi còn gì; bây giờ chỉ mong là người ta nếu có thể đừng đụng đến tự nhiên nữa, để tự nhiên được nguyên trạng của nó; còn không cái giá phải trả không biết nhiều đến cỡ nào”. Tôi cũng thành thật mong mỏi điều như thế.

Review

Âm nhạc thấm nhuần vào cơ thể Âm nhạc tiếp cận toàn cầu

Art Review 2020 AUTUMN 45

Âm nhạc thấm nhuần vào cơ thể Âm nhạc tiếp cận toàn cầu Bằng cách thổi hơi thở hiện đại vào truyền thống, những nghệ sĩ trẻ tài năng và nhiệt huyết đã sáng tạo nên thế giới âm nhạc quốc nhạc gukak mới đầy cá tính, trở thành một bộ phận nổi bật của làn sóng Hàn Quốc hoàn toàn khác biệt với K-pop. Nền tảng của thế giới này được xây dựng dựa trên kỹ năng xuất chúng của các danh ca đã đứng trên sân khấu từ rất lâu, cùng với sự nỗ lực thầm lặng của những nhà sản xuất tài ba. Câu chuyện xảy ra cách đây khá lâu, khi tôi đang đi cùng đoàn lưu diễn ở nước ngoài. Sau buổi diễn, đoàn chúng tôi quyết định đi dã ngoại. Để tận hưởng đêm xuân trên sa mạc, tất cả cam kết với nhau “riêng hôm nay, dù là nghệ thuật hay sân khấu, đều phải quên hết”, nói rồi ai cũng cảm thấy nhẹ nhõm và thoải mái. Chúng tôi vô cùng phấn khích vừa chạy vừa ngân nga các điệu hát, cuối cùng dừng chân ở một “dòng suối mát”. Khi ngâm chân xuống suối, tất cả chúng tôi đều bất ngờ bởi nước ở đây rất ấm. Khoảnh khắc nhớ ra mình đang ở Ả Rập, thì chúng tôi nghe được tiếng nhạc xập xình từ bờ suối bên kia vang đến. Lúc ngẩng lên, chúng tôi phát hiện ra vài cậu bé đang vây quanh một vật gì đó và tạo ra nhịp điệu vô cùng sôi động. Mặc dù quyết tâm không nghĩ đến chuyện hát múa nữa, nhưng chẳng hiểu từ lúc nào mà chúng tôi đã lần lượt đến gần và bắt đầu nhún nhảy theo nhịp trống của những đứa trẻ. Đó là một chiếc trống rất cũ, chắc là được nhặt từ đâu đó về. Phần lời hát chỉ vỏn vẹn hai câu “as-salamu alaykum” (mong hạnh phúc đến với bạn) và “shukran” (cảm ơn bạn) nhưng cũng đủ làm cho chúng tôi cười nói suốt buổi. Tiết mục “Toàn vũ hủ vũ” (The Perfect and Precious Dances by Virtuosos), một phần của Liên hoan Múa Quốc tế Seoul lần thứ tám, được biểu diễn tại nhà hát CJ Towol của Trung tâm Nghệ thuật Seoul, quy tụ sáu vũ công hàng đầu, đã thể hiện vẻ đẹp và sức mạnh của múa truyền thống Hàn Quốc. Đây là bốn trong sáu người, từ trái sang: Kim Su-ak (1926-2009), Kim Deok-myeong (1924-2015), Kang Seon-yeong (1925-2016) and Lee Mae-bang (1927-2015). © NewsBank Kim Hae-sook biểu diễn "Gayageum Sanjo" với tứ tấu đàn dây của Đại học Âm nhạc Franz Liszt Weimar tại Liên hoan Rudolstadt vào tháng 7 năm 2014. Cô là người Hàn Quốc đầu tiên mở màn cho Lễ hội Âm nhạc thế giới của Đức. © Jeonju International Sori Festival Sân khấu của những vũ công bậc thầy “Toàn vũ hủ vũ” (The Perfect and Precious Dances by Virtuosos) – là tên gọi của tiết mục múa trình diễn vào năm 2005, hội tụ sáu vũ công hàng đầu ở độ tuổi 80, những người có vũ đạo hoàn hảo nhất thế giới. Các nhạc công nổi tiếng chơi nhạc cho tiết mục này trải chiếu ngồi thành hàng dài trên sân khấu, tạo ra những giai điệu khơi gợi vũ đạo từ bên trong cơ thể của người nghệ sĩ. Tiết mục ra mắt lần đầu tại Liên hoan múa quốc tế Seoul (SIDance) lần thứ tám, được dàn dựng bởi đạo diễn nghệ thuật truyền thống Jin Ok-sub, hiện là Tổng giám đốc của Quỹ Di sản Văn hóa Hàn Quốc. Hôm đó, ngay tại sân khấu, phó đạo diễn Gisèle Depuccio của chương trình Liên hoan Múa Montpellier của Pháp (Festival Montpellier Danse) đã quyết định mời vũ đoàn đến tham gia liên hoan và nhanh chóng đặt tên cho phần trình diễn này là “Báu vật sống” (Trésors Vivants). 2006 cũng là dịp kỷ niệm 120 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Hàn-Pháp, do đó Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch Hàn Quốc đã chi trả vé máy bay và vận chuyển hành lý, Ban tổ chức Liên hoan tài trợ hoàn toàn kinh phí biểu diễn và các kinh phí khác để vũ đoàn sang Pháp diễn tại hai thành phố Montpellier và Chateau Vallon. Tuy nhiên, thời gian lại không chiều lòng các vũ công. Chưa đầy một năm sau chuyến lưu diễn đó, vài người trong số họ đã lên thiên đường. Tuổi thọ trung bình của vũ đoàn giảm xuống do sự thay đổi về nhân sự, nhưng phải như thế thì mới có thể lên đường để diễn tiếp. Cuối cùng thì đoàn cũng kết thúc việc lưu diễn tại nhà hát Opéra Comédie ở Quảng trường Montpellier, hôm ấy, rất đông khán giả Pháp tập trung trước nhà hát và nói rằng họ sẽ không về nhà. Vũ đoàn rất mệt, nhưng không còn cách nào khác, mọi người đông thế kia thì phải mở tiệc để vui với họ. Ban nhạc trợ diễn Noreum Machi bắt đầu biểu diễn madang nori (sân khấu truyền thống ngoài trời). Các đài truyền hình địa phương, cũng như Le Monde tập trung phỏng vấn vũ công-nông dân Lee Yun-seok, người mà sau khi tưới nho thì chạy ra ruộng lúa đã gặt để nhún nhảy, rồi quay lại nhà kính làm việc. AFP không ngừng đăng tải các bức ảnh múa hạc đầy nam tính của vũ công Kim Deok-myung. Một nhân viên của nhà hát trước những vũ điệu salpuri của Jang Geum-do, đã rưng rưng và nói: “Linh hồn người mẹ đã mất của tôi chắc sẽ được an ủi”. Như thế cũng đủ thấy bữa tiệc vui đến mức nào. “Gayageum Sanjo: École Choi Ok-Sam” do Ocora Radio France sản xuất vào năm 2012. Harmonia Mundi đã phát hành album tại hơn 60 quốc gia, giới thiệu nhạc cụ sanjo đến thế giới. “Chant Arirang et Minyo” do Đài phát thanh Ocora Pháp phát hành năm 2014, bao gồm các bài hát của Lee Chun-hee, ca sĩ bậc thầy chuyên hát dân ca vùng Gyeonggi. Lee Chun-hee hát trong buổi hòa nhạc chung của các nghệ sĩ danh tiếng tại Cung điện Deoksu, do Qũy Di sản Văn hóa Hàn Quốc tổ chức vào tháng 4 năm 2011. © Yonhap News Agency Ban nhạc gugak kết hợp Jambinai biểu diễn tại Palác Akropolis, Prague, Czech vào tháng 4 năm 2017. Phía trước từ trái sang: Kim Bo-mi chơi haegeum, Lee Il-woo chơi guitar và Shim Eun-yong chơi geomungo. Phía sau là Yoo Byeong-gu chơi guitar bass. © Song Jun-ho Một cảnh trong "North Korean Dance" (tạm dịch: Vũ điệu Bắc Hàn), được công diễn bởi Công ty Ahn Eun-me tại Nhà hát Nghệ thuật Arko, Seoul vào năm 2018. Tác phẩm này được chọn là sự kiện theo mùa của Théâtre de la Ville of Paris vào năm 2019 và cũng là vở bế mạc của Lễ hội Pays de Danses, do Théâtre de Liège của Bỉ tổ chức vào tháng 2 năm 2020. © Gadja Productions Uy tín quốc tế Trên trang mua sắm trực tuyến Amazon, người mua có thể tìm thấy các album kiệt tác mà những người sành nhạc Hàn Quốc đang lùng sục. Năm 2012, hãng thu âm uy tín thế giới OCORA Radio France đã sản xuất ra đĩa nhạc “Corée: Gayageum Sanjo - Ecole Choi Ok-Sam” gồm các tiết mục của ba nghệ sĩ danh tiếng: Kim Hae-sook biểu diễn gayageum, Lee Jae-hwa biểu diễn geomungo, Kim Yeong-il biểu diễn ajaeng. Đĩa nhạc này đã đạt được giải thưởng từ các nhà phê bình âm nhạc Anh, Đức, do đó, sẽ không quá lời khi nói rằng âm nhạc Hàn Quốc đã thu hút được những người yêu nhạc quốc tế. Cùng năm đó, nghệ sĩ hát dân ca Gyeonggi nổi tiếng Lee Chun-hee đã trình diễn bài “Arirang” tại trụ sở của Unesco tại Paris nhân dịp bài hát này được đăng ký là Di sản Văn hóa phi vật thể Thế giới. Năm 2014, Liên hoan Festival de l'Imaginaire, nơi mà hầu hết các nghệ sĩ Hàn Quốc đều khao khát, mời Lee đến biểu diễn trên sân khấu khai mạc. Phải chăng khi đứng trên đỉnh vinh quang sau bao cố gắng, phải đổ cả máu thì ngay cả hơi thở cũng trở thành nghệ thuật? Sân khấu quyền lực nhất thế giới mà rất nhiều thế hệ hậu bối chưa từng đặt chân đến đã mở ra thật dễ dàng như thế đối với danh ca Lee. Tuy nhiên, thành quả này có được không phải chỉ dựa trên năng lực của người nghệ sĩ. Ngay cả người quản lý đã mở ra cơ hội cho các nghệ sĩ đến với Liên hoan Rudolstadt (Rudolstadt-Festival), Ngôi nhà Văn hóa Thế giới (Maison de la Culture du Monde) cũng khước từ lời khen và nói, “Tôi chỉ làm sao để tài năng tích lũy cả đời của những bậc thầy được công nhận, với tôi thế là đủ”. Dù vậy, cũng không thể phủ nhận rằng, tất cả thành quả đó sẽ không thể đạt được nếu như không có sự tín nhiệm từ quốc tế mà giám đốc đại diện của Just Music & Publishing, giám đốc sản xuất người Hàn Quốc duy nhất ở đài Radio France, Kim Sun-kook nỗ lực tạo nên. Âm nhạc Hàn Quốc hiện nay vẫn luôn chào đón sự xuất hiện của những tài năng mới, còn những công ty quản lý của làng âm nhạc không biên giới đã tinh mắt phát hiện ra những nhân tài này thì lại đang đếm từng ngày chờ đến lúc họ có thể bay xa. Âm nhạc Hàn Quốc được thế giới yêu thích Hàng năm đều có rất nhiều sự kiện chuyên về âm nhạc diễn ra khắp nơi trên thế giới. Chỉ vài tháng trước đây, tôi đã rất lo vì không thể đáp ứng được hết nhu cầu hỗ trợ vận chuyển của các tổ chức có lịch lưu diễn nước ngoài. Bằng cách đưa các yếu tố hiện đại vào nghệ thuật truyền thống, các nghệ sĩ trẻ đã có công lớn khi giúp cho sân khấu nước ngoài chiếm tỉ trọng ngày càng cao trong phân phối sản phẩm nghệ thuật, cũng như tác phẩm của Hàn Quốc được dịch sang những thứ tiếng khác nhau trên thế giới. Tiêu biểu cho việc kết hợp hiện đại và truyền thống là Jambinai. Ban nhạc này đã lồng ghép nhạc rock gần giống heavy metal vào gukak, đã gây sốc cho làng nhạc thế giới và được đánh giá là “không phải đi theo trào lưu mà là dẫn đầu trào lưu”, ban nhạc này nổi tiếng đến mức gặp họ trong nước còn khó hơn là ở nước ngoài. Jambinai đã làm thay đổi quan điểm về giao lưu quốc tế của những nghệ sĩ hậu bối và giới nghệ thuật đang hoạt động trong nước khi tiếp cận được nhiều thị trường phân phối nghệ thuật đa dạng, ký hợp đồng với các hãng thu danh tiếng. Thành công của Jambinai đã tiếp sức cho nhiều nghệ sĩ trẻ ngày nay bắt tay với các chuyên gia để tiếp cận sân khấu một cách có hệ thống hơn. Lĩnh vực tiến ra nước ngoài mạnh mẽ và dễ dàng nhất là thể loại âm nhạc không biên giới (world music), trong đó có fusion gukak (gukak kết hợp). Nghệ sĩ đầu tiên chạm tay đến sân khấu thế giới và được đón nhận có thể kể đến Ahn Eun-me. Ahn học múa truyền thống Hàn Quốc, sau đó trong thời gian du học ở New York, cô chuyển sang hoạt động với tư cách là nghệ sĩ múa đương đại. Sân khấu ra mắt của Ahn Eun-me là sự kết hợp hài hòa giữa các mảng màu rực với những chuyển động nhanh mạnh. Mỗi tác phẩm của cô đều hàm chứa một câu chuyện nào đó, khi biểu diễn, cô không ngừng giao lưu và tương tác với khán giả để truyền đến họ thông điệp “chúng ta cùng hạnh phúc”. Nhà sản xuất âm nhạc Pháp, Jean-Marie Chabot, cho biết “Khi tôi xem các tác phẩm của cô ấy, tôi cảm thấy lòng mình ấm áp và vui hơn”, lý do khiến ông đặc biệt chú ý và cố gắng hỗ trợ Ahn Eun-me trở thành nghệ sĩ quốc tế chính là thông điệp trong hoạt động của cô. Ngoài ra, không thể không nhắc đến ca sĩ Lee Hee-moon, học trò của danh ca Lee Chun-hee. Lee Hee-moon đã vận dụng hình thức sân khấu và triết lý của người dẫn đầu đột phá Ahn Eun-me vào trong dân ca để sáng tạo nên thể loại “âm nhạc để xem”, vì vậy anh còn nổi tiếng với biệt danh là “idol thời Joseon”. Khẩu hiệu quen thuộc của Lee Hee-moon với khán giả trong vai trò ca sĩ chính là “Cùng chơi hết mình nào!”, nhưng bên cạnh đó, anh còn là một diễn viên thấm nhuần phong cách biểu diễn mạnh mẽ của Ahn Eun-me trên sân khấu. Mang tất lưới, đi giày cao gót, khoác lên mình bộ váy lấp lánh, cộng thêm bộ tóc giả với đa dạng các màu hồng, vàng, xanh, Lee biểu diễn mà như đang trêu đùa tinh quái cùng khán giả. Sự kiện ban nhạc Ssing Ssing do anh hát là nhóm nhạc Châu Á duy nhất được mời đến tham dự globalFEST 2017 tổ chức tại New York đã trở thành chủ đề nổi bật khi đó. Ssing Ssing ra mắt khán giả với màn trình diễn vô cùng phá cách, có thể ví như “Lady Gaga của làng dân ca”, và được tờ New York Times hết lời khen ngợi, cho rằng “Thành tựu lớn nhất của globalFEST năm nay chính là Ssing Ssing (Lee Hee-moon)”. Năm 2019, ban nhạc này xuất hiện trong chương trình ca nhạc Tiny Desk Concert của đài phát thanh NPR, Mỹ, nơi mà các ca sĩ nổi tiếng như Adele và John Legend đã từng góp mặt. Vì đây là lần đầu tiên các nghệ sĩ Hàn Quốc được tham gia chương trình này nên đã thu hút được hơn một triệu hai trăm nghìn lượt xem trên kênh Youtube. Ca sĩ Lee Hee-moon (giữa) thành lập nhóm nhạc dự án OBANGSINGWA (OBSG; nghĩa là “Cùng với các vị thần ngũ phương”) với bộ đôi hát dân ca NomNom và ban nhạc Heosongsewol (“Phí thời gian”). Lee và Shin Seung-tae (trái) từ NomNom là thành viên của nhóm nhạc SsingSsing, từng gây xôn xao với màn trình diễn vào năm 2019 tại NPR’s Tiny Desk Concerts ở Washington, D.C. © Kwak Ki-gon Nhắm đến sân khấu số hóa Âm nhạc Hàn Quốc ngày nay vẫn luôn chào đón sự xuất hiện của những tài năng mới, còn những công ty quản lý của làng âm nhạc không biên giới (world music) đã tinh mắt phát hiện ra những nhân tài này thì lại đang đếm từng ngày chờ đến ngày họ có thể bay xa. COVID-19 thay đổi thế giới chỉ sau một đêm. Giờ đây, chúng tôi đang cân nhắc xem nên sử dụng nền tảng kỹ thuật nào để chia sẻ những bài hát hay, những điệu múa mê hoặc cho mọi người xem. Chúng tôi không có đủ nguồn tài chính sánh ngang với Netflix, vẫn chưa có đủ trình độ kỹ thuật để có thể nắm bắt được các video sử dụng công nghệ thực tế ảo mở rộng (XR). Khán giả nhớ sân khấu ngoại tuyến (offline) sẽ có thể chờ được đến khi nào, đó vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ. Mặc dù vậy, đối với những người nghệ sĩ đã góp sức đưa tên tuổi của Hàn Quốc ra thế giới, luôn khao khát các tràng vỗ tay, mồ hôi đổ và tay vẫn chưa rời micro và nhạc cụ, chúng ta hãy cho họ thêm thời gian, chờ đến ngày họ bước ra khỏi màn hình và truyền tải nguyên vẹn cảm xúc của sân khấu thực tế đến khán giả toàn cầu.

Tương lai chính là hiện tại

Art Review 2019 SPRING 47

Tương lai chính là hiện tại Triển lãm “Hậu nhân loại (Post-human): Con người hậu con người” diễn ra tại Bảo tàng Clayarch Gimhae với mục đích khám phá xem sự phát triển của công nghệ đang ảnh hưởng thế nào đến nhân loại, đặc biệt là những nghệ nhân, và phải làm sao để nghệ thuật có thể cùng tồn tại với công nghệ. Mặc dù có vẻ nghịch lý nhưng những sản phẩm được xem là biểu tượng của xã hội tương lai như robot trí tuệ nhân tạo, máy in 3D, bản vẽ kỹ thuật số lại củng cố thêm sức mạnh nguyên thủy để tư duy, sáng tạo và trải nghiệm của con người. Loạt tranh “Mô thức bị niêm phong” (trên tường) của Kim Hong-jin, 2017. Vật liệu hỗn hợp, in 3D, 187 x 147 x 12 cm. “Các vật thể trên bàn mổ” (trái) của Kim Hong-jin, 2018. Vật liệu hỗn hợp, đúc, 180 x 150 x 180 cm. “Khán giả” (phải) của Kim Hong-jin, 2018. Vật liệu hỗn hợp, đúc, 130 x 130 x 180 cm. “Quá trình tuyệt chủng” (trên sàn) của Kim Hong-jin, 2018. Vật liệu hỗn hợp, đúc, 300 x 300 x 50 cm. “Cô là người à?” Tôi ghé vào tai một tác phẩm robot đang được gắn chặt xuống sàn theo hướng nằm ngửa và hỏi như thế. “Tôi nghĩ rằng mình không phải là con người. Nhưng sẽ sớm thôi. Tôi đang cố gắng để trở thành người.” Robot mấp máy môi trả lời. Thay vì sợ hãi vẻ ngoài kỳ quái của nó, tôi lại thấy thương xót khi nghĩ rằng, “Con người là gì mà phải cố gắng trở thành đến thế chứ?”. Tôi tiếp tục nói. “Nhìn tôi đi nào.” Robot xoay tròng mắt to về phía tôi và hỏi, “Sao ông lại đến đây một mình?”. Khi khách tham quan trò chuyện, hệ điều hành android bên trong não của robot “Nữ thần GAIA” này sẽ truyền thông tin về máy chủ (homepage server) của tác giả, sau khi tìm được câu trả lời, hệ điều hành sẽ truyền phát ra dưới dạng âm thanh. Câu hỏi và câu trả lời được cập nhật liên tục, do đó nội dung trò chuyện ngày càng đa dạng hơn. Tác phẩm “Nữ thần GAIA tuyệt vời” (An Envolving GAIA) của tác giả Roh Jin-ah đưa ra một câu hỏi cho người xem là: khi máy móc phát triển đến mức khó phân biệt được với con người thì người và máy sẽ giao tiếp và chia sẻ tương lai như thế nào? Triển lãm “Hậu nhân loại (Post-human): Con người hậu con người” kéo dài đến ngày 24 tháng 3 năm 2019 tại Bảo tàng Clayarch Gimhae, thuộc thành phố Gimhae, Gyeongsangnam-do có chủ đề chính là “Tương lai”. Bước vào thời đại của cách mạng công nghiệp 4.0, các nghệ nhân cũng cảm thấy bất an về việc lao động của con người sẽ dần bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo. Triển lãm này được xem là kết quả của những trăn trở về khả năng tiếp diễn của nghệ thuật, trước những câu hỏi như nghệ thuật sẽ thay đổi theo hình thức nào khi kết hợp với công nghệ, nghệ thuật phải làm sao để duy trì được tiếng nói vốn có trong bối cảnh công nghệ phát triển quá nhanh chóng. Thông qua triển lãm này, khách tham quan cũng có được nhiều góc nhìn phong phú, từ bi quan khi dự đoán về diệt vong của văn minh nhân loại, và lạc quan về một cuộc sống tiện lợi do khoa học kỹ thuật phát triển mang lại, cho đến trí tưởng tượng vượt xa khỏi địa cầu. “Nữ thần GAIA”, của Roh Jin-ah, 2017. Nhựa, gỗ, hệ thống tương tác, biến lắp đặt, dài khoảng 4,5 m. Bi quan, lạc quan và trí tưởng tượng Một trong số những tác phẩm trưng bày lần này là tháp băng chuyền chứa hàng chục chú robot Teakwon V màu trắng và ánh kim giống hệt nhau xếp thành dãy. Và ngay bên cạnh đó, chú robot Taekwon V to lớn cùng chiếc bụng phình đặc trưng đang đứng trên bệ đỡ dưới dạng tháp truyền điện. Đây chính là tác phẩm “Robot Taekwon Boy” của Shin Yi-chul. Những con robot, vai chính trong truyện tranh mà lúc nhỏ chúng ta say mê, đã bước ra khỏi thế giới mơ ước và tưởng tượng, giờ đây chúng ta có thể dễ dàng gặp chúng trong thực tế với vai trò là người bạn có thể trò chuyện, thú cưng để nuôi dưỡng, đầu bếp hay hướng dẫn viên. Loạt tác phẩm “Mô thức bị niêm phong” (The sealed Paradigm) của Kim Hong-jin là mô hình của vô số con kiến giống nhau được tạo ra từ máy in 3D, trải đầy trên sàn và tường của gian triển lãm. Tác giả như muốn hỏi: trong xã hội hiện đại khiến cho con người khó khẳng định được cá tính riêng này thì chúng ta khác gì với những con kiến sinh ra từ máy in 3D kia? Trong chiếc khung treo trên tường, Kim đã trải lần lượt các loại hạt giống, gạo, lúa mạch, cành cây, lúa mì rồi lấp đầy lên trên là mô hình kiến. Sự phối hợp các vật liệu như vậy có thể là do chúng được xem như biểu tượng của mô thức sinh tồn. Tác phẩm “Vòng tuần hoàn của các cơ quan” (Circulation of Organ) do Sim Jun-seub trưng bày ở gian tiếp theo lại khiến người xem liên tưởng đến cấu trúc bên trong cơ thể người nhờ vào thiết kế gắn các đường ống nước lồi lõm trên tường. Khi khách tham quan bước vào, các ống nước trong căn phòng tối sẽ phát ra ánh sáng huỳnh quang, và tùy theo cử động của khách mà âm thanh sẽ phát ra từ các lỗ trên ống. Phải có sự tham gia của con người thì tác phẩm này mới trọn vẹn được. Tác giả Sim, người đang giới thiệu nghệ thuật âm thanh đến công chúng, bằng cách thị giác hóa âm thanh, ông mong muốn người xem nhận thức được rằng âm thanh vô hình cũng có thể bóp méo không gian. “Hoàng tử Larchiveum” của Shin Yi-chul, 2017. Sứ trắng, vàng lá, đúc trượt, biến cài đặt, 48 x 30 x 11 cm (mỗi robot, tổng cộng 80 robot) “Robot Taekwon Boy” của Shin Yi-chul, 2016. Nhôm, đúc nhôm, sơn urethane, 220 x 100 x 50 cm. Sức sống tự nhiên vẫn công hiệu Tại gian triển lãm tầng hai, khách tham quan sẽ bắt gặp những sản phẩm kết hợp với nhau. Ngay cổng vào, nhiều loại thực vật được chất đầy trên giá, xen vào giữa là những bức tranh trừu tượng về các loài sinh vật dưới đáy biển. Những bức tranh được vẽ theo kiểu loang màu bột gouache trên vải này được lắp ở vị trí tách biệt với tường để khách có thể xem được cả hai mặt tranh. Điểm tuyệt nhất của tác phẩm chính là bóng của những bức tranh hắt lên tường. Những hình ảnh đó trông có vẻ giống như bàn tay, sợi tóc hay bông hoa nhưng cũng rất khó định nghĩa chính xác, chúng được phản chiếu lên tường gian triển lãm bởi vẻ đẹp của màu sắc và đường nét. “Mong muốn người xem cảm nhận được sức sống đáng kinh ngạc của thực vật thông qua nhiều cảm xúc đa dạng” chính là thông điệp mà loạt tác phẩm “Vẽ sinh học” (Bio-drawing) của Kim Jee-soo nhắn gửi. Giữa khu triển lãm có một vòm màu trắng mà ai cũng có thể vào và nằm thử. Đây là tác phẩm cuối cùng thuộc không gian triển lãm kết hợp bài trí giữa nghệ nhân, nhà hóa học và kỹ sư thiết kế. Tác phẩm vòm có tên “Hương đất sau mưa” (Petrichor) do Kim Jee-soo và Kim Seon-myong phối hợp thực hiện này thể hiện mùi hương của chất béo được thải ra trong quá trình thực vật nảy mầm, rồi tan ra cùng với những chất có trong tự nhiên khác khi mưa xuống. Tác phẩm nhằm chống lại định kiến cho rằng thực vật không thể cử động và phản ứng. Tác giả quan niệm thực vật giao tiếp với thế giới bên ngoài bằng mùi hương, rằng sinh vật sống có thể biến hóa và cử động linh hoạt hơn bất cứ đối tượng nào. Sàn bên trong mái vòm được trải rêu, khách tham quan có thể nằm trên lớp võng lưới trong tư thế thoải mái nhất để thưởng thức các bản vẽ trên trần. Mùi hương sẽ lan tỏa theo từng cử động của người nằm trên võng, tác giả đã tạo ra các loại hương thơm tự nhiên được tác giả chiết xuất trực tiếp từ thực vật Ngoài những tác phẩm trên, khách tham quan còn có thể dùng cơ thể trải nghiệm không gian từ một tác phẩm thiết kế khác nữa. Đó chính là một đường hầm dài lộng gió mang tên “Con người & Không gian và Lối đi” (Human & Space, and Passage), tác phẩm này là thành quả phối hợp của ba tác giả Lee Jung-yoon, Oh Shin-wook và Ahn Jae-cheol. Đường hầm có chiều cao hơn người trưởng thành để khách tham quan có thể trực tiếp đi qua, toàn bộ đường hầm làm bằng vải trắng mờ nên khách tham quan khi đi vào trong sẽ cảm nhận được ánh sáng và gió bằng toàn bộ cơ thể, còn người bên ngoài sẽ quan sát được chiếc bóng lắc lư của người đó. “Bên ngoài BORA: Xem hoặc Tím” của Kim Jee-soo, 2014. Bột màu, cắt dán trên vải, 216 x 118 cm (mỗi bảng). “Con người & Không gian và Lối đi” của Lee Jung-yoon, Oh Sin-wook và Ahn Jae-cheol, 2018. Đúc không khí, camera real-time, đèn LED, 20 x 10 x 20 m (biến lắp đặt trong mỗi khu vực của kích thước này). Nghệ thuật vì tương lai Là nghệ nhân chuyên dùng kỹ thuật analog để in hoa văn lên bề mặt gốm sứ trơn mịn, khiến người xem liên tưởng đến việc xăm lên da người, Kim Joon mang đến triển lãm lần này nhiều biến tấu đa dạng hơn nhờ vào chương trình 3D Max mà ông học được từ các công ty game. Bản vẽ kỹ thuật số của ông dùng chất liệu là gốm sứ dễ vỡ, tựa như hình ảnh của cơ thể tồn tại chỉ với lớp vỏ mà không có cơ quan nội tạng bên trong. Ông đã vẽ ra cảnh kinh điển trong các bộ phim nổi tiếng xưa như “Cuốn theo chiều gió” hay “Nổi loạn vô cớ”, tạo nên sự lãng mạn in sâu vào ký ức trong thời đại bị khoa học kỹ thuật chi phối. Tác phẩm búp bê gỗ ở lối vào bảo tàng của Kang Ji-ho được làm từ gỗ vụn còn sót lại khi thi công khu vực triển lãm. Tác giả đặt tên cho búp bê là “Jack”, và còn tạo cho Jack một danh sách (bucket list) ghi lại những việc mà cậu ấy muốn làm nữa. Theo đó, Jack đã có kì nghỉ khá muộn ở bãi biển Dadaepo, Busan và bây giờ cậu đang ngồi trước bảo tàng để hoàn thành thật tốt nhiệm vụ của mình. “Danh sách những việc cần làm” này chính là phần kết ấm áp của chương trình triển lãm lấy chủ đề chính về khả năng tiếp diễn, nhằm khám phá ra khả năng tái sinh của nghệ thuật. Phim “Tội phạm nhân bản” (Blade Runner) của đạo diễn Ridley Scott vào năm 1982 đã lấy bối cảnh tương lai là năm 2019. Trong phim, con người và nhân bản của họ quá khó phân biệt nên con người nhân bản đã lầm tưởng mình là con người thật sự. Năm 1988, phim Nhật Bản “Chúa tể Akira” của đạo diễn Ohtomo Katsuhiro cũng chọn thành phố Tokyo làm bối cảnh, đó là năm 2019 và thành phố Tokyo mới được hồi sinh, sau khi thành phố Tokyo cũ bị hủy diệt bởi chiến tranh hạt nhân cách đó 31 năm. Năm 2019 trong trí tưởng tượng của những người năm 1988 vẫn còn dùng đầu đĩa quang (juke box) để chạy CD và người dân dùng điện thoại công cộng để liên lạc, nhưng lạ là trận chiến trong phim diễn ra ở một sân vận động đang được xây dựng để phục vụ cho Thế vận hội Tokyo năm 2020. Phải đến năm 2013, quyền đăng cai Thế vận hội Tokyo mới chính thức được xác nhận. Như vậy, sự tưởng tượng của người Nhật ở năm 1988 đã hoàn toàn đúng với thực tế. Có thể thấy tương lai diễn ra trong các bộ phim đã đến rất gần với hiện tại. Mặc dù có điểm giống và khác với thực tế, nhưng quan điểm sau vẫn không hề thay đổi: “Con người tất yếu phải chết, tuy nhiên nghệ thuật do con người tạo ra là bất diệt”. Tồn tại lâu hơn cả nhân loại mà vẫn giữ được đặc trưng duy nhất ấy, khả năng tưởng tượng của nghệ thuật sẽ vẫn còn được tiếp diễn đến nghệ thuật hậu nhân loại, đến tương lai của nghệ thuật. Nhìn về tương lai theo hướng lạc quan hay bi quan đều do cá nhân lựa chọn, tuy nhiên, tốc độ cơ khí hóa càng nhanh thì kỹ thuật thủ công và giá trị sáng tạo vốn có vẫn không hề giảm đi mà ngày càng tăng lên. “Danh sách cần làm” của Kang Ji-ho, 2018. Sơn acrylic trên gỗ, 200 x 200 x 250 cm. Nghệ thuật hậu nhân loại Trong khuôn khổ triển lãm nghệ thuật Venice Biennale năm 2015, tại khu trưng bày Hàn Quốc đã phát sóng một đoạn phim ngắn không lời thoại được thiết kế trình chiếu trên bảy kênh trong và ngoài tòa nhà. Diễn viên Im Su-jeong đã vào vai một người sống sau khi thế giới bị diệt vong. Trong đoạn phim giống với những bộ phim khoa học viễn tưởng dài 10 phút 30 giây này, khu trưng bày Hàn Quốc trông như một chiếc phao nổi lên giữa thành phố Venice đang bị nhấn chìm trong nước, và cô gái là người sống sót cuối cùng ở đây, cô không ngừng thu thập và phân loại thứ gì đó, như thể bản thân vừa là nghệ nhân vừa là nhà khoa học vậy. Tên gọi “Phép tàng hình và thuật phi thân” (The Ways of Folding Space & Flying) khá mập mờ của dự án này nói ngụ ý rằng nó đang vượt ra khỏi các quy tắc vật lý và chúng ta phải nên đặt câu hỏi về những gì mà chúng ta đang tin là sự thật. Rõ ràng là khoa học phát triển đã mang đến nhiều thay đổi cho thế giới nghệ thuật. Tương lai, khi mà lao động của con người bị biến mất, cũng đang hiện diện ở khu triển lãm. Ngoài khía cạnh phương pháp lắp đặt, các khái niệm mới của cách mạng công nghiệp 4.0 và xã hội siêu liên kết như trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, công nghệ dữ liệu lớn cũng xuất hiện qua các tác phẩm trưng bày. Nhìn về tương lai theo hướng lạc quan hay bi quan đều do cá nhân lựa chọn, tuy nhiên tốc độ cơ khí hóa càng nhanh thì kỹ thuật thủ công và giá trị sáng tạo vốn có vẫn không hề giảm đi mà ngày càng tăng lên. Phần lớn các tác giả tham gia triển lãm lần này có độ tuổi trung bình là 40–50, độ tuổi được xem là sắp bước vào hàng ngũ “thế hệ già”. Nhiều tác phẩm gần như rất mới, tuy nhiên cũng có vài tác phẩm lại là “tương lai của quá khứ”. Vì thế tôi đến và tham quan bảo tàng vào cuối tuần, thời điểm đông khách tham quan trẻ em đến từ Gimhae và các khu vực lân cận, và tôi vô cùng tò mò muốn biết về tương lai mà những đứa trẻ đó đang nghĩ đến và sẽ tạo ra.

Triển lãm sự nghiệp Yun Hyong-keun: Phong cách trừu tượng tĩnh lặng và hùng vĩ

Art Review 2018 WINTER 56

Triển lãm sự nghiệp Yun Hyong-keun: Phong cách trừu tượng tĩnh lặng và hùng vĩ Triển lãm cuộc đời và sự nghiệp của Yun Hyong-keun (1928–2007), cây đại thụ của trường phái hội họa đơn sắc dansaekhwa, diễn ra từ ngày 4 tháng 8 đến ngày 16 tháng 12 năm 2018 tại sảnh Seoul, Bảo tàng Mỹ thuật hiện đại Quốc gia Hàn Quốc. Triển lãm lần này trưng bày nhiều tác phẩm “truyền tải nét đẹp truyền thống Hàn Quốc bằng ngôn ngữ hội họa hiện đại”, cũng như công bố số lượng lớn những tài liệu liên quan đến tiểu sử của danh họa Yun. “Burnt Umber”, 1980. Sơn dầu trên nền vải lanh (linen), 181,6 x 228,3 cm. Yun Hyong-keun đã vẽ bức tranh đơn sắc này sau khi nghe tin về phong trào đấu tranh chống lại dân chủ hóa ở Gwang-ju vào tháng 5 năm 1980. Bức tranh miêu tả cảnh “những người chống lại chuyên chế, đang dựa vào nhau, đổ máu và quỵ ngã xuống đường”. Thông qua triển lãm, tác phẩm này lần đầu tiên được giới thiệu đến công chúng. © National Museum of Modern and Contemporary Art Lúc nhỏ, mỗi lần được bố mẹ đưa đến phòng tranh, thì những bức tranh trừu tượng khó hiểu được vẽ bằng màu đơn sắc luôn khiến tôi không hứng thú nhất. Cho rằng dựa vào tiêu đề của bức tranh sẽ hiểu được ý nghĩa, thế nhưng tôi thường bị thất vọng, đến mức phát cáu vì tên của chúnglại là “Vô đề”, “Tác phẩm số OOO”. Về sau tìm hiểu tôi mới biết được thể loại này là dòng chủ đạo của Mỹ thuật hiện đại Hàn Quốc, vài năm gần đây được thế giới công nhận với tên gọi là “dansaekhwa” (“hội họa đơn sắc”). Tác phẩm duy nhấtmà tôi ưng ý trong số những bức họa từng xem qua là một bức thuộc loạt tranh “Umber-Blue” (“Nâu-xanh”) của Yun Hyong-keun. Bức tranh trông như bóng dáng tối đen của những vách đá nhô lên, ngả về hướng tây trong ánh sáng chạng vạng lúc hoàng hôn hay ngả về hướng đông trong ánh sáng mập mờ lúc hừng sáng. Tác phẩm này vừa giống tranh thủy mặc, lại vừa mang hơi hướng của tranh trừu tượng phương Tây. Những vách đá đen như mực tàu trong tranh của Yun luôn mang trong mình nhiều câu chuyện. Có vẻ như khoảng trống được lấp đầy bởi ánh sáng cuối hay đầu ngày kia, khi vượt qua khỏi vách đá sẽ tự do vươn rộng ra đến vô tận và vĩnh viễn. Khi ngắm bức tranh, tôi thấy như nỗi khiếp sợ của mình bỗng lớn dần. Giờ nghĩ lại, tôi nhận ra rằng cảm giác đó chính là “sự hùng vĩ”, như những gì mà triết gia người Anh Edmund Burke đã miêu tả, “Sự vô hạn thường lấp đầy tâm hồn con người bằng nỗi sợ hãi pha lẫn thú vị, và đây là trải nghiệm chân thực nhất của hùng vĩ.” Màu đen uyên thâm, to lớn và mờ ảo Xem triển lãm của Yun Hyong-keun ở Bảo tàng Mỹ thuật hiện đại Quốc gia, những ký ức tuổi thơ trong tôi bỗng dưng sống lại. Tôi còn nghe thêm được vài mẩu chuyện mới về Yun khi trò chuyện với nhà nghiên cứu nghệ thuật Kim In-hye, người tổ chức triển lãm này. Chẳng hạn như màu hoàng hôn hay bình minh là màu vải canvas chưa phủ gesso (một loại vữa dùng trong hội họa), vì họa sỹ cho rằng màu sắc tự nhiên của vải canvas chính là lớp nền hoàn hảo nhất. Tôi cũng được biết khoảng năm 1973, Yun Hyong-keun bắt đầu vẽ chỉ bằng mực tàu, màu sắc pha trộn giữa nâu đen và xanh dương, vì ông nghĩ nâu đen là màu của đất, xanh dương là màu của trời nên muốn dùng chúng để thể hiện trời đất, và tranh của ông có hiệu ứng loang ra như tranh thủy mặc là do ông đã dùng bột màu nâu đen-xanh dương pha loãng trong dầu thông và dầu hạt lanh. Yun Hyong-keun đã viết về điều này trong nhật ký vào một ngày tháng 1 năm 1977. “Chủ đề của tranh tôi là thiên địa môn. Xanh là màu trời, nâu đen là màu đất. Vì thế tôi xem hai màu này như trời đất, bố cục của tranh tôi chính là cánh cổng.” Khi trời đất được mở ra bởi cánh cổng ấy, liệu có phải đó là thời khắc khai thiên lập địa không? Tuy nhiên, trong tranh ông, trời và đất không tách biệt mà hòa quyện vào nhau rồi chia đôi, và giữa hai phần là ánh sáng, vô cùng thâm thúy. (Tôi luôn nghĩ phần nền trắng không phải là khoảng trống mà chính là ánh sáng). Nhà nghiên cứu lịch sử mỹ thuật Kim Hyeon-sukgiải thích rằng màu đen do Yun Hyong-keun tạo ra từ màu xanh trời và nâu đất là biểu hiện cụ thể của “Hyeon” (“Huyền (玄)”), thuật ngữ dùng để miêu tả vũ trụ trong triết học Đông Á cổ đại. “Huyền” có nghĩa là uyên thâm, to lớn và mờ ảo, là sắc đen chứa bên trong sắc đỏ. Bức ảnh được chụp tại xưởng vẽ của Yun Hyong-keun ở Sinchon vào năm 1974, đúng năm mất của Kim Whanki, sư phụ và cũng là nhạc phụ của Yun. Sáng tác mới “Umber-Blue” (bên trái) của Yun được đặt song song với tác phẩm tiêu biểu của Kim là “Chúng ta sẽ gặp lại nhau ở đâu, dưới hình thức nào?” Thoát khỏi ảnh hưởng của thầy Việc Yun Hyong-keun chỉ dùng màu nâu-xanh vẽ tranh còn xuất phát từ nhiều lý do khác. Yun vốn là học trò và cũng là con rể của danh họa Kim Whanki, do đó cả đời ông kính trọng người thầy này. Nhưng ông luôn cố gắng để thoát khỏi ảnh hưởng của Kim Whanki và tạo dựng thế giới mỹ thuật của riêng mình. Kim Whanki là họa sỹ thuộc trường phái trừu tượng thế hệ đầu tiên ở Hàn Quốc, không chỉ lấy cảm hứng từ tranh trừu tượng phương Tây mà còn dựa vào các bức họa của văn nhân và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống Hàn Quốc để tạo nên những tác phẩm bán hiện thực bán trừu tượng theo mô típ Đông Á như núi, mây, trăng, bình mặt trăng, hoa mai. Sau khi Kim định cư ở Mỹ vào năm 1963, ông chuyển hướng sang trường phái trừu tượng hoàn toàn, và thành công rực rỡ với thể loại điểm họa (dot-painting), những bức tranh có bề mặt được phủ đầy vô số chấm, mang lại cảm giác như dải ngân hà vô tận với chi chít các ngôi sao nhỏ. Những tác phẩm tập sự của Yun Hyong-keun chịu ảnh hưởng rất lớn từ Kim Whanki, đặc biệt khi quan sát các tranh sử dụng màu xanh mang dấu ấn riêng của Kim thì chúng ta càng thấy rõ sự ảnh hưởng này. Tháng 10 năm 1974, Yun Hyong-keun đã chụp một bức ảnh mang ý nghĩa tượng trưng rất lớn. Bức ảnh ghi lại cảnh Yun tạo dáng với tư thế đứng hiên ngang trước sáng tác mới của mình là “Umber-Blue” (“Nâu đen-Xanh dương”), được đặt song song với bức tranh chấm tiêu biểu của Kim Whanki mang tên “Chúng ta sẽ gặp lại nhau ở đâu, dưới hình thức nào?”. Nhà nghiên cứu nghệ thuật Kim In-hye nhận định bức ảnh này, “là tư liệu thể hiện rõ tham vọng của Yun Hyong-keun, là lời tuyên bố cùng lúc hai điều rằng: Yun xuất phát từ Kim Whanki nhưng giờ đã thoát khỏi Kim Whanki”. Yun Hyong-keun đã giải thích về loạt tranh “Umber-Blue” trong nhật ký năm 1977 như sau. “Tranh của tôi chỉ vẽ một tiếng thét, sau khi đã loại bỏ sạch các âm thanh tạp nham. Đó là hai đường thẳng xuống, tựa hai cây cột chạy dọc theo hai bên mặt vải”. Dù rất kính trọng Kim Whanki nhưng ông cũng thẳng thắn đánh giá, “Tranh của Kim Whanki có quá nhiều âm thanh hỗn tạp và trông có vẻ như đang trôi lơ lửng trên trời vậy.” Quả là một nhận định đích đáng và xuất sắc. Mặc dù tranh của cả hai họa sĩ đều mang ý nghĩa miêu tả vũ trụ nhưng bức tranh toàn chấm xanh của Kim Whanki khiến người xem liên tưởng đến một vũ trụ hài hòa và đậm chất thơ, trong khi đó tranh của Yun Hyong-keun lại mang cảm giác sắc lạnh, gợi đến sự hỗn độn của thời khởi thủy, lúc trời và đất còn hòa quyện vào nhau. Ngoài ra, xét về tông màu thì tranh của Kim như đang bay vút lên rồi lượn lờ trên trời cao, còn tranh của Yun lúc nào cũng như đang giẫm đạp trên bùn đất.Yun Hyong-keun đã bộc bạch những lời sau trong phần ghi chú dành cho tác giả tại triển lãm cá nhân tổ chức ở phòng tranh Ueda, Tokyo năm 1990: “Tôi cho rằng tất cả mọi thứ trên mặt đất rồi sẽ trở về với cát bụi, chỉ là vấn đề thời gian mà thôi. Vậy nên nếu nghĩ tôi và tranh của tôi cũng vậy, thì không có gì là hệ trọng cả.” Màu đen trong tranh của Yun không chỉ là sự hòa quyện của màu đất và trời mà còn là màu cháy đen của những thân cây cắm rễ vào lòng đất, và cũng là sự tăm tối bên trong tâm hồn con người, khi họ bị những phi lý của mặt đất trói chân nên không thể vút bay lên trời cao kia được. Sự đàn áp không ngừng về mặt chính trị Vì sao chân của Yun Hyong-keun lại không thể nhấc khỏi mặt đất? Điều này liên quan đến chuyện cá nhân của ông. Màu đen trong tranh ông không chỉ là sự hòa quyện của màu đất và trời mà còn là màu cháy đen của những thân cây cắm rễ vào lòng đất, và cũng là sự tăm tối bên trong tâm hồn con người, khi họ bị những phi lý của mặt đất trói chân nên không thể vút bay lên trời cao kia được. Tháng 7 năm 1990, trong nhật ký của mình, Yun viết: “Tôi từng nhìn thấy màu của thanh xà nhà bị cháy. Nó còn đen hơn cả màu của cây cỏ bị mục rữa nữa. Tôi tự hỏi phải chăng khi lòng người bị thiêu đốt thì cũng sẽ hóa thành màu đen như thanh xà kia?” Rốt cuộc chuyện gì đã xảy ra với Yun Hyong-keun? Trong cuộc nội chiến năm 1950, Yun bị buộc phải theo cánh tả, rồi chật vật tẩu thoát được ngay trước khi bị xử bắn, từ đó về sau ông đã nhiều lần bị bắt giữ vì lý do chính trị. Lần bị bắt giữ cuối cùng chính là bước ngoặt mang tính quyết định, khiến ông thay đổi khuynh hướng mỹ thuật của mình. Năm 1973, Yun chỉ ra vụ gian lận nhập học của một học sinh trường Trung học nữ Sookmyung, nơi ông công tác 10 năm với vai trò là giáo viên, và rồi ông bị bắt giam vì vi phạm Luật phản cộng. Nữ sinh mà ông tố cáo là con gái của nhà tài phiệt chuyên góp quỹ cho Bộ trưởng Bộ Thông tin Trung ương lúc bấy giờ. Ông bị cáo buộc với tội danh rất phi lý theo Luật phản cộng, tội “đội mũ giống với mũ Lê-nin”. Thật ra, do quá thích chiếc mũ mà Kim Whanki đã đội trong bức ảnh do ông này gửi về từ New York nên Yun Hyong-keun đã tự may một chiếc tương tự như thế để đội, nhưng ông nằm mơ cũng không thể ngờ rằng chiếc nón ấy lại trở thành cái cớ để họ khép ông vào tội “thân cộng”. Ông bị giam khoảng một tháng và chỉ được thả ra sau khi ký tên vào đơn xin thôi việc ở trường. “Umber-Blue”. 1976-1977. Sơn dầu trên nền cotton. 162,3 x 130,6 cm. Yun Hyong-keun đã vẽ bức tranh này sau khi ngưng dạy học và tập trung vào sáng tác nghệ thuật. Thời điểm này, Yun hầu hết chỉ sáng tác dựa trên chủ đề “Thiên địa môn (Cổng trời và đất)”. “Drawing”. 1972. Sơn dầu trên giấy. 49 x 33 cm. Một trong những bức vẽ tập sự của Yun Hyong-keun, khi ông thử nghiệm pha loãng màu rồi tạo hiệu ứng loang trên giấy. Thời gian đầu ông vẫn còn dùng các màu sáng, nhưng càng về sau thì không dùng các màu này nữa. “Từ năm 1973, tranh của tôi hoàn toàn thay đổi bởi vì tôi quá phẫn nộ sau khi ra khỏi trại giam Seodaemun. Trước đây tôi thường dùng nhiều màu nhưng giờ thì không thích nữa, và vì ghét những thứ sặc sỡ nên tranh của tôi càng lúc càng tối lại. Tranh là nơi tôi đả kích, cũng là nơi tôi bộc lộ sự căm ghét của mình.” Yun Hyong-keun đã giải thích như thế trong một bài phỏng vấn sau này. Nếu như không biết câu chuyện đó thì chắc sẽ khó đoán được tâm ý của Yun khi xem loạt tác phẩm “Umber-Blue” của ông. Mặc dù hàm chứa nhiều ý nghĩa bên trong nhưng tranh Yun lại rất tĩnh lặng, là bức tranh chỉ vẽ “một tiếng thét, sau khi đã loại bỏ sạch các âm thanh tạp nham”. Triển lãm lần này cũng trưng bày một bức tranh độc đáo khác liên quan đến tiểu sử của Yun Hyong-keun. Bức tranh này có tên là “Burnt Umber” (“Nâu cháy”), được vẽ vào tháng 6 năm 1980. Trong loạt tranh “Umber-Blue” và “Umber”, nét cọ đen lúc nào cũng thẳng đứngvà vuông góc như hình chữ nhật vậy. Nhưng trong tác phẩm này, nét cọ rộng xô nghiêng vào nhau như chực ngã xuống, và từ các cột đó, vô số những dòng mực đen chảy xuống. Bức tranh trông chẳng khác gìhình ảnh những dòng máu đang chảy và nhiều người ngã quỵ. Yun đã vẽ bức này sau khi nghe tin về vụ thảm sát những người chống lại phong trào dân chủ hóa ở Gwangju vào năm đó. Thấu hiểu rằng đàn áp chính trị phi dân chủ mà bản thân từng nếm trải vẫn chưa chấm dứt và đang lặp lại với người khác, vô cùng phẫn nộ, Yun Hyong-keun nên đã vẽ một mạch bức “Umber-Blue”. Vào thập niên 1970–80, người ta thường hay phê phán dòng tranh đơn sắc là vì chúng không phản ánh hiện thực chính trị xã hội đương thời, nhưng riêng trường hợp của Yun Hyong-keun thì không thể nào chỉ trích được. “Burnt Umber” đã được Trung tâm Mỹ thuật hiện đại Quốc gia mua lại từ gia đình tác giả vào năm 2017 và triển lãm này là lần đầu tiên bức tranh được giới thiệu đến công chúng. Hướng đến sự vô tận của vô hình Thực ra màu đen trong toàn bộ các bức tranh của Yun Hyong-keun không phải chỉ mang ý nghĩa phẫn nộ và căm ghét. Trong nhật ký, Yun viết: “Cây phải chịu đựng mưa gió sương tuyết để duy trì mạng sống, cố thủ ở một vị trí và luôn giữ im lặng”. Ông cũng đề cập rất nhiều lần đến việc chứng kiến cây chết và trở thành cát bụi. Màu umber-blue tối của Yun Hyong-keun cũng giống như cái cây đã trở về với cát bụi kia, tĩnh lặng và cam chịu, là màu tượng trưng cho cả sự sống lẫn cái chết. Như nhà phê bình nghệ thuật Yi Il đã nhận xét: “Màu đen là sự tồn tại mang tính nguyên thủy, không có hình cụ thể”. Nhà phê bình Oh Gwang-su đã gọi tranh của Yun Hyong-keun là “phong cảnh trừu tượng”, và cho rằng đó vừa là “phong cảnh sơn thủy vô cùng đơn giản nhưng cũng không kém phần phong phú”, đồng thời cũng là “phong cảnh thiên nhiên tự sản sinh và hiện hữu, chứ không phải là thiên nhiên được tạo ra từ nét vẽ”. Nhận xét này giống với cách mà nhà nghiên cứu lịch sử mỹ thuật người Mỹ Robert Rosenblum dùng để miêu tả tranh của họa sỹ thuộc trường phái trừu tượng biểu hiện Mark Rothko. Robert nhận định rằng tranh trừu tượng trường màu (color field painting) của Rothko cũng như tranh phong cảnh của Caspar David Friedrich, một họa sỹ thuộc trường phái lãng mạn Đức thế kỷ 19, đều đưa người xem đến trước phong cảnh hùng vĩ, tuy nhiên Rothko không tái hiện cảnh thiên nhiên có thực như Friedrich, mà các trường màu trong tranh ông tự hóa thành khung cảnh uy nghi, dẫn dắt tâm hồn người xem “hướng đến sự vô tận của vô hình”. Nhiều người xem tranh của Rothko trào dâng cảm xúc mãnh liệt và rơi lệ vì chúng. Tương tự như vậy, tranh vừa là phong cảnh vừa là trừu tượng của Yun Hyong-keun đã khiến cho lòng tôi đau đớn xen lẫn vui sướng, và cũng đã đưa hồn tôi đi đến sự vô tận của vô hình.

SUBSCRIPTION

You can check the amount by country and apply for a subscription.

Subscription Request

전체메뉴

전체메뉴 닫기